Κρώμνη Παρχάρεμαν (1910+) Έλληνες Κρωμναίοι διασκεδαστές με ζουρνά και ταούλ έξω απο το σπίτι του Βιόπουλου στην Κρώμνη της Χαλδίας του Πόντου

Κρώμνη (1910+) - Έλληνες Κρωμναίοι διασκεδαστές με ζουρνά και ταούλ έξω απο το σπίτι του Βιόπουλου στην Κρώμνη της Χαλδίας του Πόντου. 

Με λαχτάρα πολύ και περισσή νοσταλγία μπορεί κανείς ώρες να θαυμάζει και να μελετά φωτογραφίες σαν αυτή. Αυτή η εξαιρετική φωτογραφία αποτελεί ένα σπάνιο και ανεκτίμητο εθνογραφικό τεκμήριο, αποτυπώνοντας την κοινωνική ζωή των Ελλήνων του Πόντου γύρω στο 1900. Η ποιότητα της επεξεργασίας – αποκατάστασης και επιχρωματισμού είναι εντυπωσιακή, αναδεικνύοντας τις υφές των ρούχων, τα χαρακτηριστικά των προσώπων και τις λεπτομέρειες του οπλισμού και των οργάνων.
Ακολουθεί ένας αναλυτικός σχολιασμός της εικόνας, βασισμένος στη λεζάντα και τα οπτικά στοιχεία:
1. Η Τοποθεσία και το Πλαίσιο: Παρχάρι Κρώμνης
• Το «Παρχάρεμαν»: Η λεζάντα μας πληροφορεί ότι η σκηνή εκτυλίσσεται σε ένα «παρχάρι» της Κρώμνης. Τα παρχάρια (ορεινά βοσκοτόπια) αποτελούσαν αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής των Ελλήνων του υπαίθρου του Πόντου. Τους καλοκαιρινούς μήνες, οι οικογένειες «μετακόμιζαν» σε μεγαλύτερα υψόμετρα για δροσιά και για τη βοσκή των ζώων.
• Η Κρώμνη: Η Κρώμνη, γνωστή για την αρχοντιά και την εθνική της συνείδηση, ήταν μια περιοχή με έντονη ελληνική παρουσία. Η φωτογραφία, που τραβήχτηκε «έξω από το σπίτι του Βιόπουλου», δείχνει ένα πέτρινο, στέρεο οικοδόμημα, που υποδηλώνει την ευπορία και την εγκατάσταση των Κρωμναίων ακόμα και στους θερινούς οικισμούς.
2. Οι Πρωταγωνιστές: «Εν Χορδαίς και Οργάνοις». Στο κέντρο και τα δεξιά της σύνθεσης, οι διασκεδαστές κλέβουν την παράσταση:
• Ο Ζουρνατζής: Στο κέντρο, καθισμένος οκλαδόν, ένας άνδρας με χαρακτηριστικό τσόχινο πασ̌λούκ’ (κουκούλα-κεφαλόδεσμο) παίζει ζουρνά (οξύαυλο). Η ένταση στο πρόσωπό του και η στάση των χεριών του δείχνουν την δεξιοτεχνία που απαιτεί το όργανο.
• Ο Ταουλτζής: Δίπλα του, ένας άλλος λαϊκός οργανοπαίκτης παίζει νταούλι (ταούλ). Κρατά τον ρυθμό, έτοιμος να ξεσηκώσει την παρέα. Η παρουσία του ζουρνά και του νταουλιού (η λεγόμενη «ζυγιά») ήταν ο κλασικός συνδυασμός για γλέντια σε ανοιχτούς χώρους, καθώς ο δυνατός ήχος τους κάλυπτε μεγάλες αποστάσεις.
3. Η Συνοδεία: Κοινωνική Ιεραρχία, Ενδυμασία και Οπλισμός. Η παρέα που τους πλαισιώνει είναι πολυάριθμη και ετερόκλητη:
• Η Ενδυμασία: Παρατηρούμε μια ποικιλία ενδυμασιών που αντικατοπτρίζει τις διαφορετικές κοινωνικές τάξεις. Ορισμένοι φορούν την παραδοσιακή ποντιακή φορεσιά (ζίπκα, γελέκι, σελάχι). Άλλοι, κυρίως οι όρθιοι, φορούν πιο «αστικά» ρούχα (κοστούμια, γραβάτες, σακάκια), υποδηλώνοντας ίσως εμπόρους ίσως καθηγητές που επισκέπτονταν το παρχάρι. Τα διάφορα καλύμματα κεφαλής (φέσια, πασ̌λούκια, παπάχια) δείχνουν τις πολιτισμικές επιρροές της εποχής.
• Ο Οπλισμός: Εντύπωση προκαλεί ο βαρύς οπλισμός πολλών ανδρών. Καραμπίνες, καριοφίλια και, το πιο εντυπωσιακό, οι σταυρωτές φυσιγγιοθήκες (σελάχια) στην μέση δύο ανδρών στα αριστερά. Αυτό αποτυπώνει την ανάγκη αυτοάμυνας και προστασίας των κοινοτήτων από ληστές κατά τις μετακινήσεις και τη διαμονή στα ορεινά, σε μια εποχή με συχνές ταραχές. Ας μην ξεχνάμε ότι τα ορεινά περάσματα λυμαίνονταν παρέες τούρκων, τσετών κτλ κλεφτών οι οποίες καταλήστευαν τους περαστικούς και τα καραβάνια.
4. Η Ανθρώπινη Διάσταση: Το Παιδί και το Άλογο
• Το Παιδί: Στην αγκαλιά ενός ένστολου άνδρα στα αριστερά, κάθεται ένα μικρό παιδί με ένα ριγέ, πλεκτό πανωφόρι. Το παιδί κοιτάζει απευθείας την κάμερα με περιέργεια και σοβαρότητα. Η παρουσία του θυμίζει ότι η ζωή στα παρχάρια ήταν μια οικογενειακή υπόθεση.
• Το Άλογο: Στο βάθος, στα δεξιά, διακρίνεται ένα άλογο με τον αναβάτη του. Αυτό αποτελεί άμεση αναφορά στον τρόπο μετακίνησης. Η ανάβαση στα παρχάρια ήταν μια μεγάλη και κουραστική «μετακόμιση» που γινόταν με ζώα.
Συμπεράσματα: Αυτή η φωτογραφία είναι πολύ περισσότερο από μια απλή «παρέα διασκεδαστών». Είναι ένα ζωντανό "ψηφιδωτό" της ποντι(α)κής κοινωνίας. Αποτυπώνει την χαρά του γλεντιού και της μουσικής, την ανάγκη για ασφάλεια μέσω του οπλισμού, την κοινωνική διαστρωμάτωση μέσω των ρούχων και, πάνω απ' όλα, τη βαθιά σύνδεση των Ελλήνων το Πόντου με την γη και τα έθιμά τους. Η φωτογραφία αυτή, με την εξαιρετική της λεπτομέρεια, αποτελεί ένα ανεκτίμητο παράθυρο στο παρελθόν του Ελληνισμού του Πόντου.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com