Ζευγάρι Ελλήνων Κοτυωριτών νεονύμφων - Κοτύωρα Πόντου 1900
Ο άντρας είναι ντυμένος με την ευρωπαϊκή ενδυμασία όπως αυτή είχε καθιερωθεί στα αστικά κέντρα του Πόντου απο τα μέσα του 19ου αιώνα.
Η γυναίκα είναι ντυμένη με την παραδοσιακή ενδυμασία των Ελληνίδων του Πόντου: Την κεφαλή της στολίζει χρυσοκέντητη τάπλα, πέραν των κατάσαρκων εσωρούχων της τα εμφανή κομμάτια της ενδυμασίας είναι: Καμίσ' συνήθως βαμβακερό ή μεταξωτό ή βαμβακομέταξο, ζουπούνα (αντερί - ποδήρης χιτώνας) μεταξωτή κεντημένη περίτεχνα με μικρά πολύχρωμα άνθη, βελούδινος κατηφές κεντημένος περιμετρικά με χρυσοκλωστή (συρματερό), πολύχρωμο ολομέταξο ταραπουλούζ' (ζωνάρι), σαλβάρι ολομέταξο κάτω απο τη ζουπούνα και δερμάτινα υποδήματα, συνήθως σκαρπίνια με τέτοια πολυτελή ενδυμασία.
Αυτή η εξαιρετική, φωτογραφία αποτυπώνει ένα ζευγάρι Ελλήνων νεονύμφων από τα Κοτύωρα (Ορντού) του Πόντου στις αρχές του 20ου αιώνα. Αποτελεί ένα σπάνιο λαογραφικό ντοκουμέντο που αναδεικνύει την αρχοντιά της αστικής τάξης των Κοτυώρων, καθώς και τη συνύπαρξη της τοπικής ποντιακής παράδοσης με τα ευρωπαϊκά πρότυπα της εποχής.
1. Ενδυματολογική Αναλύση & Ορολογία Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
Η Νύφη (Παραδοσιακή Αρχοντιά):
• Τεπελίκι (Τάπλα / Κουρσίν): Στην κεφαλή της φέρει το δισκοειδές τεπελίκι (τάπλα), πλούσια διακοσμημένο με κεντήματα, και φλουριά, το οποίο δηλώνει την κοινωνική και οικονομική ευημερία της οικογένειας, αλλά και τη μετάβασή της στην κατάσταση της έγγαμης γυναίκας.
• Ζουπούνα: Φοράει τηn ζουπούνα (το ποδήρες ένδυμα), η οποία πάνω από το στήθος καλύπτεται από ένα βελούδινο, σκουρόχρωμο Κατηφέ/σακάκι, πλούσια κεντημένο με χρυσοκλωστή και γαϊτάνια στη λαιμουδιά, στα μανίκια και στα μανίκια.
• Ταραπουλούζιν: Στη μέση της είναι δεμένο το παραδοσιακό ριγωτό, μεταξωτό ταραπουλούζιν (ζωνάρι) με τα χαρακτηριστικά μακριά κρόσσια στο κάτω μέρος, το οποίο αποτελεί βασικό εξάρτημα της γυναικείας ποντιακής φορεσιάς το οποίο προμηθευόντουσαν από την Τρίπολη της Λιβύης (εξ ου και η ονομασία του).
• Κοσμήματα: Διακρίνονται λεπτές αλυσίδες/κιοστέκια στο στήθος και σκουλαρίκια, συμπληρώνοντας την επίσημη νυφική αμφίεση.
Ο Γαμπρός (Αστικός Εκσυγχρονισμός): Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
• Φοράει ένα εξαιρετικά κομψό, δυτικού τύπου ευρωπαϊκό κοστούμι (σακάκι, παντελόνι και γιλέκο σε ανοιχτόχρωμο τόνο).
• Το λευκό πουκάμισο συνδυάζεται με ένα λευκό-εκρού επίσημο παπιγιόν, δίνοντας έναν αέρα αστικής φινέτσας και επισημότητας.
2. Στάση, Συμβολισμός & Ιστορικό Πλαίσιο Κοτύωρα (Ordu) Ορτού - Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός
• Η Στάση: Το ζευγάρι στέκεται όρθιο, δίπλα-δίπλα, με τα χέρια τους να ακουμπούν ελαφρά, συμβολίζοντας την ένωση, τη συντροφικότητα και την αμοιβαία υποστήριξη στο νέο τους ξεκίνημα.
• Το Ύφος: Τα πρόσωπά τους είναι σοβαρά, ήρεμα και γεμάτα αξιοπρέπεια, όπως επέβαλε η φωτογραφική εθιμοτυπία της εποχής για μια τόσο επίσημη στιγμή όπως ο γάμος.
• Κοτύωρα (αρχές 1900): Τα Κοτύωρα εκείνη την περίοδο αποτελούσαν ένα ακμάζον παραθαλάσσιο εμπορικό και πνευματικό κέντρο του Πόντου. Η εικόνα αυτή συμπυκνώνει τη στιγμή της μεγάλης οικονομικής και πολιτισμικής ακμής του Ελληνισμού της περιοχής, λίγο πριν από τις τραγικές περιπέτειες που ακολούθησαν.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com