Αμφιέσεις Ελλήνων Κερασουντίων του Πόντου στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ου αιώνα
Αμφιέσεις Ελλήνων Κερασουντίων του Πόντου - Χαρακτηριστική φωτογραφία Κερασούντιας κόρης μὲ τὴν πολυτελῆ τοπικήν ἐνδυμασίαν.
Το πρωτότυπο κείμενο-λεζάντα της ασπρόμαυρης φωτογραφίας από το περιοδικό Ποντιακά Φύλλα του 1937 αναφέρει: «ΑΜΦΙΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ» Κερασοῦντιοι. Χαρακτηριστική φωτογραφία Κερασούντιας κόρης μὲ τὴν πολυτελῆ τοπικήν ἐνδυμασίαν. Φέρει: Τεπελίκι μὲ σειρὰς χρυσῶν φλωρίων (ἰδιότυπον κάλυμμα τῆς κεφαλῆς)· σάλταν, ἐκ βελούδου μὲ χρυσᾶς παρυφὰς πεποικιλμένην (εἶδος ζακέττας), καμὶς μελέζ (λευκὸν μετάξινον ὑποκάμισον ἐγχωρίου ὑφάνσεως)· ζουπούναν (εἶδος ἰδιοτύπου ποδήρους φορέματος ἐκ μουαρέ ἢ σεβαή, ἤτοι ειδικοῦ μεταξωτοῦ ὑφάσματος)· ζωνάρ’ λαχώρ’ (ζώνη πολύτιμος, τριγωνικῶς δεδεμένη, ἐξ ἰνδικοῦ ἰδιοτύπου πολυχρώμου ὑφαντοῦ μὲ χρυσᾶς ἐπίσης προσθέτους παρυφάς)· ὠρολόγιον χρυσοῦν μὲ χρυσῆν ἀναδιπλουμένην καὶ λεπτῶς κατειργασμένην ἅλυσον. (Ἀποστείλας Θ. Παστιάδης). Απεικονίζει ένα ζευγάρι Ελλήνων από την Κερασούντα και προσφέρει ένα εξαιρετικό παράδειγμα της πολιτισμικής, λαογραφικής και κοινωνικής πραγματικότητας του αστικού ελληνισμού του Πόντου στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ου αιώνα. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
1. Λαογραφική & Ενδυματολογική Αναλογία. Η γυναικεία αμφίεση της Κερασούντιας κόρης αντιπροσωπεύει την επίσημη/αστική εκδοχή της ποντιακής φορεσιάς, όπου η παράδοση συναντά την πολυτέλεια:
• Τεπελίκι: Το άκαμπτο κάλυμμα της κεφαλής με τις σειρές χρυσών φλωριών. Αποτελούσε όχι μόνο διακοσμητικό στοιχείο αλλά και δείκτη κοινωνικής ισχύος, οικογενειακής περιουσίας και προίκας.
• Σάλτα: Η βελούδινη ζακέτα με τις χρυσοκέντητες παρυφές (τερζήδικη τέχνη). Προσέδιδε αρχοντιά και προστάτευε από το ψύχος, ενώ η χρήση βελούδου υποδηλώνει την οικονομική άνεση της οικογένειας.
• Καμὶς μελέζ: Το μεταξωτό υποκάμισο εγχώριας ύφανσης, που συνδύαζε την τοπική υφαντική δεξιοτεχνία με την ποιότητα του ποντιακού μεταξιού.
• Ζουπούνα (εκ μουαρέ ή σεβαή): Ο ποδήρης χιτώνας από πολυτελές μεταξωτό ύφασμα (σεβαή/μουαρέ). Αποτελεί τη βάση της γυναικείας φορεσιάς, συνδυάζοντας την κομψότητα με την τοπική ταυτότητα.
• Ζωνάρ' Λαχώρ': Το αυθεντικό ινδικό υφαντό ζωνάρι, δεμένο τριγωνικά, με χρυσές παρυφές. Η παρουσία του εισαγόμενου λαχώρ επιβεβαιώνει τις εμπορικές προσβάσεις και τις διεθνείς διασυνδέσεις των Ελλήνων εμπόρων του Πόντου.
• Χρυσούν ωρολόγιον με άλυσον: Το χρυσό ρολόι με την περίτεχνη αλυσίδα αποτελεί κατεξοχήν σύμβολο αστισμού, κύρους και ακμής.
2. Κοινωνιολογική Ανάγνωση: Η Διπλή Ταυτότητα του Ζευγαριού. Η εικόνα αυτή αποτυπώνει ανάγλυφα το φαινόμενο του εκσυγχρονισμού και του παράλληλου διπλού βίου στον ελληνισμό της Ανατολής:
• Ο Άνδρας (Δυτικό Πρότυπο): Ο άνδρας φορά πλήρες δυτικό κοστούμι (παντελόνι, σακάκι, γιλέκο, υποκάμισο, δερμάτινα υποδήματα) και υιοθετεί το χαρακτηριστικό επιμελημένο μουστάκι και χτένισμα της εποχής (Belle Époque / τέλη 19ου - αρχές 20ου αι.). Αυτό αντικατοπτρίζει τον ρόλο του άνδρα ως εμπόρου ή επαγγελματία που κινείται στη δημόσια σφαίρα, στις αγορές και στις επαφές με την Ευρώπη και τα μεγάλα αστικά κέντρα. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
• Η Γυναίκα (θεματοφύλακας της Παράδοσης): Ενώ ο άνδρας υιοθετεί την δυτική μόδα, η γυναίκα διατηρεί την παραδοσιακή τοπική ενδυμασία στην πιο πολυτελή της εκδοχή. Η γυναίκα στον αστικό Πόντο λειτουργεί ως ο θεματοφύλακας της πολιτισμικής κληρονομιάς, της τοπικής αισθητικής και της εθνικής/κοινοτικής ταυτότητας μέσα στην οικογένεια.
3. Ιστορικό Πλαίσιο: Η Ακμή της Κερασούντας. Η Κερασούντα κατά την περίοδο αυτή γνώρισε τεράστια οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη, κυρίως λόγω του εμπορίου φουντουκιού, της ναυτιλίας και των επιχειρηματικών δικτύων της. Η φωτογραφία αυτή δεν είναι απλώς ένα οικογενειακό ενθύμιο, αλλά μια ιστορική μαρτυρία μιας ακμάζουσας ελληνικής αστικής τάξης, που κατάφερνε να συνδυάζει τον κοσμοπολιτισμό (δυτική μόδα, εισαγόμενα υφάσματα, χρυσά κοσμήματα) με τη βαθιά αφοσίωση στην ποντιακή παράδοση και τις ρίζες της. Κερασούντα Πόντου (Giresun). Ήθη, έθιμα, χοροί και τραγούδια των Ελλήνων της Κερασούντας του Πόντου.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com