Ελληνίδα κόρη απο την Πουλαντζάκη επαρχία Κερασούντος του Πόντου περί τις αρχές του 1900

 Ελληνίδα κόρη απο την Πουλαντζάκη επαρχία Κερασούντος του Πόντου περί τις αρχές του 1900. 

Μια σπάνιας ωραιότητος φωτογραφία εποχής η οποία αποπνέει τον αέρα της αστικής κοινωνίας των παράλιων πόλεων του Πόντου όπου άκμαζε σε όλα τα επίπεδα ο Ελληνικός Πολιτισμός, τα Γράμματα, οι Τέχνες, οι Επιστήμες και το Εμπόριο. Δυστυχώς δεν διασώζονται τα στοιχεία της εικονιζόμενης κόρης ούτε ο ακριβής τόπος καταγωγής και φωτογράφησης. Είναι ενδυδυμένη με την κλασική ζουπούνα (τον βυζαντινό ποδήρη χιτώνα) που αποτελεί το βασικό ένδυμα της γυναικείας ενδυμασίας των Ελληνίδων του Πόντου, με γυριστό φαρδύ μανίκι στον τύπο της ζουπούνας της Χαλδίας. Το καμίσ' (βαμβακερό υποκάμισο) έχει πλούσιο μακρύ μανίκι δαντελωτό το οποίο καταλήγει επάνω στον καρπό του χεριού. Η ζουπούνα καλύπτεται απο την παραδοσιακή φοτά-εμποδέα (μεταξωτή ριγωτή ποδιά) η οποία καταλήγει μαζί με την ζουπούνα επάνω στα δερμάτινα υποδήματα. Τα κοσμήματα περιλαμβάνουν μεγάλη αλυσίδα μαργαριταριών με κατάληξη σε Σταυρό και μια σειρά άλλων χρυσών επιστήθιων κοσμημάτων και περιλαίμιου. Η κόμη της κόρης ακολουθεί την τάση της ευρωπαϊκής μόδας με κοντή κούπ (κοντό καρέ). Η κόρη είναι ασκεπής χωρίς τάπλα, τεπελίκι ή κουρσίν. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου  -  Σκιαγραφία της Πουλαντζάκης του Πόντου Αυτή η πορτρέτο-φωτογραφία αποτελεί ένα από τα πιο αποκαλυπτικά ντοκουμέντα της αστικής μεταμόρφωσης του Ελληνισμού του Πόντου στις αρχές του 20ου αιώνα. Η παράθεση των παρατηρήσεών δίνει την αφορμή να σταθούμε σε μερικά καίρια σημεία που κάνουν τη συγκεκριμένη εικόνα ξεχωριστή:
1. Η Συνάντηση της Παράδοσης με την Ευρωπαϊκή Μόδα
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο αυτής της φωτογραφίας είναι η πολιτισμική "γέφυρα" που αποτυπώνεται πάνω στη νεαρή κόρη:
• Η Κόμη (Coup): Το γεγονός ότι η κόρη είναι ασκεπής (χωρίς τάπλα, τεπελήκ' ή κουρσίν) και φέρει κοντή, περιποιημένη ευρωπαϊκή κόμμωση (καρέ) μαρτυρά την επίδραση των ρευμάτων της Δύσης στα παράλια αστικά κέντρα. Η απουσία κεφαλόδεσμου σε μια γιορτινή/επίσημη φωτογράφιση ήταν μια θαρραλέα, μοντέρνα δήλωση για την εποχή.
• Το Ένδυμα: Παρά το σύγχρονο χτένισμα, η φορεσιά παραμένει βαθιά ριζωμένη στην ποντιακή παράδοση. Η ζουπούνα με το γυριστό φαρδύ μανίκι (που θυμίζει τον τύπο της Χαλδίας) και η μεταξωτή ριγωτή φοτά/εμποδέα κρατούν το νήμα με την πολιτιστική κληρονομιά.
• Το Καμίσ' (Υποκάμισο): Η λεπτομέρεια με τη δαντέλα στον καρπό προσθέτει μια φινέτσα που «δένει» απόλυτα με την αστική αισθητική της Πουλαντζάκης (μιας περιοχής με έντονη οικονομική και πολιτιστική άνθηση) στον παράλιο Πόντο.
2. Κοσμήματα & Συμβολισμός
• Ο Σταυρός και τα Μαργαριτάρια: Η μακριά αλυσίδα που καταλήγει στον Σταυρό δεν είναι απλώς ένα θρησκευτικό ή προστατευτικό σύμβολο, αλλά και ένα κόσμημα που δεσπόζει στο στήθος, προσδίδοντας ιερότητα και αρχοντιά.
• Τα Επιστήθια Κοσμήματα: Σε συνδυασμό με το περιλαίμιο, δημιουργούν μια όμορφη αντίθεση πάνω στο λευκό βαμβακερό/δαντελωτό καμίσ', τραβώντας το βλέμμα στο πάνω μέρος του κορμού.
3. Η Αξία του Επιχρωματισμού. Σε σύγκριση με τις αρχικές ασπρόμαυρες λήψεις οι επιχρωματισμένες αποδόσεις αναδεικνύουν:
• Τις γήινες και θερμές αποχρώσεις της φοτάς (όπως το λαδί/χακί και το σκούρο μπλε/μαύρο, δίνοντας υπόσταση στο ύφασμα.
• Την φυσικότητα του δέρματος και την ήρεμη, γλυκιά έκφραση του προσώπου της κόρης, η οποία αποπνέει αυτοπεποίθηση, ευγένεια και μια διακριτική αστική αξιοπρέπεια.
Συμπεράσματα: Η «Κόρη της Πουλαντζάκης» είναι η ζωντανή απεικόνιση της νεαρής Ελληνίδας του Πόντου το 1900: μιας γυναίκας που πατάει γερά στην παράδοση του τόπου της (φορώντας τη ζουπούνα και τα κοσμήματα των προγόνων της), αλλά ταυτόχρονα κοιτάζει προς το μέλλον, υιοθετώντας την αισθητική και την ελευθερία της εποχής της.

Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com