Τραπεζούντα 1913 - Εικονίζεται το ζεύγος Ισαάκ και Μαγδαληνής Ροδοπούλου και ο μικρός Γιώργος.

Τραπεζούντα 1913 - Εικονίζεται το ζεύγος Ισαάκ και Μαγδαληνής Ροδοπούλου και ο μικρός Γιώργος. (Πηγή: Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού Δήμου Καλαμαριάς). Το ζεύγος Ισαάκ και Μαγδαληνής Ροδοπούλου, Τραπεζούντα 1913

Δυστυχώς δεν υπάρχουν διαθέσιμες περισσότερες πληροφορίες για τα εικονιζόμενα πρόσωπα. Έχει μεγάλο ενδιαφέρον η παρούσα φωτογραφία αναφορικά με τις ενδυμασίες (ανδρικές και γυναικείες) οι οποίες επιλέγονταν βάσει ηλικίας αλλά και κοινωνικής θέσης όπως έχω λεπτομερώς αναλύσει σε προηγούμενες αναρτήσεις μου. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
 Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου  Η συγκεκριμένη φωτογραφία αποτελεί ένα εξαιρετικό ιστορικό τεκμήριο για τον Ελληνισμό του Πόντου (και ειδικότερα της Τραπεζούντας) των αρχών του 20ου αιώνα. Η παράλληλη παράθεση της αυθεντικής ασπρόμαυρης φωτογραφίας και της επιχρωματισμένης εκδοχής της αναδεικνύει μοναδικές λεπτομέρειες σχετικά με τις κοινωνικές, ηλικιακές και ενδυματολογικές διαβαθμίσεις της εποχής.
1. Ανδρική Ενδυμασία: Η αντίθεση Παράδοσης και Αστικισμού. Στην ανδρική αμφίεση δεν παρατηρείται σαφής διαφοροποίηση μεταξύ του νεότερου άνδρα (αριστερά) και του μεγαλύτερου/πατέρα (δεξιά):
• Ο νεαρός άνδρας (αριστερά): Φορά την παραδοσιακή ποντιακή φορεσιά (ποτούρι-βράκα).
α. Ποτούρ: Φαρδιά πολύπτυχη βράκα ιδιαιτέρως στον καβάλο.
β. Ταραπουλούζιν: Το πολύχρωμο ριγωτό υφαντό ζωνάρι στη μέση, που συγκρατεί την ενδυμασία.
γ. Κεφαλόδεσμος (Φέσι με τσ̌αρκούλ’ -σαρίκι): Τυλιγμένο γύρω από το φέσι, τυπικό δείγμα της τοπικής ποντιακής περιβολής των νέων ανδρών.
δ. Μακρύ παλτό
ε. Υπόδηση: Ψηλές κάλτσες/περικνημίδες και ελαφριά δερμάτινα υποδήματα.
• Ο ώριμος άνδρας / πατέρας (δεξιά): Εκπροσωπεί την αστική τάξη και την ενδυματολογική μετάβαση της εποχής.
στ. Φορά ευρωπαϊκό/αστικό σακάκι (σακάκι κουστουμιού) συνδυασμένο με φέσι (το οποίο αποτελούσε την επίσημη κάλυψη κεφαλής στην Οθωμανική Αυτοκρατορία για όλους τους υπηκόους ανεξαρτήτου θρησκεύματος και εθνικής καταγωγής).
ζ. Η στάση του, το μουστάκι και η ενδυμασία δηλώνουν την κοινωνική του θέση ως κεφαλή της οικογένειας και εύπορος/σοβαρός αστός.
2. Γυναικεία Ενδυμασία: Η Ποντιακή Παράδοση (Μαγδαληνή). Η γυναικεία φορεσιά στο κέντρο είναι ένα αυθεντικό δείγμα της ποντιακής γυναικείας φορεσιάς (ζουπούνα):
• Tεπέλικι/τάπλα: Το μικρό, κεντημένο κάλυμμα/καπέλο στην κορυφή της κεφαλής, σήμα κατατεθέν των παντρεμένων Ποντίων γυναικών.
• Ποδιά (Λαχόρι): Η χαρακτηριστική υφαντή ποδιά στη μέση, δεμένη πάνω από τον ποδήρη χιτώνα (ζουπούνα).
• Ζουπούνα (Ζιπούνα): Το μακρύ εξωτερικό ένδυμα με τα ανοιχτά μανίκια και τις κεντημένες λεπτομέρειες.
• Κατηφές/κοντογούνι: Ριγμένο στους ώμους, που συμπληρώνει την σεμνή και επιβλητική παρουσία της μητέρας.
3. Η Αμφίεση του Παιδιού (Ο μικρός Γιώργος)
• Φόρεμα/Χιτώνας σε μικρή ηλικία: Ο μικρός Γιώργος φορά ένα σκουρόχρωμο (βελουτέ) φόρεμα με γιακά. Ιστορική σημείωση: Στις αρχές του 20ού αιώνα και στα τέλη του 19ου, ήταν κοινή πρακτική σε όλη την Ευρώπη και την Ανατολή τα μικρά αγόρια (έως την ηλικία των 3–5 ετών) να φορούν φορέματα/χιτώνες, πριν περάσουν στο πρώτο τους παντελόνι (breeching).
• Στο χέρι του κρατά ένα μεταλλικό αντικείμενο (ενδεχομένως παιχνίδι ή σφαίρα/μπάλα), τακτική των φωτογραφείων της εποχής για να κρατούν τα παιδιά ακίνητα κατά τη διάρκεια της μακράς έκθεσης.
4. Κοινωνιολογικές & Ιστορικές Παρατηρήσεις
• Φωτογραφείο Τραπεζούντας: Η φωτογραφία είναι στημένη σε επαγγελματικό ατελιέ (όπως φαίνεται από το φόντο με τη ζωγραφισμένη στήλη). Η επίσκεψη στο φωτογραφείο ήταν σπάνιο και σημαντικό γεγονός για μια οικογένεια.
• Πολιτισμικός Πλουραλισμός: Η συνύπαρξη της παραδοσιακής ανδρικής ενδυμασίας, της ποντιακής γυναικείας φορεσιάς, και του ευρωπαϊκού σακακιού στην ίδια φωτογραφία αποτυπώνει ανάγλυφα τον μεταβατικό χαρακτήρα του Μικρασιατικού/Ποντιακού Ελληνισμού το 1913 — ανάμεσα στην τοπική παράδοση, την οθωμανική πραγματικότητα και τον δυτικό εκσυγχρονισμό. 

Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας. 

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com