Έλληνες της Τραπεζούντας της ιστορικής περιόδου της οθωμανικής κυριαρχίας στον Πόντο, με τις επιχώριες παραδοσιακές τους ενδυμασίες στα τέλη του 1800

Έλληνες της Τραπεζούντας της ιστορικής περιόδου της οθωμανικής κυριαρχίας στον Πόντο, με τις επιχώριες παραδοσιακές τους ενδυμασίες στα τέλη του 1800.

Δυστυχώς τα στοιχεία (ονοματεπώνυμο, τόπος - χρονολογία γέννησης και καταγωγής) δεν μας είναι γνωστά. Όπως συνηθιζόταν ήδη απο τα τέλη του 18ου και έπειτα η ανδρική ενδυμασία των Ελλήνων αστών στον Πόντο είχε εξευρωπαϊστεί και οι παραδοσιακές ενδυμασίες προτιμούνταν μόνο απο τους ηλικιωμένους ενώ οι νέοι φορούσαν επετειακά τις ζίπκες τους στις πανηγύρεις των μεγάλων μοναστηριών και ενοριών του τόπου τους. Ο ευρωπαϊκός τρόπος ένδυσης στον καθημερινό βίο είχε εισδύσει και στα αστικά σπίτια των πόλεων του Πόντου. Παρόλα ταύτα οι γυναίκες και τα νεαρά κορίτσια είχαν κρατήσει και τον παραδοσιακό τρόπο ένδυσης με τις επιχώριες γιορτινές τους πολύτιμες απο όλες τις απόψεις φορεσιές. Όπως πολλές φορές επισήμανα σε παλιότερες αναρτήσεις μου αναφορικά με τις ενδυμασίες των Ελλήνων στον Πόντο, η επιλογή τόσο των υφασμάτων όσο και του κατάλληλου ράφτη ήταν σπουδαίας σημασίας για το επιτυχημένο άριστο αποτέλεσμα της ενδυμασίας. Δυστυχώς τα τελευταία χρόνια κανείς δεν δίδει σημασία στην σοβαρή αυτή λεπτομέρεια, του τρόπου δηλαδή με τον οποίο πρέπει να φοριόνται οι ποντιακές ενδυμασίες καθώς και του τρόπου κομμώσεως των γυναικών μας, που με τα ζουλούφια και την τάπλα αποτελεί το χαρακτηριστικό γνώρισμα της ποντίας ελληνίδος κόρης.Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου Έλληνες αστικής οικογένειας της Τραπεζούντας περί τα τέλη του 1800 και τις αρχές του 1900. Δεν διασώζονται τα στοιχεία (ονοματεπώνυμο, καταγωγή και τόπος φωτογράφησης) των εικονιζομένων προσώπων.
Ο καθισμένος άνδρας φορά ευρωπαϊκή ενδυμασία όπως συνηθιζόταν την εποχή εκείνη, ενώ οι γυναίκες είναι ενδεδυμένες με τις επιχώριες ελληνικές ενδυμασίες του Πόντου (ζουπούνες). Η πολυτελής γιορτινή γυναικεία ενδυμασία των Ελληνίδων του Πόντου είχε τα εξής μέρη: Κουρσίν, δηλαδή φέσι με χρυσό σύρμα (σιρματερό κεντημένο). Μπροστά έχει στη σειρά από 40 ως 60 φλουριά των 10 γροσιών το καθένα. Στις δύο άκρες από ένα μαχμουτιέ της μιάς λίρας. Όταν το φέσι έχει κι από πάνω φλουριά καζία, τότε λέγεται καπλαμά. Τέτοια φλουριά βάζουν από 25 ως 50 κομμάτια των 30 γροσιών το καθένα. Χαβέκα λέγεται η μεταξωτή πλεγμένη λουρίδα, που συγκρατεί από πίσω το κουρσίν ή την καπλαμά στο κεφάλι. Και στις δύο πλευρές της είναι ραμμένα από 10 ως 15 φλουριά των 30 γροσιών. Στ’ αυτιά φορούσαν "Λιρίτσας σκουλαρίκια", δηλαδή σκουλαρίκια με χρυσή αλυσιδίτσα και δύο φλουριά σε κάθε αυτί. Το πρώτο των 27 και το δεύτερο των 54 γροσιών, δηλαδή ¼ και ½ της λίρας. άλλοτε φορούσαν και σκουλαρίκια με πολύτιμη ή ημιπολύτιμη λίθο ή σκέτα χρυσά. Αντιλαμβανόμαστε από αυτή την αναλυτική αναφορά την πολυτέλεια και το κόστος απόκτησης αυτού του κατά τα άλλα απλού φαινομενικά καλύμματος της γυναικείας κεφαλής. Είναι εύκολο συνειρμικά να υπολογίσουμε το κόστος απόκτησης μιας ολοκληρωμένη αυθεντικής, παραδοσιακής γυναικείας ενδυμασίας στον Πόντο το 1800-1900. Εσωτερικά πέρα απο τα κατάσαρκα εσώρουχα φορούν το καμίσ' (υποκάμισο), το σαλβάρι (φαρδιά μεταξωτή ή βαμβακερή πολύπτυχη βράκα) η οποία προσαρμόζεται "δένεται" με τα βρακοζώνια στην μέση και επάνω στα γόνατα. Η ζουπούνα όπως και όλη η ενδυμασία ήταν περίτεχνα κατασκευασμένη με τα καλύτερης ποιότητας υφάσματα, μονόχρωμα, πολύχρωμα, κλαρωτά, εμπριμέ ή ριγωτά. Επάνω απο την ζουπούνα απαραίτητα υπήρχε ζωσμένο στην μέση το μάλλινο λαχόρι ή το μεταξωτό ταραπουλούζι. Το επάνω μέρος του κορμού κοσμούσε ο βελούδινος χρυσοκέντητος ή ασημοκέντητος (με την τσερκέζικη τέχνη του συρματερού) Κατηφές και τέλος τα κοσμήματα και τα δερμάτινα υποδήματα της εποχής (σκαρπίνια, κοντούρας με χαμηλό τακούνι κτλ). Οι πρόγονοι μας στον Πόντο έδιναν πάρα πολύ μεγάλη σημασία στην παραδοσιακή τους ενδυμασία επιλέγοντας τα κατάλληλα υφάσματα με την πλέον επιδέξια επιλογή στον ράφτη, αλλά και στα παρελκόμενα της ενδυμασίας ώστε στην πλήρη της σύνθεση να παρουσιάζει μεγαλόπρεπη εικόνα υψηλών προδιαγραφών. 

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com