Χωρικοί Τραπεζούντιοι με τις επιχώριες αγροτικές τους ενδυμασίες στις αρχές του 1900

Χωρικοί Τραπεζούντιοι με τις επιχώριες αγροτικές τους ενδυμασίες στις αρχές του 1900

Η αγροτική ενδυμασία στον Πόντο, σύμφωνα με τις έρευνες μου και όπως αυτές καταγράφονται σε σειρά αναρτήσεων και άρθρων μου στο kotsari.com, αποτελούσε αντανάκλαση του σκληρού τρόπου ζωής, του κλίματος και των ιδιαίτερων κοινωνικών συνθηκών των ορεινών και ημιορεινών περιοχών. Οι φορεσιές ήταν προσαρμοσμένες στις ανάγκες της γεωργικής και κτηνοτροφικής εργασίας, δίνοντας προτεραιότητα στην αντοχή και την πρακτικότητα των υλικών.Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
Ανδρική Ενδυμασία: Ο αγρότης του Πόντου φορούσε συνήθως τη βράκα (σαλβάρ) από ανθεκτικό μάλλινο ύφασμα, που εξασφάλιζε άνεση στην κίνηση. Στο πάνω μέρος φορούσε το πουκάμισο (καμίς), συχνά από βαμβακερό ή λινό ύφασμα, και πάνω από αυτό το γιλέκο (κοντές), το οποίο ήταν απαραίτητο για τη συγκράτηση της θερμότητας κατά τις ψυχρές περιόδους. Στη μέση έδεναν το ζωνάρι, το οποίο δεν ήταν μόνο διακοσμητικό αλλά χρησίμευε και για την αποθήκευση μικροαντικειμένων. Στο κεφάλι φορούσαν συνήθως το «πασλίκ ή πασκούκι» ή κάποιο μάλλινο σκούφο για προστασία από τον ήλιο και το κρύο, ενώ στα πόδια φορούσαν τσαρούχια ή δερμάτινα υποδήματα κατάλληλα για το δύσβατο έδαφος. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
Γυναικεία Ενδυμασία: Η γυναικεία ενδυμασία στην ύπαιθρο ήταν επίσης λιτή, αλλά διέθετε μια ιδιαίτερη αισθητική. Η βασική φορεσιά περιλάμβανε το μακρύ πουκάμισο (καμίς) και από πάνω τη «ζουπούνα» (εντερί), που ήταν το κύριο ένδυμα του κορμού. Η φοτά ή πισταμπάλ' (ποδιά) αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι της αγροτικής φορεσιάς, προστατεύοντας το φόρεμα κατά τις καθημερινές εργασίες. Στο κεφάλι, οι γυναίκες φορούσαν το λετσέκ (μαντίλι), το οποίο δένονταν με διαφορετικούς τρόπους ανάλογα με την ηλικία και την οικογενειακή κατάσταση της γυναίκας. Στα αγροτικά χωριά, τα ενδύματα ήταν κατά κανόνα υφαντά στον αργαλειό, από μαλλί ή λινάρι που παρήγαγαν οι ίδιες οι οικογένειες, με τα χρώματα να είναι συνήθως γήινα και αυστηρά για την καθημερινότητα, ενώ τα πιο έντονα χρώματα κρατούνταν για τις γιορτές και τις ιδιαίτερες περιστάσεις.  
Αναλυτικά η φωτογραφία αυτή εικάζω οτι αφορά σε γαμήλια φωτογράφηση στην ύπαιθρο του Πόντου. Πρόκειται για μια αρχική ασπρόμαυρη φωτογραφία χαμηλής ανάλθσης την οποία μετέτρεψα σε έγχρωμη, ρεαλιστική φωτογραφία πορτρέτου τεσσάρων Ελλήνων χωρικών από τον Πόντο, που στέκονται όρθιοι σε μια σειρά έξω από ένα παραδοσιακό σπίτι με τοίχους από πλιθιά και πέτρα, στις αρχές του 20ού αιώνα. Από αριστερά προς τα δεξιά: Πρώτος άνδρας (αριστερά): Μεσήλικας άνδρας με γεμάτο, καστανό γένει και μουστάκι, φορώντας ένα σκούρο μάλλινο παλτό, μια παραδοσιακή βράκα (ζίπκα), πουκάμισο με γιακά και μια καρφίτσα στο στήθος. Τα χέρια του είναι σταυρωμένα μπροστά. Δεύτερος άνδρας (από αριστερά) ίσως ο γαμπρός, νεότερος άνδρας, ξυρισμένος με μουστάκι, φορώντας ένα καλοραμμένο σκούρο σακάκι κοστουμιού, γιλέκο και πουκάμισο. Κρατάει ένα μικρό λευκό μαντήλι στην τσέπη του στήθους. Στέκεται δίπλα στον μεγαλύτερο άνδρα και φοράει δερμάτινες καφέ μπότες ως λίγο πιο κάτω απο τα γόνατα. Τρίτη γυναίκα (τρίτη από αριστερά): Μια νεαρή γυναίκα (ίσως η νύφη) με παραδοσιακό κεφαλόδεσμο (ασημένια τάπλα που αστράφτει στο φως). Φοράει ένα κεντητό μπέζ γιλέκο (κοντέσ'), μπεζ ζουπούνα και το μάλλινο λαχώρι με μοτίβα πάνω από την ζουπούνα. Κρατάει στα χέρια της ένα μικρό μπουκέτο από αποξηραμένα λουλούδια. Τέταρτη γυναίκα (δεξιά): Είναι μια μεγαλύτερης ηλικίας γυναίκα, η οποία φορά ένα σκούρο μαντήλι (λετσέκι) που καλύπτει το κεφάλι της, πάνω από ένα μακρύ πισταμπάλι (μακριά ριγέ αγροτική ποδιά) και απο μέσα φορά το μάλλιο λαχώρι στην μέση της δεμένο επάνω στην αγροτική της ζουπούνα. Τα χέρια της είναι σταυρωμένα μπροστά στη μέση.

Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com