Αδά ‘ς σον κόσμον αγαπώ (Αργόν Τίκ) - Στάθης Ευσταθιάδης - Γεωργούλης Κουγιουμτζίδης
Αδά ‘ς σον κόσμον αγαπώ - Τραγουδά ο Στάθης Ευσταθιάδης - Παίζει λύρα ο Γεωργούλης Κουγιουμτζίδης.
Το ηχητικό ντοκουμέντο είναι από το αρχείο των Ραδιοφωνικών Εκπομπών του Φάρου Ποντίων Θεσσαλονίκη (Στάθη Ευσταθιάδη) με τίτλο «Ποντιακοί Αντίλαλοι» στην Εθνική Ραδιοφωνία Θεσσαλονίκης. Αδά σον κόσμον αγαπώ - Αργόν Τίκ - Στάθης Ευσταθιάδης - Γεωργούλης Κουγιουμτζίδης Φάρος Πόντίων
Αδά ‘ς σον κόσμον αγαπώ ίναν θεόν κι εσένα,
αν θέλ’τς δέβα σον ανοιχτήν κι ερώτα για τ’ εμένα.
Εσέν’ ρίζα μ’ ντο αγαπώ αν ίσως λέγω ψέμα,
το χώμα ντο καταπατώ να σύρ’ και πίν’ το αίμα μ’ .
Κόρ’ κρέμασον έναν σταυρόν κι ίναν θεόν προσ̌κύνα,
σεράντα ψ̌ύα ξάν’ μη καίεις τέρεν κι αγάπα ίναν.
Νε ουρανέ παράκλητε κατέβα κά’ κι έλα κρίσον
εμέν’ και το σαρί τ’ αρνί μ’ ‘ς σ’ έναν μερέαν ποίσον Δημώδη άσματα των Ελλήνων του Πόντου
Ο σκοπός του τραγουδιού αυτού είναι τοποθετημένος επάνω σε μια μορφή «αργού τίκ» χορού. Το τραγούδι «Αδά ’ς σον κόσμον αγαπώ» αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά, βαθιά ερωτικά και συναισθηματικά φορτισμένα δείγματα της ποντιακής δημοτικής ποίησης. Πρόκειται για έναν ύμνο στην απόλυτη αγάπη, όπου το ερωτικό συναίσθημα περιβάλλεται από ιερότητα και αγγίζει τα όρια του θείου.
1. Θεματική και Στιχουργική Ανάλυση
• Η θεϊκή διάσταση του έρωτα:
α. «Αδά ’ς σον κόσμον αγαπώ ίναν θεόν κι εσένα...»
Ο ποιητής τοποθετεί την αγαπημένη του αμέσως μετά τον Θεό. Η αφοσίωσή του είναι απόλυτη. Προκαλεί μάλιστα την κοπέλα να ρωτήσει στην κοινωνία («σον ανοιχτήν») για να διαπιστώσει την ειλικρίνεια των αισθημάτων του. Ανοιχτής είναι ο μάγος ο οποίος ανοίγει και προβλέπει το μέλλον. Βλέπουμε στοιχεία συνύπαρξης της ορθόδοξης χριστιανικής πίστης με την παλιά θρησκεία, την μαγεία, την γητεία κ.τ.λ.
• Ο όρκος και η αυτοθυσία:
β. «το χώμα ντο καταπατώ να σύρ’ και πίν’ το αίμα μ’»
Πρόκειται για έναν δραματικό, παραδοσιακό όρκο. Η γη, ως σύμβολο ζωής και θανάτου, καλείται να τον «καταπιεί» αν λέει ψέματα. Η εικόνα αυτή δείχνει το πάθος και την ευθύτητα του ποντι(α)κού χαρακτήρα.
• Η παραίνεση/παράκληση για αποκλειστικότητα:
γ. «σεράντα ψ̌ύα ξάν’ μη καίεις τέρεν κι αγάπα ίναν»
Ο εραστής ζητά από την κοπέλα να μην «καίει» (να μην βασανίζει) σαράντα ψυχές (άλλους διεκδικητές), αλλά να μείνει πιστή σε έναν (σε αυτόν).
• Η επίκληση στο Θείο:
δ. «Νε ουρανέ παράκλητε κατήβα κά’ κι έλα κρίσον...»
Ο στίχος αυτός είναι εντυπωσιακός. Προσκαλεί τον «Παράκλητο» (το Άγιο Πνεύμα) να κατέβει ως δικαστής, όχι για να τιμωρήσει, αλλά για να βάλει εκείνον και το «σαρί τ’ αρνί» του (το ξανθό/όμορφο κορίτσι του) μαζί, στην ίδια πλευρά («’ς σ’ έναν μερέαν ποίσον»).
2. Μουσική και Ορχηστρική Διάσταση
• Ο ρυθμός του «Αργού Τίκ»:
Το Τίκ είναι από τους πιο διαδεδομένους και στιβαρούς χορούς του Πόντου. Η επιλογή του αργού ρυθμού (αργόν τίκ) δίνει στο τραγούδι έναν τελετουργικό, βαρύ και εκφραστικό χαρακτήρα. Δεν είναι ένας χορός γλεντιού, αλλά ένας χορός βηματισμού που επιτρέπει στον τραγουδιστή να εξωτερικεύσει τον πόνο και το πάθος του.
3. Η Ιστορική και Πολιτισμική Αξία του Ντοκουμέντου. Η Σημασία της Ηχογράφησης: Η εκτέλεση από τον Στάθη Ευσταθιάδη στο τραγούδι και τον Γεωργούλη Κουγιουμτζίδη στη λύρα αποτελεί ανεκτίμητο πολιτισμικό κεφάλαιο.
• Στάθης Ευσταθιάδης: Μία εμβληματική μορφή του Ποντιακού Ελληνισμού, που μέσα από την εκπομπή «Ποντιακοί Αντίλαλοι» στον Φάρο Ποντίων Θεσσαλονίκης και την Εθνική Ραδιοφωνία, διέσωσε, κατέγραψε και διέδωσε την ποντιακή μουσική παράδοση με αυθεντικότητα και σεβασμό. Ευστάθιος (Στάθης) Ευσταθιάδης / Φάρος Ποντίων. Ποντιακή Λαογραφία, Ιστορία και Παράδοση
• Γεωργούλης Κουγιουμτζίδης: Από τους σπουδαιότερους δεξιοτέχνες της ποντιακής λύρας (κεμεντζέ), ο οποίος με το παίξιμό του δεν συνοδεύει απλώς, αλλά «μιλάει-αφηγείται» παράλληλα με τη φωνή του τραγουδιστή.
Συμπερασματικά: Το τραγούδι αυτό συμπυκνώνει την κλασική ποντιακή ποιητική: συνδυάζει τη θρησκευτική ευλάβεια, τον παράφορο έρωτα, την ντομπροσύνη του όρκου και τον αργό, δωρικό ρυθμό της λύρας. Πρόκειται για ένα διηνεκές αριστούργημα της προφορικής μας λαϊκής μουσικής παράδοσης.
Διαλεκτολογία Πόντου - Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com