Η γυναικεία ενδυμασία στη Φάτσα του Πόντου

κοπέλες,φάτσα.πόντου,παραδοσιακές,ζουπούνεςΛαογραφικά Φάτσας – Φαδίσανης

Σάββα Πορφυρίου Παπαδοπούλου / Σύμμεικτα λαογραφικά περιοχής Φάτσας

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί θησαυρό του λαογραφικού πλούτου της περιοχής της Φάτσας και αναφέρεται στη γυναικεία ενδυμασία μέσα απ το τοπικό γλωσσικό ιδίωμα.

Καταγραφή Δέσποινας (Δεσποίνης) Παντελίδου το γένος Τοπαλίδη, ετών 67, το 1967.

Άλλ’ εφόρ’ναν παπούτσια̤, άλλ’ εφόρ’ναν τσαρούχια̤.
Τα παπούτσια έλεγαν ‘ατα γεμενία, τσ̌άπουλας, και κουντούρας.
Τα γεμενία έσανε χωρίς κότζια και τα κουντούρας είχανε κότζια.
Επεκεί απάν’ εφόρ’ναν ορτάρια̤.
Από απέσ’ εφόρναν σαλβάρια̤, έδεναν ‘ατο σα γόνατα με το ραφίδ’. Και σην μέσεν πα είχ̌εν ραφίδ’, έλεγαν ‘ατο βρακοζών’. Εκείνα πά γύρω-γύρω ‘ς σο βρακοζών’ έλεγαν άτα ζουζάκια τη βρακί.
Πρώτα εφόρ’ναν από πάν’ το καμίσ’, και από πάν’ το γελέκ’, κι από πάν’ εφόρ’ναν την ζουπούναν.
Το ύφασμα κιαδή έλεγαμε, αλλά και χάσια (χασές), ότι καλό έτον.
Ύστερα ας ση ζουπούνα απάν’ εφόρ’ναν φοτάν μεταξωτόν. Επεκεί απάν’ σο κιφάλ’ εφόρ’ναν μαντίλ’.
Από πάν’ ας ση ζουπούνα εφόρ’ναν κοντέσα̤ γούνας.
Σην γούλαν ατουν εβάλ’ναν σταυρόν, ‘σ σα χ̌έρια̤ ‘τουν δαχτυλίδια̤.
Τα κορίτσια υπάντρευαν δεκατέσσερα, δεκαπέντε χρονών.
Εγώ υπάντρεψα δεκατέσσερα κι ο άντρα μ’ δεκαεφτά.

Δείτε το σχετικό βίντεο για τη γυναικεία ενδυμασία στη Φάτσα του Πόντου

Γυναικεία αμφίεση - φορεσιά - ενδυμασία στον Πόντο

ζουπούνα,κερασούντα,ενδυμασία,πόντου,γυναικεία

Η Ζιπούνα
Είναι όμοια με ρόμπα, με τη διαφορά ότι είναι εφαρμοστή στο κορμί και τα μανίκια, γαϊτανοκέντητα και στενά, φθάνουν μέχρι τον καρπό. Ποδήρης χιτώνας για το ακριβέστερο του όρου και της περιγραφής. Ανοιχτή μπροστά, καλύπτει ελάχιστο πλαϊνό τμήμα του στήθους, στο πάνω μέρος. Λίγο πάνω απ΄τον ομφαλό κουμπώνεται με 3-4 κουμπιά πολύ κοντά το ένα με τ' άλλο, καλά εφαρμοστά, για να κρατάει το στήθος ψηλά, σαν στηθόδεσμος. Μετά το κούμπωμα, τα κανάτια της ζιπούνας φαρδαίνουν ακόμα διασταυρούμενα και συγκρατούνται, σφιχτοδεμένα, παράλληλα με ταραπουλούζ' ζωνάρι ή λαχώρι.  Το γυναικείο ζωνάρι διαφέρει σε χρωματισμό και διαστάσεις απ΄το ανδρικό ταραπουλούζ. Το μήκος της ζιπούνας φτάνει λίγο ψηλότερα απ΄τον αστράγαλο. Είναι από μετάξινο πολύχρωμο ύφασμα (κουτνίν) και εσωτερικά έχει φόδρα (αστάρ) ατλάζινο, μονόχρωμο γυαλιστερό. Φέρει δυο σκισίματα δεξιά κι αριστερά κατά μήκους του μηρού, απ΄ τους γλουτούς μέχρι κάτω. Το μπροστινό άνοιγμα είναι κεντημένο με γαϊτάνια. Το ίδιο και το άκρο του μανικιού κυκλικά σε πολλές σειρές. Ζιπούνα ή ζουπούνα ή αντερή ή εντερή. Την ζιπούνα την φορούσαν επάνω από το καμίσ' και το σαλβάρ', με στενό γιακά σχιστά μανίκια που γύριζαν επάνω ή κομβιωμένα με μεταξωτά κουμπιά ή αργυρά. Με φόδρα μεταξωτή ή σατέν εσωτερικά. Κατασκευαζόταν από μάλλινο ή μεταξωτό ή πασμά ύφασμα χτυπητού χρώματος τσαμφάζ' ή ατλάζ' ή μουαρέ ή κουτνίν, ή gεζίν ή χρυσοκέντητο σεβαϊν. Στις αστικές περιοχές είχε γενικευτεί στην καθημερινή ζωή η χρήση ενός απλού ριχτού φορέματος. Στις επίσημες γιορτινές εμφανίσεις χρησιμοποιούσαν ζουπούνες από πολύτιμα υφάσματα, βαμβακομέταξα και ολομέταξα.

