Ελληνίδες κόρες της Κερασούντας του Πόντου το 1913 με τις επιχώριες παραδοσιακές γιορτινές τους ενδυμασίες "ζουπούνας"

Κερασούντα 1913. Ελληνίδες κόρες της Κερασούντας του Πόντου με τις επιχώριες παραδοσιακές γιορτινές τους ενδυμασίες (ζουπούνας) φωτογραφίζονται μπροστά απο μια πόρτα στις αρχές του 1913. 

Στα δεξιά είναι η Ανάστα Τεστέμπαση-Αθανασιάδου που εγκατασταθηκε στην Καρυδιά Ν. Ροδόπης. Η αυθεντική πρωτότυπη φωτογραφία βρίσκεται στο λαογραφικό μουσείο της Καρυδιάς Ν. Ροδόπης και είναι δημοσιευμένη στο λεύκωμα του κ. Πέτρου Φιλιππίδη "Ενα ταξίδι στην ιστορία των Καρυδιωτών" που εχει πάρει βραβείο απο την Ακαδημία Αθηνών. Στην Καρυδιά υπάρχουν ελάχιστες οικογένειες εκ Πόντου μια εκ των οποίων είναι η οικογένεια Αθανασιάδη. (Οι παραπάνω πληροφορίες προέρχονται απο τον κ. Στυλιανό Νικολάου τον οποίο ευχαριστώ πολύ για την ευαισθησία και αμεσότητά του να τις μοιραστεί μαζί μας ώστε η πληροφόρηση για την παραπάνω φωτογραφία να είναι πληρέστερη). Αυτή η σπάνια και ιστορικής σημασίας φωτογραφία των αρχών του 1913 από την Κερασούντα του Πόντου αποτελεί ένα ανεκτίμητο λαογραφικό τεκμήριο. Η παρουσία της Ανάστα Τεστέμπαση-Αθανασιάδου (δεξιά), η οποία αργότερα εγκαταστάθηκε στην Καρυδιά Ν. Ροδόπης, συνδέει άμεσα τη μνήμη των Ελληνίδων του Πόντου με τη νεότερη ιστορία της Θράκης, όπως αποτυπώνεται και στο βραβευμένο λεύκωμα του κ. Πέτρου Φιλιππίδη.
1. Αναλυτική Σχολιασμός της Γυναικείας Ενδυμασίας. Οι δύο Ελληνίδες κόρες της Κερασούντας φωτογραφίζονται με τις επίσημες, γιορτινές τους φορεσιές, οι οποίες συγκεντρώνουν όλα τα κλασικά στοιχεία της ποντιακής αμφίεσης:
• Η Ζουπούνα (Ποδήρης Χιτώνας): Φορούν την παραδοσιακή ζουπούνα από πολυτελές, γυαλιστερό ύφασμα (ατλάζι ή μουαρέ). Στη δεξιά κοπέλα (Ανάστα) διακρίνεται η βαθιά μωβ/πορφυρή απόχρωση, ενώ στην αριστερή η εντυπωσιακή πετρόλ/γαλάζια. Όπως ορίζει η δομή της ζουπούνας, ο χιτώνας είναι ανοιχτός μπροστά, κουμπώνει στο στήθος και αφήνει να φανούν τα πλαϊνά σκισίματα κατά μήκος των μηρών.
• Το Λαχώρι / ζωνάρι στην μέση: Πάνω από τη ζουπούνα, στην μέση, είναι δεμένο το ανοιχτόχρωμο μεταξωτό/μάλλινο σάλι με τα πλούσια κρόσσια, το οποίο συγκρατεί τα φύλλα του φορέματος και τονίζει την σιλουέτα.
• Ο Κατηφές / Ζακέτο: Πάνω από τη ζουπούνα φορούν το σκουρόχρωμο, βελούδινο κοντέσι/κατηφέ με τις φαρδιές γαϊτανοκεντημένες λεπτομέρειες στον γιακά, στα ρέλια και στα στενά μανίκια που φτάνουν στον καρπό.
• Το Σπαλέρ & τα Κοσμήματα: Στο στήθος διακρίνεται το εσωτερικό κεντημένο σπαλέρ, ενώ και οι δύο φέρουν πλούσιο στολισμό από περιδέραια, μακριές σειρές από χάντρες, φλουριά και γιορντάνια, επιβεβαιώνοντας τον γιορτινό χαρακτήρα της φωτογράφισης.
• Το Τεπελίκι-Τάπλα-Κουρσίν: Στο κεφάλι φορούν το παραδοσιακό, χαμηλό κεντητό τεπελίκι, τοποθετημένο κομψά στο επάνω μέρος των μαλλιών, ολοκληρώνοντας την αρχοντική τους εικόνα.
2. Στήσιμο & Αισθητική της Φωτογραφίας
• Φυσικό / Αρχιτεκτονικό Φόντο: Σε αντίθεση με τα κλασικά πανιά του στούντιο, οι δύο κοπέλες ποζάρουν μπροστά από μια επιβλητική, ξύλινη διπλή πόρτα (πιθανότατα αρχοντικού της Κερασούντας), ακουμπώντας ελαφρώς σε ξύλινες καρέκλες τύπου Thonet.
• Εκφράσεις & Στάση: Στέκονται δίπλα-δίπλα, κρατώντας διακριτικά τα χέρια τους, με στάση γεμάτη αυτοπεποίθηση, σοβαρότητα και έμφυτη ευγένεια.
3. Η Αξία του Επιχρωματισμού. Ο επιχρωματισμός της αυθεντικής φωτογραφίας του 1913 αναδεικνύει εξαιρετικά:
α. Τις μεταξένιες ανταύγειες στα υφάσματα της ζουπούνας (μωβ και πετρόλ).
β. Τη λάμψη των χρυσοκεντημάτων στον μαύρο κατηφέ και των χρυσαφένιων νομισμάτων στο στήθος.
γ. Την πράσινη απόχρωση στο εσωτερικό γιλέκο/σπαλέρ, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη και ζωντανή εικόνα για το πώς ντύνονταν οι Ελληνίδες της Κερασούντας στις αρχές του 20ου αιώνα.

Παραδοσιακοί στίχοι αναφερόμενοι στην ποντιακή γυναικεία ζουπούνα:
Η ζιπούνα τ'ς εχ̌' λογάδι̤α, πάει φέρ' νερόν και πλύν’ ατό, ασ' όλι̤α τα πεγάδι̤α,
η ζιπούνα τ'ς εχ̌' πλουμία, πάει φερ' νερόν και πλύν’ ατό, ασ' όλα τα ορμία.
Ση ζουπούνα σ’ να γίνουμαι κουμπίν μαλαματένεν, να κείμαι σ’ εγκαλόπο σου το μαργαριταρένεν.
Γουτνίν σπαλέρ’ που θα φορεί, θέλ’ και κιαζί ζουπούναν, ζώσ̆κετ’ απάν’ και το λαχόρ’, γίνεται άμον χατούνα. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου - Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου - Κερασούντα Πόντου (Giresun). Ήθη, έθιμα, χοροί και τραγούδια των Ελλήνων της Κερασούντας του Πόντου.

Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com