Ελληνίδα Τραπεζουντία χωρική με την επίσημη παραδοσιακή της ζουπούνα (λετσέκ, λαχώρ', φοτά, καμίσ') περί τις αρχές του 20ου αιώνα.

Τραπεζουντία χωρική με την επίσημη παραδοσιακή της ζουπούνα (λετσέκ, λαχώρ', φοτά, καμίσ') περί τις αρχές του 20ου αιώνα

Αυτή η φωτογραφία αποτελεί ένα εξαιρετικό και πολύτιμο ιστορικό τεκμήριο, αποτυπώνοντας την αυθεντική λαογραφική κληρονομιά του Πόντου. Πρόκειται για ένα φωτογραφικό πορτρέτο σε στούντιο μιας Τραπεζούντιας χωρικής ίσως στις αρχές του 20ου αιώνα, η οποία, παρά τον τίτλο «χωρική», εκπέμπει μια αρχοντιά και αξιοπρέπεια μέσα από την περιποιημένη ενδυμασία της. Η φωτογραφία έχει υποστεί ψηφιακή επεξεργασία-επιχρωμάτωσης, και μας επιτρέπει να διακρίνουμε με ακρίβεια τα βασικά στοιχεία της παραδοσιακής γυναικείας φορεσιάς της Τραπεζούντας:
1. Η Ζουπούνα (Το Εξωτερικό Ένδυμα): Η γυναίκα φοράει τη ζουπούνα (ή ζουπούν’), η οποία είναι ο μακρύς, ανοιχτός μπροστά επενδύτης. Στη συγκεκριμένη εικόνα, η ζουπούνα είναι σε βαθύ μπλε χρώμα και φαίνεται να είναι φτιαγμένη από βελούδο ή βαρύ ύφασμα, υποδηλώνοντας ίσως μια πιο γιορτινή ή «καλή» εκδοχή της καθημερινής φορεσιάς. Είναι χαρακτηριστικό το πώς πέφτει στους ώμους και πώς ανοίγει για να αποκαλύψει τα υποκείμενα ενδύματα.
2. Κατηφές / Επανωφόρι. Επάνω από την ζουπούνα της φορά τον βελούδινο χρυσοκέντητο κατηφέ Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
3. Το Λετσέκ (Ο Κεφαλόδεσμος): Η κεφαλή καλύπτεται από το λετσέκ (ή τσ̌ίτ’), το οποίο είναι το παραδοσιακό μαντήλι. Στην εικόνα, η γυναίκα φοράει ένα μαύρο, δαντελωτό λετσ̌έκ που πέφτει στους ώμους της, πλαισιώνοντας το πρόσωπό της. Αυτός ο κεφαλόδεσμος, εκτός από πρακτική χρήσκη, είχε και συμβολική σημασία, υποδηλώνοντας συχνά την οικογενειακή κατάσταση της γυναίκας (ανύπαντρη-παντρεμένη)
4. Το Λαχώρ (Το Ζωνάρι): Στη μέση, η γυναίκα φοράει το λαχώρι (ή λαχώρ’), το χαρακτηριστικό πολύχρωμο, υφαντό ζωνάρι. Στη φωτογραφία, διακρίνεται η περίτεχνη ύφανση του λαχώρ με τις οριζόντιες ρίγες και τα γεωμετρικά σχέδια, σε αποχρώσεις του καφέ, του χρυσού και του κόκκινου. Το λαχώρ δεν χρησίμευε μόνο για να συγκρατεί τα ρούχα, αλλά αποτελούσε και ένα βασικό διακοσμητικό στοιχείο της φορεσιάς.
5. Η Φοτά (Η Ποδιά): Μπροστά, πάνω από τη φούστα, η γυναίκα φοράει τη φοτά (ή πεσ̌ταμπάλ), την ποδιά. Η φοτά στην εικόνα είναι τρίχρωμη, με κατακόρυφες φαρδιές ρίγες σε μπορντό και γκρι-μπλε χρώμα. Η φοτά ήταν απαραίτητο στοιχείο της καθημερινής φορεσιάς της χωρικής, αλλά στην προκειμένη περίπτωση, λόγω των χρωμάτων και της ποιότητας του υφάσματος (μεταξωτό), φαίνεται να είναι μια πιο προσεγμένη εκδοχή.
6. Το Καμίσ’. Πέρα από τα κατάσαρκα εσώρουχα ενδύματα, η Τραπεζουντία αυτή δέσποινα φορά το δαντελωτό βαμβακερό καμίσ’ (υποκάμισο) το οποίο φοριέται πάντοτε σταυρωτά. Στα κάτω τελειώματα του έχει δύο υφασμάτινες λωρίδες τα λεγόμενα «δέματα» με τα οποία δένεται γύρω από τον θώρακα στο πίσω μέρος της πλάτης κι από επάνω φοριέται η ζουπούνα.
7. Σκαρπίνια – κοντούρας. Και φυσικά η γενική εικόνα ολοκληρώνεται με τα δερμάτινα σκαρπίνια-κοντούρας που φορά στα πόδια της. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
Ιστορική και Λαογραφική Σημασία: Αυτή η φωτογραφία, τραβηγμένη σε ένα στούντιο με ουδέτερο φόντο και την γυναίκα καθισμένη σε μια απλή ξύλινη πολυθρόνα, αποτελεί μια σπάνια μαρτυρία για τη ζωή και τον πολιτισμό του ελληνισμού του Πόντου πριν από την καταστροφή. Η σοβαρότητα και η ηρεμία στο βλέμμα της γυναίκας, σε συνδυασμό με την προσοχή στην λεπτομέρεια της ενδυμασίας της, μας μεταφέρουν σε μια εποχή όπου η παράδοση ήταν ζωντανή και αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας των ανθρώπων. Η εικόνα αυτή είναι ένας θησαυρός για τους λαογράφους, τους ιστορικούς και όλους όσους ενδιαφέρονται για την ποντιακή κληρονομιά.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com