Η οικογένεια Λεοντίδη πηγαίνοντας στα παρχάρια 1910
Αυτή η εξαιρετική, επεξεργασμένη και επιχρωματισμένη ιστορική φωτογραφία του 1910 αποτυπώνει μια από τις πιο εμβληματικές παραδόσεις του Ποντιακού Ελληνισμού: τη μετάβαση στα παρχάρια (τα θερινά ορεινά βοσκοτόπια). Η οικογένεια του Δημήτριου και της Ευδοξίας Λεοντίδη Τραπεζούντα 1887
Η συγκεκριμένη εικόνα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα γιατί συνδυάζει την παραδοσιακή αυτή ελληνική συνήθεια με την αστική υπεροχή μιας από τις ισχυρότερες οικογένειες της Τραπεζούντας, της οικογένειας Λεοντίδη. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
1. Σχολιασμός της Εικόνας - Ο Συνδυασμός Αστικής Κομψότητας & Ορεινής Ζωής
• Ευρωπαϊκή Μόδα στο Βουνό: Ενώ τα «παρχάρια» ήταν συνυφασμένα με την αγροτική και κτηνοτροφική ζωή, οι κυρίες της εύπορης οικογένειας Λεοντίδη (που ίππευαν τα άλογα) φορούν ευρωπαϊκής γραμμής φορέματα, κομψά σακάκια και καπέλα της Belle Époque!
• Πλευρική Ίππευση (Side-saddle): Παρατηρήστε τη στάση των γυναικών στα άλογα — ιππεύουν «στο πλάι», όπως επέβαλε το σαβουάρ βίβρ (savoir-vivre) της αστικής τάξης για τις γυναίκες της εποχής, με τις μακριές φούστες τους.
• Το Συνοδευτικό Προσωπικό: Γύρω από την οικογένεια διακρίνονται οι συνοδοί, οι υπηρέτες και οι ντόπιοι αγώτες (αγωγιάτες-κατηρζήδες) οι οποίοι βοήθησαν στη μεταφορά των προμηθειών και την συνοδεία στα δύσβατα μονοπάτια, φορώντας πιο απλά, παραδοσιακά ρούχα της υπαίθρου.Λαογραφικά Σύμμεικτα Πόντου. Ήθη, έθιμα, Γλωσσικά Ιδιώματα, Παροιμίες, Θρύλοι & Παραδόσεις.
Το Φυσικό Τοπίο & το Ταξίδι
• Η φωτογραφία είναι τραβηγμένη σε αλπικό/ολοπράσινο φόντο με πυκνά έλατα, χαρακτηριστικό των βουνών του Πόντου (όπως η Ματσούκα, η Ζύγανα, η Κρώμνη, η Ίμερα και η Σαντά).
• Η μετάβαση στα παρχάρια δεν ήταν απλώς μια μετακόμιση, αλλά μια γιορτή. Διαρκούσε συχνά μέρες και η άφιξη στα ορεινά σήμαινε δροσιά, καθαρό αέρα, γλέντια και παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων για τους καλοκαιρινούς μήνες.
2. Η Οικογένεια Λεοντίδη της Τραπεζούντας - Η οικογένεια Λεοντίδη (μαζί με τις οικογένειες Φωστηρόπουλου, Θεοφύλακτου και Καπαγιαννίδη) απάρτιζε τον στενό πυρήνα της ελληνικής οικονομικής ελίτ του Πόντου:
• Τραπεζικές & Εμπορικές Δραστηριότητες: Ήταν ιδιοκτήτες του μεγάλου τραπεζικού και εμπορικού οίκου «Αδελφοί Λεοντίδη», με τεράστια οικονομική επιρροή στο εμπόριο της Μαύρης Θάλασσας, τις εισαγωγές/εξαγωγές και τη χρηματοδότηση έργων.
• Ευεργεσία & Παιδεία: Όπως οι περισσότεροι μεγάλοι Έλληνες του Πόντου ευεργέτες, η οικογένεια Λεοντίδη χρηματοδότησε ελληνικά σχολεία (όπως το Φροντιστήριο Τραπεζούντας), ναούς, κοινωφελή ιδρύματα και υποτροφίες για νέους που πήγαιναν να σπουδάσουν στην Αθήνα ή την Ευρώπη. Η οικογένεια διατηρούσε την έδρα και τις κατοικίες της στην ιστορική συνοικία της Αγίας Μαρίνας στο κέντρο της Τραπεζούντας.
3. Τι ήταν τα «Παρχάρια» (Παρχάρεμα); Η λέξη παρχάρι προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη παραχώριον (περιοχή εκτός του χωριού).
• Κάθε άνοιξη/αρχές καλοκαιριού, οι κάτοικοι των πεδινών και ημιορεινών περιοχών ανέβαιναν στα ψηλά βουνά (σε υψόμετρο άνω των 1.500–2.000 μέτρων) για να γλιτώσουν από τη ζέστη των παραλίων και να βοσκήσουν τα κοπάδια τους στα πλούσια λιβάδια.
• Για την αστική τάξη της Τραπεζούντας, όπως η οικογένεια Λεοντίδη, η μετάβαση στο παρχάρι λειτουργούσε και ως παραθερισμός (resort) — μια ευκαιρία να αποδράσουν από την πόλη, να φιλοξενηθούν στα ορεινά αρχοντικά τους (παρχαρόσπιτα) και να απολαύσουν τη φύση.
Η συγκεκριμένη φωτογραφία αποτελεί ένα ανεκτίμητο ντοκουμέντο και «παντρεύει» την ποντιακή λαογραφία με την αίγλη του ποντιακού ελληνισμού λίγα μόλις χρόνια πριν από τις τραγικές περιπέτειες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της Γενοκτονίας.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com