«Ακρίτας κάστρον έχτιζεν κι Ακρίτας περιβόλιν». Από τους Ακριτικούς θρύλους του κ. Αθανασίου Παρχαρίδη

Το δεύτερο τραγούδι αρχίζει με το στίχο: «Ακρίτας κάστρον έχτιζεν κι Ακρίτας περιβόλιν» και περιγράφει την ήσυχη οικογενειακή του ζωή, την ασύννεφη, χωρίς η σκέψη του θανάτου να περάσει ποτέ από το μυαλό του.

Κι όσες φορές ετύχαινε να του τον αναφέρουν χαμογελούσε. Δεν εφοβότανε τον Χάρο, όσο ήτανε γερός. Μα ήρθε η μέρα που αντίκρυσε τον Χάρο. Ζήτησε τότε να παλαίψει μαζί του:
—Κι αρ' έλα να παλεύωμε στο χάλκινο τ' αλώνιν.  Ακρίτας όντας έλαμνεν ήχος Α΄ (Κανλικά Τραπεζούντας) Καταγραφή Τριαντάφυλλου Γεωργιάδη
Μα όταν «έξεβαν κι επάλαιψαν κι' ενίκησεν ο Χάρον» τότε ο Ακρίτας ένοιωσε πόσο αγαπούσε την ζωή κι έταξε στον Χάρο να του δώσει όλα όσα είχε: τα όπλα του, τ' άλογό του, τα σκυλιά του, για να τον αφήση να ζήσει. Ο Χάρος δεν δέχτηκε. Και τότε ο Ακρίτας κατάλαβε πως ένας κόσμος χαλούσε μέσα του, ένοιωσε πως άγγιζε ένας σκληρός χωρισμός κι εφώναξε: —Άλλοι εμέν τον άκλερον, εγώ θε ν' αποθάνω. Και αποχαιρετώντας τα γύρω του λέει: «Άς χαίρουν τα ψηλά ραχ̌ά και τα παρχαρομύτα̤», και ζήτησε απ' την καλή του να του στρώση το θανατικό κρεββάτι του με λουλούδια και με μανουσάκια. Και «ξέβεν η κάλη κ' έστρωσεν άνθα̤ και μανουσάκια». Και πεθαίνει χωρίς δάκρυα και αναστεναγμούς όπως ταιριάζει σ' έναν ήρωα. Το παραθέτουμε όπως έχει στο πρωτότυπο:  Ακρίτας όντας έλαμνεν 'Ηχος Γ΄ (Σούρμενα) Καταγραφή Άρχοντος Τριαντάφυλλου Γεωργιάδη
2. Ο Ακρίτας και ο Χάρον.
Ακρίτας κάστρον έχτιζεν κι Ακρίτας περιβόλι
σ' έναν ομάλ', σ' έναν λιβάδ', σ' έναν πιδέξον τόπον.
Όσα του κόσμου τα φυτά εκεί φέρ’ και φυτεύει
κι όσα του κόσμου τ' αμπέλα̤ εκεί φέρ’ αμπελώνει,
κι όσα του κόσμου τα νερά εκεί φέρ’ κι αυλακώνει,
κι όσα του κόσμου τα πουλι͜ά εκεί πάν και φωλιάζ΄’νε.
Πάντα κελάϊδναν κι έλεγαν, «Πολλά θα ζή 'Ακρίτας!»
κι έναν πουρνόν, πουρνίτζικον και Κερεκήν ημέραν
ατά κελάϊδναν κι έλεγαν «Αύρι αποθάν' 'Ακρίτας!»
Η κάλη άτ’ βαρυκάρδισεν καί βαρυαναστάζει.
—Ακούς, ακούς, Ακρίτα μου, ντό λέγ’νε τά πουλόπα;
πάντα κελάϊδναν κι έλεγαν, «Πολλά θα ζή Ακρίτας»,
κι ατώρα κελαϊδοΰν και λέγ’ν’, «Αύρι αποθάν' 'Ακρίτας!»
Ακούει ατό Ακρίτας-ιμ’ χαμογελά και λέει: Ο Ακρίτας (Από τους Ακριτικούς Θρύλους) του Αθ. Παρχαρίδη
—Ατά μικρά πουλόπα είν’ ντό λέγ’νε ‘κ̌ι εγροικούνε
αφήστε ατά τα παλαλά, ας κελαϊδοΰν καί χ̌αίρουν
και φέρτεν τη σαΐτα μου ντό σύρ’ τρακόσα̤ πήχες
και τ' άλλο το μικρότερον ντό σύρ’ εξήντα πέντε
φέρτε τα κυνηγόσ̌κυλα μ’, τα αλυσοδεμένα,
κι ας πάω και να κυνηγώ και σσά κυνηγοτόπα̤,
κι αν ευρίκω και κυνηγώ εγώ κ̌ι θ' αποθάνω,
κι αν κ̌ι έν’ πουλίν να κυνηγώ, αλήθα̤, θ' αποθάνω.
Ακρίτας πάει να κυνηγά και σσά κυνηγοτόπα̤.
Κυνήγεσεν, κυνήγεσεν, πουθέν κυνήγιν 'κ̌ι ηύρεν,