Δείτε το σχετικό βίντεο για την γυναικεία ενδυμασία στον Πόντο (πρώτο μέρος)

Ανδρική αμφίεση - φορεσιά - ενδυμασία στον Πόντο β' μέρος

τσαγγία,κουντούρας,σκαρπίνια,ζίπκα,ποντιακή,ανδρική,ενδυμασία,πασλούκι,σελάχι,εγκόλπιο,καπνοσάκουλα,φέσι

Το Φέσ' 
Το φέσι ήταν καμωμένο από πεπιεσμένη ειδική κόκκινη τσόχα, σιδερωμένο σε κολουροκωνικό σχήμα, με τη μεγάλη βάση ελεύθερη να καθίσει στο κεφάλι ψηλότερα από τα αυτιά, μέχρι τα μηνίγγια.Στο κέντρο του κυλινδρικού άνω καλύμματος, υπάρχει στερεωμένο κυλινδρικό σωληνωτό στέλεχος, 2-3 εκατοστών μήκους, από το ίδιο ύφασμα, το λεγόμενο πιπίκ' κι από το ελεύθερο άκρο του κρέμεται, με κορδόνι από μαύρο μπρισίμι η φούντα (κουρσίν ή πισκίλ').
φέσι,τσαγγία,κουντούρας,σκαρπίνια,ζίπκα,ποντιακή,ανδρική,ενδυμασία,πασλούκι,σελάχι,εγκόλπιο,καπνοσάκουλαΤα νήματα της φούντας είναι από πολύκλωνη στριμμένη καλά μετάξινη κλωστή. Τα μετάξινα τούτα νήματα της φούντας κρέμονται χυτά και φτάνουν μέχρι την κάτω μετωπική περιφέρεια του φεσιού και δίπλα πάνω στο δεξιό αυτί. Πολλές φορές η φούντα στερεώνεται στην πάνω περιφέρεια με αθέατη ραφή, με τα νήματα όσο πρέπει ανοιχτά, ομοιόμορφα, συμμετρικά, παράλληλα, με χάρη, έτσι που να μην ταλαντεύεται.
Τα παιδιά μέχρι την ηλικία των 7 χρόνων, σκεπάζουν το κεφάλι τους με μεγάλο χρωματιστό μαντίλι, το λεγόμενο λετσέκ' το οποίο είναι τετράγωνο και διπλωμένο κατά διαγώνιο, γίνεται ορθογώνιο και ισοσκελές τρίγωνο. Το λετσέκ' καλύπτει το κεφάλι μέχρι το μέτωπο με την υποτείνουσα οριζόντια μετωπικά και τα άκρα συναντιούνται και δένονται στην υποσιάγονη χώρα, ή διασταυρούμενα κάτω από το σιαγόνι δένονται πίσω στον αυχένα (κοτύλα). Το χειμώνα στο πολύ κρύο, γύρω από το φές τύλιγαν και μαντίλι στην κροταφική χώρα να προφυλάξουν τα αυτιά από το κρύο.

Δείτε το σχετικό βίντεο για την ανδρική ενδυμασία στον Πόντο

Ανδρική αμφίεση - φορεσιά - ενδυμασία στον Πόντο α' μέρος

ποτούρια,σαλβάρια,τσαγγία,κουντούρας,σκαρπίνια,ζίπκα,ποντιακή,ανδρική,ενδυμασία,πασλούκι,σελάχι,εγκόλπιο,καπνοσάκουλα,φέσι

Η ανδρική αμφίεση αποτελείται απ' τα παρακάτω μέρη :

