Ελληνίδες κόρες απ' το Κατήκιοϊ της Αμισού περί το 1900 με τις επιχώριες παραδοσιακές γιορτινές τους ενδυμασίες
Αναμνηστική φωτογραφία Ελληνίδων απ΄ το Κατήκιοϊ Άνω Αμισό (Σαμψούντας) του Πόντου
εικόνα που παραθέσατε αποτελεί ένα εξαιρετικό τεκμήριο της παραδοσιακής γυναικείας ενδυμασίας του Πόντου, πιθανότατα από τις αρχές του 20ού αιώνα, λίγο πριν ή γύρω από την περίοδο της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Ακολουθεί η ανάλυση της φωτογραφίας βάσει των ιστορικών, κοινωνικών και λαογραφικών δεδομένων:
1. Λαογραφική Ανάλυση: Η Ενδυμασία
Οι γυναίκες στη φωτογραφία φορούν την επίσημη γιορτινή ή νυφική ενδυμασία, η οποία χαρακτηρίζεται από πλούτο υλικών και συμβολισμούς: Το «Γουναρικό» (ή μακρυγούνι): Πρόκειται για το μακρύ, ανοιχτό μπροστά πανωφόρι με τη γούνα στον γιακά και τα πέτα, που αποτελεί το πιο αναγνωρίσιμο στοιχείο της γυναικείας φορεσιάς στον Πόντο. Η γούνα δεν προσέδιδε μόνο ζεστασιά, αλλά αποτελούσε και δείκτη οικονομικής ευμάρειας της οικογένειας. Η «Τάπλα - Κουρσίν». Στο κεφάλι φέρουν την χαρακτηριστική «τάπλα», ένα μικρό, κυκλικό-δισκοειδές κάλυμμα αλλά παράλληλα και κόσμημα (συνήθως μεταλλικό, χρυσό ή επάργυρο), το οποίο στηριζόταν πάνω σε τσόχινο φέσι. Η κλίση του και ο στολισμός του δήλωναν συχνά την καταγωγή και την οικογενειακή κατάσταση. Τα Κοσμήματα (Φλουριά): Το επιστήθιο κόσμημα, που αποτελείται από σειρές νομισμάτων (κωνσταντινάτα ή άλλα χρυσά/ασημένια νομίσματα), αποτελούσε την «προίκα» της γυναίκας πάνω στο σώμα της. Ήταν μια πρακτική αποταμίευσης και επίδειξης της οικονομικής κατάστασης του οίκου. Η «Ποδιά- Μάλλινο Λαχώρι» πρόκειται για πλούσια χειροποίητη στον αργαλειό, συχνά με γεωμετρικά μοτίβα, η ποδιά αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι της εμφάνισης, προστατεύοντας το κυρίως ένδυμα, την ζιπούνα αλλά λειτουργώντας και ως «καμβάς» για την επίδειξη της τέχνης της υφάντρας ή της κεντήτριας. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
2. Κοινωνική Ανάλυση
Η Θέση της Γυναίκας: Η φωτογραφία αποπνέει αξιοπρέπεια, σεμνότητα και μια αυστηρή προσήλωση στην παράδοση. Οι γυναίκες στον Πόντο ήταν οι κύριοι φορείς της πολιτισμικής κληρονομιάς, της γλώσσας και των ηθών. Η Συλλογικότητα: Το γεγονός ότι οι γυναίκες στέκονται πιασμένες από τα χέρια υποδηλώνει τον ισχυρό δεσμό της κοινότητας, της οικογένειας και της αλληλεγγύης που χαρακτήριζε την ποντιακή κοινωνία. Ο Αστικός Χαρακτήρας: Η φωτογραφία αυτή δεν είναι τυχαία. Πρόκειται για «στουντιακή» λήψη, γεγονός που δείχνει ότι οι εικονιζόμενες ανήκαν σε μια οικονομικά εύρωστη τάξη (αστική ή μεγαλοαγροτική) που είχε την οικονομική δυνατότητα να φωτογραφηθεί σε επαγγελματικό εργαστήριο.
3. Ιστορική Σημασία
Πολιτισμική Διατήρηση: Τέτοιες φωτογραφίες λειτουργούν σήμερα ως «εθνική μνήμη». Μετά την Καταστροφή και τον ξεριζωμό, οι φωτογραφίες αυτές έγιναν τα μοναδικά τεκμήρια ενός πολιτισμού που αναγκάστηκε να μεταφυτευτεί βίαια στην Ελλάδα. Ταυτότητα: Η φορεσιά αυτή δεν ήταν απλώς ρούχο, αλλά «ταυτότητα». Όπου και αν πήγαν οι Ρωμιοί πρόσφυγες, η μνήμη της ενδυμασίας αυτής συνδέθηκε άρρηκτα με την αίσθηση της κατεχόμενης πατρίδας και την υπερηφάνεια για την καταγωγή τους. Συμπέρασμα: Η φωτογραφία αποτυπώνει την ακμή του ποντιακού ελληνισμού. Πέρα από τον αισθητικό πλούτο, αποτελεί μια μαρτυρία για μια κοινωνία που, παρά τις δυσκολίες της εποχής, διατηρούσε μια ιδιαίτερα υψηλή αισθητική και έναν κοινωνικό κώδικα βασισμένο στην οικογενειακή τιμή και την παράδοση. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com