Φίκα Μεταλλίδου Καλαμαριά Θεσσαλονίκης 1951 - Επιβίωση και Απώλεια της Παράδοσης

Η λεζάντα της παρούσας φωτογραφίας αναγράφει: "Καλαμαριά Θεσσαλονίκης 1951 - Η Φίκα Μεταλλίδου με παραδοσιακή ποντιακή φορεσιά".

Παρατηρούμε με μια πρώτη ματιά ότι σχεδόν 30 χρόνια μετά την οριστική εκρίζωση του ελληνισμού του Πόντου (1922-1951) απο τις πατρογονικές τους εστίες, την Γενοκτονία και την επαίσχυντη ανταλλαγή των πληθυσμών, όσοι απο τους Έλληνες του Πόντου κατάφεραν να γλιτώσουν, ακολουθούσαν την παλιά τους συνήθεια κι εδώ στην Ελλάδα δηλαδή να φωτογραφίζονται με τις γιορτινές τους παραδοσιακές ενδυμασίες μέσα σε καλλιτεχνικά φωτογραφικά γραφεία (studios). Φίκα Μεταλλίδου Καλαμαριά Θεσσαλονίκης 1951 - Επιβίωση και Απώλεια της Παράδοσης
Μια δεύτερη παρατήρηση αποτελεί το γεγονός ότι την δεκαετία του 1950 οι ιδιωτικές ενδυμασίες (εννοώ τις προσωπικές οικογενειακές ενδυμασίες των προγόνων μας) διατηρούσαν όλα εκείνα τα στοιχεία της παλιάς αίγλης και κατ' ουδένα τρόπο δεν αλλοιώθηκε η εικόνα, η ποιότητα, η αυθεντικότητα τους. Μάρτυρες αυτής της διαπίστωσης μου είναι οι εκατοντάδες φωτογραφιών απο Λευκώματα, εφημερίδες και περιοδικά ιστορικού & λαογραφικού υλικού όπου βρίθουν τέτοιων αυθεντικών ενδυμασιών όχι ως μουσειακών, αλλά σε χρήση.
Τέλος μια κρίσιμη παρατήρηση (μάλλον πικρή διαπίστωση): Ήδη απο την δεκαετία του 1950 κι εντεύθεν ο οργανωμένος ποντιακός χώρος (εννοώ τους συλλόγους) είχαν καταφέρει να μεταλλάξουν την εικόνα της παλιάς αίγλης, να συρρικνώσουν την ποικιλότητα των ανδρικών και γυναικείων ενδυμασιών σε μια δάνεια για τους άνδρες μαύρη (αυστηρά) ζίπκα με φυσιγγιοθήκες, και αυστηρά μία γυναικεία σε κίτρινο χρώμα. Και πάλι μάρτυρες αυτής την συρρίκνωσης και μετάλλαξης αποτελούν οι εκατοντάδες φωτογραφιών απο συλλόγους της εποχής εκείνης οι οποίοι σημειωτέον υιοθέτησαν μια άλλη ασύλληπτη πρακτική να ενδύουν τα κορίτσια με ανδρικά ενδύματα ζίπκες με το πρόσχημα της λειψανδρίας. Όλος εκείνος ο ενδυματολογικός πλούτος συρρικνωμένος σε μόνο δυο ενδυμασίες. Μια καθολική απόφαση στον ποντιακό χώρο κατάφερε επί μια σειρά δεκαετιών να μεταλλάξει τον ενδυματολογικό μας πλούτο σε κακέκτυπο. Οι λόγοι ίσως να ήταν προφανείς για εκείνη την εποχή: πόλεμος, ανέχεια, οικονομική ένδεια κ.ο.κ. Ίσως να υπήρξε η ανάγκη για γρήγορη, οικονομική αναπαραγωγή φορεσιών για τα χορευτικά. Προσωπικά δεν πιστεύω ότι υπήρχε ανάγκη δημιουργία ενιαίας "εθνικής" ταυτότητας στην Ελλάδα και στην διασπορά. Ιστορικά και λαογραφικά πάντοτε υπήρχαν οι ζωντανές πηγές ώστε τουλάχιστον στις ενδυμασίες να μην επικρατήσει το τραγικό γεγονός να αποτελούν μουσειακό είδος αλλά ζωντανό φορέα ενδυματολογικού πλούτου. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com