Καμίσ' (πουκάμισο)
Σώβρακο
(Το καμίσ' και το σώβρακο μαζί ονομάζονταν καμισόβρακα).
Κετσέ̤ (κάλλυμα κεφαλής)
Καλπάκ' (ομοίως)
Απο τα παραπάνω προέκυψαν οι ονομασίες των κετσετζήδων και καλπακτζήδων.
Τε̤ρλίκ' (κάλλυμα κεφαλής σε σχήμα φεσιού)
Παπά̤κ' (κάλλυμα κεφαλής από πρόβειο δέρμα, που έμοιαζε με αυτό των Γεωργιανών)
Κουκούλα (πασλίκ'-πασλούκ')
Φέσ' με πισκίλ (κάλλυμα κεφαλής)
Ζιπούνα ή ζουπούνα (εντερή ή αντερή). Έφτανε από το λαιμό έως τη μέση ή άλλοτε ως τα πόδια (ποδήρης χιτώνας) από βαμβάκι ή μαλλί από το Ερζιγκιάν ή μεταξωτό απ' τη Δαμασκό.
Γελέκ' με φόδρα δίχως μανίκια φορούμενο κάτω από τη ζιπούνα, εκτεινόταν από του λαιμού ως της μέσης.
Τζαμdά̤ν (γιλέκο από τσόχα ή μαύρο εγχώριο σάλι με δύο τζέπες στο στήθος ψηλά μία δεξιά και μία αριστερά. Κούμπωνε από τον ώμο ψηλά αριστερά και τα κουμπιά κατέβαιναν διαγώνια προς τα κάτω δεξιά. Άλλη σειρά κουμπιών υπήρχε από δεξιά ψηλά που κατέβαινε κάτω αριστερά χωρίς να κουμπώνει.
Καπακλίν, σταυρωτό ένδυμα με μανίκια που έφτανε ως η μέση σαν τη ζιπούνα και το γιλέκ'. Φοριόταν πάνω από το πουκάμισο. Ήταν κεντημένο και κατασκευαζόταν από λινό, πασμά ή καστόρι και μπροστά το ένα πλαϊνό μέρος κάλυπτε το άλλο.
Ισλού̤κ' ή ισλίκ', κοντό ένδυμα ως τη μέση με μανίκια λίγο σχιστά στα άκρα κουμπωμένα το καθένα με ένα κουμπί.
Κατασκευαζόταν από λινό, πασμά ή μεταξωτό ύφασμα. Αν ηταν σχιστό μπροστά, κούμπωνε μπροστά με σειρά κουμπιών.

Δείτε το σχετικό βίντεο για την ανδρική ενδυμασία στον Πόντο

Αμφίεση Πόντου, ανδρική και γυναικεία ενδυμασία

ποτούρια,σαλβάρια,τσαγγία,κουντούρας,σκαρπίνια,ζίπκα,ποντιακή,ανδρική,ενδυμασία,πασλούκι,σελάχι,εγκόλπιο,καπνοσάκουλα,φέσι

Η ενδυμασία ως ένα κύριο συνθετικό στοιχείο της παράδοσης των Ελλήνων Ποντίων δεν εξαιρέθηκε απο τις μοντέρνες τάσεις της κάθε εποχής, και αυτό δυσχεραίνει την ακριβή τοποθέτηση πάνω στο θέμα της ενδυμασίας απο το ξεκίνημά της, αλλά και πως καθιερώθηκε να φοριέται έως και τις αρχές του περασμένου αιώνα στις διάφορες περιοχές του Ελληνικού Εύξεινου Πόντου.
Υπάρχουν κειμήλια δείγματα αυθεντικών παραδοσιακών φορεσιών στην κατοχή πολλών εξ ημών τα οποία μαρτυρούν υψηλή ποιότητα υλικών και τεχνικών ραφής αφενός, αφετέρου δείχνουν την ανησυχία των Ελλήνων Ποντίων να ενδύονται ό,τι καλύτερο υπήρχε στην εποχή τους, άσχετα εάν προερχόταν απο τις Ινδίες, Αφρική, Περσία, Αίγυπτο, Κιλικία, Ευρώπη και αλλού. Ο μοντερνισμός συναντάτε περισσότερο στην ανδρική ενδυμασία και μάλιστα των αστών, οι οποίοι ένεκα των επαγγελματικών τους υποχρεώσεων υπέβαλλαν την ενδυματολογική τους παρουσίαση στις επιταγές της σύγχρονης εποχής. Αυτη η τοποθέτηση ισχυροποιείται με ακόμη έναν βασικό παράγοντα που ονομάζεται μετανάστευση, άλλοτε για βιοπορισμό και άλλοτε για επέκταση της επιχειρηματικής δράσης σε άλλες γειτονικές χώρες, όπως Μολδοβλαχία, Καύκασο και Ρωσία.

Παρακαλουθείστε το σχετικό μας αφιέρωμα στην ανδρική ενδυμασία στον Πόντο

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