Αναμνηστική φωτογραφία οικογένειας Ελλήνων Κοτυωριτών - τέλη 1800 αρχές 1900

Αναμνηστική φωτογραφία οικογένειας Ελλήνων Κοτυωριτών στα τέλη του 1800 και τις αρχές του 1900.

Δυστυχώς δεν σώζονται περαιτέρω πληροφορίες για τα εικονιζόμενα πρόσωπα: ονόματα, καταγωγή και τόπος φωτογράφησης τους. Κοτύωρα (Ordu) Ορτού - Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός
1. Ιστορικό πλαίσιο - Κοτύωρα / Ορντού. Τα Κοτύωρα ήταν αποικία των Σινωπαίων από την εποχή του Ξενοφώντα. Στις αρχές του 20ου αιώνα ήταν εμπορικό κέντρο του Εύξεινου με αραβόσιτο, φουντούκια, δέρματα και ξυλεία. Το 1917 ο πληθυσμός ήταν 12.000, εκ των οποίων 6.000 Έλληνες και οι άλλοι Τούρκοι και Αρμένιοι. Η ελληνική κοινότητα διατηρούσε δημοτικό με 150 μαθητές, παρθεναγωγείο με ίσο αριθμό και ημιγυμνάσιο με 350. Η φωτογραφία αυτή είναι ίσως από εκείνη την περίοδο της ακμής. Η έξωση έγινε βίαια: στις 19 Αυγούστου 1917 ο ρωσικός στόλος βομβαρδίζει, και τον Σεπτέμβριο 1917 ξεκινά η μεγάλη έξωση προς Σεβάστεια και Κασταμονή. Μόνο 2.500 πρόλαβαν να φύγουν για Ρωσία μέσω Τραπεζούντας. Όσοι επέζησαν μέχρι το 1923 ήρθαν στην Ελλάδα με την ανταλλαγή. Το ότι βλέπουμε να φωτογραφίζονται μόνο γυναίκες και παιδιά ίσως δεν είναι τυχαίο. Οι άνδρες ήταν είτε στα τάγματα εργασίας (αμελέ ταμπουρού), είτε κρυμμένοι στα βουνά, είτε ήταν ξενιτεμένοι για λόγους βιοπορισμού ή εμπορίου. Αποπνέει το τυπικό γυναικοκρατούμενο νοικοκυριό των Ελλήνων στον Πόντο ίσως λίγο προ του πολέμου. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
2. Κοινωνικό πλαίσιο - Τι βλέπουμε: Πρόκειται για τριγενεακή πατριαρχική οικογένεια, φωτογραφημένη έξω από το σπίτι της, μπροστά σε ξύλινο φράχτη και αποθήκη — σημάδι αγροτικής αλλά εύπορης οικογένειας. Στο κέντρο αριστερά η νέα μητέρα με το τεπελίκι: η νύφη, σε αναπαραγωγική ηλικία. Φοράει το τεπελίκι, μικρό ασημένιο σφυρήλατο δίσκο με ανάγλυφα ανθέμια. Το ασημί, όχι χρυσό, δείχνει μεσαία αστική τάξη Κοτυώρων, όχι ίσως την υπερπολυτέλεια των μεγαλοαστών της Τραπεζούντας. Τα κοσμήματα: τα χρυσά γιορντάνια (μακριές αλυσίδες) είναι μέρος της προίκας. Η ηλικιωμένη δεξιά με το μωρό στην αγκαλιά: η γιαγιά ή καλομάνα όπως χαρακτηριστικά λέγεται στην ποντική διάλεκτο φοράει το φιντσάν — το σκούρο μαντήλι των άνω των 50, όπως επιτάσσει η παράδοση: Οι άνω των 50 ετών γυναίκες να φορούν το λεγόμενο φιντσάν. Αποτελεί την κεφαλή του σπιτιού. Η όρθια νέα στο κέντρο πίσω: ανύπαντρη κόρη 16-18 ετών, χωρίς τεπελίκι ακόμα, με πλεγμένες κοτσίδες και ψηλό γιακά δαντέλας — ευρωπαϊκή επιρροή ίσως να φοιτούσε στο παρθεναγωγείο των Κοτυώρων. Η απουσία ανδρών, η σοβαρότητα των βλεμμάτων, τα σταυρουδάκια στα παιδιά (βλέπουμε στο κέντρο το ασημένιο σταυρουδάκι) δείχνουν οικογένεια βαθιά ορθόδοξη, ίσως λίγο πριν τον οριστικό ξεριζωμό. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
3. Λαογραφικό πλαίσιο - Η ενδυμασία. Η ενδυμασία είναι Κοτυωρίτικη αστική κι όχι αγροτική: Ποδιά: η χαρακτηριστική ριγέ με μπλε της θάλασσας και μπεζ του λιναριού χρώματα Κοτυώρων, η φοτά διαφέρει απο το κόκκινο της Ματσούκας Κοντογούνι: το κοντό βελούδινο σακάκι με συρμακέζικο κέντημα στα μανίκια. Πρόκειται για μια οικογένεια Ελλήνων η οποία μάλλον πρόλαβε να φωτογραφηθεί με τα καλά της ενδύματα, ίσως για να στείλει τη φωτογραφία σε συγγενείς στη Ρωσία. Πολύ λίγα χρόνια μετά απο αυτήν την φωτογράφηση το μέλλον των εικονιζόμενων προσώπων σίγουρα ήταν αβέβαιο λόγω της θηριωδίας του κινήματος των νεοτούρκων. 

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com