Νεαρός Τραπεζούντιος ντυμένος με την επιχώριο λάζικη ενδυμασία "ζίπκας" 1920

Τραπεζούντα 1920. Στην παρούσα σπάνια φωτογραφία απεικονίζεται ένας άντρας με την παραδοσιακή επιχώρια ανδρική Λάζικη ενδυμασία του Πόντου.

Δεν διασώζονται πληροφορίες για τα στοιχεία του εικονιζόμενου άνδρα (ονοματεπώνυμο, χρονολογία γέννησης και φωτογράφησης, καταγωγή, εάν είναι Έλληνας κτλ). Σε κάθε περίπτωση παρουσιάζει λαογραφικό ενδιαφέρον για τον τρόπο ένδυσης την δεκαετία του 1920 στην Τραπεζούντα. Τα στοιχειώδη μέρη της ζίπκας (όπως ονομάζεται εν συνόλω) η ανδρική αυτή χωρική ενδυμασία των νέων στον Πόντο, αποτελείτο απο τα παρακάτω μέρη τα οποία αναφέρω περιληπτικά: Πασλούκ' ή κουκούλα (κεφαλόδεσμος) δεμένη περίτεχνα στην κεφαλή. Καμίσ' (υποκάμισο) εσωτερικά και απο επάνω σάλτα ή σαλταμάρκα ή κοτσίκ' (επανωφόριον) στο ίδιο ύφασμα με το πασλούκ' και την ζίπκα (παντελόνι). Ζίπκα (συνήθως όλη η ζίπκα κατασκευαζόταν απο τσόχα, μάλλινο ύφασμα). Η ζίπκα είναι ένα εφαρμοστό στα πόδια, πολύπτυχο στο επάνω μέρος παντελόνι. Δερμάτινα υποδήματα, τσάπουλας (χαμηλά, ρηχά με ή χωρίς τακούνι) και μέστια (περικνημίδες). Στον Πόντο δεν συνηθίζονταν οι μπότες στους άνδρες ως μονοκόματο υπόδημα. Στην μέση του ζώνεται το πολύχρωμο ταραπουλούζ' (μεταξωτό ή βαμβακερό ζωνάρι) και απο επάνω φορά το σελαχλίκ' (δερμάτινη πολύπτυχη ζώνη) με το καϊσ' (δερμάτινη επιπρόσθετη ζώνη) όπου τοποθετούνται και κρέμονται τα άρματα (κάμα, πιτσάκ', ελαιοδοχείο, μπαρουτοθήκη και τσακμακόπετρα και όλα τα άλλα παρελκόμενα της οπλοσκευής). Τον λαιμό και το στήθος του κοσμούν τα κιοστέκια (ασημένιες αλυσίδες), η ώρα, τα εγκόλπια κτλ.  Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου - Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου -  Οι Έλληνες (Ρωμιοί) του Πόντου και οι Λαζοί, του Σάββα Π. Ιωακειμίδη 1957 - Η φυλή των Λαζών και η σχέση τους με τους Έλληνες του Πόντου Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com