Νεαρός άνδρας της Τραπεζούντας κατά την χρονική περίοδο απο το 1896

Νεαρός άνδρας της Τραπεζούντας την χρονική περίοδο απο το 1896 κι έπειτα φωτογραφίζεται σε στούντιο ενδεδυμένος με την επιχώριο παραδοσιακή ενδυμασία (σαλβάρ ποτούρ).

Φορά στην κεφαλή του τσόχινο φέσι, εσωτερικά στον κορμό του φορά καμίσ' (βαμβακερό ή και μάλλινο υποκάμισο) και απο επάνω το τσόχινο κοτσίκ' ή σαλταμάρκα το οποίο φέρει κεντημένο γαϊτάνι σιρίτι πέριξ όλου του ενδύματος. Το σαλβάρ ήταν φτιαγμένο κι αυτό όπως και το φέσι και το κοτσίκ απο εγχώριο μαλλί. Το μήκος του σαλβαρίου (ποτούρ) εκτείνεται απο την μέση απο όπου ξεκινά δεμένο με το βρακοζώνι, και καταλήγει στους αστραγάλους δημιουργώντας πλούσιες πτυχές. Στην μέση δένεται απαραιτήτως το μάλλινο ή ολομέταξο πολύχρωμο ή μονόχρωμο ριγωτό ταραπουλούζ'. Στις επίσημες αυτές φωτογραφήσεις είναι απαραίτητα τα κοσμήματα (ώρα κιοστέκ) και τα δερμάτινα υποδήματα (μποτίνια) τα οποία ολοκληρώνουν την εικόνα της ενδυμασίας. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου  «Πορτρέτο Νεαρού Τραπεζούντιου με Παραδοσιακή Ενδυμασία (Σαλβάρ - Ποτούρ')» (από το 1896 κι έπειτα). Η φωτογραφία αυτή αποτελεί ένα εξαιρετικό δείγμα της παραδοσιακής αστικής/ημιαστικής ανδρικής αμφίεσης των Ελλήνων της Τραπεζούντας κατά τα τέλη του 19ου αιώνα. Σε μια περίοδο που ο εξευρωπαϊσμός άρχιζε να επικρατεί στα μεγάλα αστικά κέντρα του Πόντου, η συγκεκριμένη εικόνα διασώζει την αυθεντική τοπική γραμμή πριν από την ολοκληρωτική επικράτηση της ζίπκας ή των δυτικών κοστουμιών.
1. Λαογραφική & Ενδυματολογική Ανάλυση
• Φέσι & Καμίσ': Στην κεφαλή ο νέος φορά τσόχινο φέσι σε χαμηλό/κλασικό σχήμα. Εσωτερικά διακρίνεται το λευκό καμίσ' (βαμβακερό ή μάλλινο υποκάμισο), κουμπωμένο μέχρι τον λαιμό.
• Κοτσίκ' / Σαλταμάρκα: Εξωτερικά φορά το τσόχινο κοτσίκ' (ή σαλταμάρκα), κατασκευασμένο από εγχώριο μαλλί. Διακρίνεται καθαρά το περιμετρικό κεντημένο γαϊτάνι (σιρίτι), φιλοτεχνημένο με ιδιαίτερη μαστοριά από τους τοπικούς τερζήδες, το οποίο τονίζει τις γραμμές του ενδύματος.
• Σαλβάρ (Ποτούρ'): Το κάτω μέρος καλύπτεται από το σαλβάρ (ποτούρ'), φτιαγμένο από το ίδιο εγχώριο μάλλινο ύφασμα. Ξεκινά από τη μέση δεμένο με το βρακοζώνι και καταλήγει στους αστραγάλους, δημιουργώντας πλούσιες, βαριές πτυχές που χαρίζουν άνεση και επιβλητικότητα.
• Ταραπουλούζ' & Κοσμήματα: Στην μέση είναι σφιχτά δεμένο το ταραπουλούζ' (πολύχρωμο/ριγωτό μεταξωτό ή μάλλινο ζωνάρι), το οποίο συγκρατεί την φορεσιά και δίνει χρώμα στο σύνολο. Στο στήθος δεσπόζει η αλυσίδα του ρολογιού (ώρα κιοστέκ), που διασταυρώνεται κομψά πάνω από το καμίσ', αποτελώντας απαραίτητο συμπλήρωμα γοήτρου και κοινωνικής υπόστασης.
• Υποδήματα: Η εικόνα ολοκληρώνεται στο κάτω μέρος με τα δερμάτινα μποτίνια, τα οποία προβάλλουν καθαρά κάτω από το στρίφωμα του σαλβαριού.
2. Κοινωνικό & Ιστορικό Πλαίσιο
• Η Στάση & το Ύφος: Ο νεαρός στέκεται με συστολή αλλά και ευπρέπεια, ακουμπώντας ελαφρά το ένα χέρι στο περίτεχνο τραπέζι του φωτογραφείου. Η στάση του εκφράζει την αστική σοβαρότητα και τον σεβασμό προς τη διαδικασία της απαθανάτισης.
• Η Σκηνοθεσία του Στούντιο & τα Βεστιάρια: Η φωτογράφιση πραγματοποιείται σε φωτογραφικό ατελιέ της Τραπεζούντας (με εμφανή τα διακοσμητικά στοιχεία όπως το ξυλόγλυπτο τραπέζι, την βαρύτιμη κουρτίνα και το διακριτικό φόντο). Όπως γνωρίζουμε, τα φωτογραφικά εργαστήρια των παραθαλάσσιων αστικών κέντρων διέθεταν πλήρη βεστιάρια με φορεσιές, όπλα και αξεσουάρ, επιτρέποντας στους νέους της εποχής να φωτογραφηθούν με την επιβλητική παραδοσιακή αμφίεση ως αναμνηστικό τεκμήριο λεβεντιάς.

Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com