κι ουδέ μικρόν να κυνηγά πουθέν πουλόπον ηύρεν.
Τον Χάρον άτ’ επέντεσεν απάν σσό σταυροδρόμιν.
—Πού πας, πού πας, νιε Χάρε μου, και είσαι χαρεμένος;
—Εγώ σ' εσέναν έρχουμαι και είμαι χαρεμένος.
—Χάρε, ντό έχεις μετ' εμέν’ καί πάντ' ακολουθάς με;
κι αν κάθουμαι συγκάθεσαι κι αν πορπατώ ακολουθάς με
κι αν κείμαι να κοιμούμαι ‘γώ γίνεσαι μαξιλάρ-ιμ’;
Εμέν’ Ακρίτα λέγνε ‘με, ανίκητον Ακρίταν!
—Για σούς, για σούς, Ακρίτα μου, βαρέα μή καυχάσαι,
Εμέν’ σ' εσέν ποίος έστειλεν απ' εσέν παλληκάρ' έν.
—Κι άρ, έλα ας παλεύωμε σσό χάλκενον τ' αλώνιν,
κι αν έν’ και ντό νικάς μ’ εσύ έπαρ’ την ψ̌ύ μ' και δέβα
κι αν έν’ και ντό νικώ σ' εγώ θα παίρω και το μαύρο σ’
Εξέβαν και επάλαιψαν κι ενίκεσεν ο Χάρον. Ακρίτας όντες έλαμνε - Δημώδες άσμα Σουρμένων Πόντου, σε Γ΄ήχο - Χορωδία Κακουλίδη
—Χάρε μ’, έπαρ’ ασημικά, μαλάματα όσα θέλεις 
αν θέλεις και το άλογο μ’, ντό κ̌ι έχ̌’ ό βασιλέας
έπαρε τη σαΐτα μου ντό σύρ’ τρακόσα̤ πήχες,
έπαρ’ τα κυνηγόσ̌κυλα μ’ έπαρεν' ήντι άν θέλεις.
—Εμέν’ σ' εσέν ποίος έστειλεν άδικα κ̌ι εθυμέθεν,
μόνον έμεναν είπε με, «Τήν ψ̌ύν ν-άτ έπαρ κι έλα».
Ακρίτας ανεστέναξεν, σσήν κάλην ατ΄ επήεν.
—Άλλοι εμέν’ τον άκλερον, εγώ θέ ν' αποθάνω!
Ας χ̌αίρουν τα ψηλά ραχ̌ά καί τά παρχαρομύτι͜α.
Έμπα, κάλη μ’, και στρώσω με θανατικόν κρεβάτι'
θέκον άνθα̤ σσήν κεφαλή μ’, και παρχαρή τζιτζέκια,
θέκον άνθεα̤ παπλώματα και μουσκομαξιλάρα̤.
Ξέβεν η κάλη κι έστρωσε άνθα̤ καί μανουσάκια.
Αυτά είναι τα δυο γνήσια ακριτικά τραγούδια που σώθηκαν στον Πόντο και που ακόμα τα τραγουδούν οι Πόντιοι. Κι άλλα πολλά παλιά τραγούδια θεωρούνται από πολλούς ακριτικά. Απ' όλα αυτά δυο μόνο φαίνονται ακριτικά· έχουν σχέση με τα κουρσέματα των Σαρακηνών και αναφέρονται σε γεγονότα συνοριακά. Το ένα είναι: «Ο Ξάντινον ο Πάντεινον ο παντολαλεμένον» και το άλλο «Οι τούρκ' όταν εκούρσευαν την Πόλ' την Ρωμανίαν». Το πρώτο τραγουδάει την αιχμαλωσία του κύρ-Βασίλη από τους Σαρακηνούς, την αναζήτησή του από τον πατέρα του Ξάντινον, πως τον εύρηκε τέλος και τον γλύτωσε. Το δεύτερο περιγράφει την αρπαγή μιας αρχόντισσας: Την πηγαίνουν στο παλάτι του Εμίρ Αλή. Εκεί γεννάει έναν γιό και τον μεγαλώνει μιλώντας του για την αληθινή καταγωγή του. Κι όταν ανδρώνεται τον φυγαδεύει στη Ρωμανία, όπου βρίσκει τον πατέρα του τον Ανδρόνικο. Για τ' άλλα τραγούδια θα χρειαζόταν μια κατάταξη ιστορική, γιατί αναφέρονται σε διάφορες περιόδους της ποντιακής ιστορίας. Δημώδη άσματα Πόντου (Playlist) 

Συνέχεια απο προηγούμενη ανάρτηση. «Ακρίτας κάστρον έχτιζεν κι Ακρίτας περιβόλιν». Από τους Ακριτικούς θρύλους του κ. Αθανασίου Παρχαρίδη - Μέρος δεύτερο Ακρίτας κάστρον έχτιζεν - Δημώδες Ακριτικό Άσμα Πόντου

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com