Οικογένεια Κριεζή - Τραπεζούντα 1905
Τραπεζούντα 1905. Φωτογραφίζονται σε στούντιο της Τραπεζούντας οι: Καθισμένη δεξιά η κοδέσπαινα Κριεζή (μητέρα της Σόνιας Τσαβδαρίδη) με τον γιο της Νικόλα (αριστέρα) και τη νύφη της Ελένη στο μέσον.
Οι γυναίκες φορούν τις παραδοσιακές επιχώριες ενδυμασίες τους οι οποίες διαφέρουν στα βασικά τους μέρη σύμφωνα με την ηλικία και την κοινωνική τους θέση, ενώ οι άνδρες έχουν υιοθετήσει προ πολλού τα ευρωπαϊκά ενδύματα. Συλλογή Σαββίδου Πηνελόπης Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου - Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου - Ιστορία του Ελληνισμού του Ευξείνου Πόντου
Αυτή η εξαιρετική οικογενειακή φωτογραφία του 1905 από την Τραπεζούντα αποτυπώνει με μοναδικό τρόπο τις κοινωνικές νόρμες, την οικογενειακή ιεραρχία, αλλά και την πλούσια ενδυματολογική παράδοση του αστικού Ποντιακού Ελληνισμού.
1. Ενδυματολογικός Πλούτος: Αντίθεση Γενεών & Ρόλων
Στην εικόνα παρατηρείται μια εντυπωσιακή ποικιλία στις ενδυμασίες, η οποία αντικατοπτρίζει την ηλικία, την οικογενειακή κατάσταση και την κοινωνική τάξη:
• Η Νύφη Ελένη (όρθια στο κέντρο): Φορά μια πανέμορφη, ολοκέντητη ανοιχτόχρωμη/μεταξωτή ζουπούνα (μακρύ φόρεμα) με φαρδιά μανίκια και διακριτικά μοτίβα στο ύφασμα. Στην μέση της διακρίνεται το λαχώρι (ανατολίτικο υφαντό σάλι) δεμένη διαγώνια, ενώ στο στήθος κρέμονται μακριές χρυσές αλυσίδες με κοσμήματα. Στο κεφάλι φορά το τεπελίκι, το οποίο είναι στολισμένο με πολύτιμη πέτρα στο κέντρο, ενώ στα δάχτυλά της φέρει εντυπωσιακά δαχτυλίδια. Η όρθια στάση της στο κέντρο της δίνει μια αέρα νεανικής χάρης και αρχοντιάς.
• Η Μητέρα / Πεθερά Κριεζή (καθιστή δεξιά): Ενσαρκώνει τη στόφα της παραδοσιακής Πόντιας μητέρας. Φορά βαρύ, σκουρόχρωμο εξωτερικό ένδυμα μακρυγούνι με πλούσιο γούνινο γιακά/επένδυση, που υποδηλώνει οικονομική ευημερία. Στα γόνατά της διακρίνεται η παραδοσιακή δίχρωμη φοτά (ποδιά), ενώ στο κεφάλι φορά σκούρα δαντελωτή μαντίλα χωρίς τάπλα. Τα χέρια της, σταυρωμένα, εκπέμπουν ηρεμία και κύρος.
• Ο Γιος Νικόλας (καθιστός αριστερά): Είναι ντυμένος με ευρωπαϊκό κοστούμι (σακάκι, γιλέκο σε βυσσινί τόνο, λευκό πουκάμισο/ζιβάγκο), διατηρώντας το περιποιημένο λεπτό μουστάκι της εποχής. Η αμφίεσή του επιβεβαιώνει την τάση των ανδρών των αστικών κέντρων της Τραπεζούντας να υιοθετούν τη δυτική μόδα.
2. Σύνθεση & Οικογενειακή Ιεραρχία
• Η Θέση των Προσώπων: Ο τρόπος με τον οποίο έχουν τοποθετηθεί τα πρόσωπα δεν είναι τυχαίος. Η νεαρή νύφη στέκεται όρθια ανάμεσα στον σύζυγο και την πεθερά της, ακουμπώντας ελαφρώς το χέρι της στην πλάτη της καρέκλας της μητέρας, υποδηλώνοντας τη συνδετική γέφυρα του νοικοκυριού.
• Το Φωτογραφικό Στούντιο: Το ζωγραφισμένο φόντο με το δασικό τοπίο, το ξύλινο πάτωμα (όπου διακρίνονται σκόρπια πέταλα λουλουδιών) και η σκαλιστή καρέκλα είναι χαρακτηριστικά στοιχεία των υψηλού επιπέδου φωτογραφείων της Τραπεζούντας των αρχών του 20ου αιώνα.
3. Η Αξία του Επιχρωματισμού. Η παράλληλη θέαση της ασπρόμαυρης και της επιχρωματισμένης εκδοχής αναδεικνύει μοναδικά τις υφές των υλικών:
• Τη γυαλάδα του μεταξωτού υφάσματος της νύφης,
• Το βάθος της γούνας και της φοτάς της μητέρας,
• Τη λάμψη των χρυσών κοσμημάτων και του τεπελικιού.
Πρόκειται για ένα πανέμορφο οικογενειακό κειμήλιο που διασώζει την εικόνα μιας αρχοντικής ποντιακής οικογένειας, λίγα μόλις χρόνια πριν από τις μεγάλες ιστορικές ανατροπές στην περιοχή.
Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com