Τα αδέρφια Κωνσταντίνος Παπαγιαννίδης (αριστερά) και Νικόλαος Παπαγιαννίδης (κέντρο, πρόεδρος του χωριού Κοσμά Ματσούκας) με τον κουμπάρο τους Κωνσταντίνο (δεξιά), σε αναμνηστική φωτογραφία πριν το 1904

Τα αδέρφια Κωνσταντίνος Παπαγιαννίδης (αριστερά) και Νικόλαος Παπαγιαννίδης (κέντρο, πρόεδρος του χωριού Κοσμά Ματσούκας) με τον κουμπάρο τους Κωνσταντίνο (δεξιά), σε αναμνηστική φωτογραφία πριν το 1904 Ματσούκα - Macka (Επαρχία Ροδοπόλεως) Πόντου. (Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Χοροί, Θρύλοι, Παραδόσεις, Χοροί, Πρόσωπα)

Αυτή η σπάνια και επιβλητική φωτογραφία αποτελεί ένα πολύτιμο κειμήλιο της ιστορικής και λαογραφικής κληρονομιάς της Ματσούκας του νομού Τραπεζούντας. Στην εικόνα αποτυπώνονται τρεις νέοι άνδρες από το ελληνικό χωριό Κοσμά της επαρχίας Ροδοπόλεως, μια περιοχή με βαθιά ελληνορθόδοξη παράδοση, στην οποία δέσποζαν τα τρία μεγάλα ιστορικά μοναστήρια του Πόντου: του Αγίου Ιωάννη του Βαζελώνα, της Παναγίας Σουμελά και του Αγίου Γεωργίου του Περιστερεώτα. Η στάση, η επιμέλεια και η απόλυτη ομοιομορφία της αμφίεσής τους φανερώνουν την αρχοντιά, την κοινωνική τους θέση —καθώς ο Νικόλαος υπήρξε πρόεδρος της κοινότητας— αλλά και την υψηλή αισθητική των κατοίκων της Ματσούκας πριν από την οριστική εκρίζωση του ελληνισμού το 1923. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
Ενδυματολογική και Λαογραφική Ανάλυση
• Κεφάλι: Και οι τρεις άνδρες φορούν στο κεφάλι ψηλό βυσσινί/κόκκινο φέσι. Πρόκειται για ένα κάλυμμα κεφαλής με μακρά βυζαντινή και ελληνική παράδοση, το οποίο, παρά τη μεταγενέστερη παρεξηγημένη ταύτισή του αποκλειστικά με την οθωμανική κουλτούρα, αποτελούσε αναπόσπαστο στοιχείο της αστικής και ημι-αστικής ελληνικής φορεσιάς της εποχής.
• Άνω Μέρος: Διακρίνεται ο λευκός γιακάς από το καμίσ' (υποκάμισο), πάνω από το οποίο φορούν γιλέκ' (γιλέκο) και το απά - κοτσίκ (κοντέσ'), ένα σκουρόχρωμο, εφαρμοστό και κομψό επανωφόρι.
• Μέση: Στη μέση είναι δεμένο με επιμέλεια το ταραπουλούζ', μια πολύχρωμη, χειροποίητη ριγωτή ζώνη (μεταξωτή ή βαμβακερή), η οποία προσθέτει αισθητική αντίθεση στο σκούρο σύνολο.
• Αξεσουάρ: Από τον λαιμό καθενός κρέμεται το ασημένιο ή και χρυσό κιοστέκ, η αλυσίδα η οποία καταλήγει στο ταραπουλούζιν και συγκρατεί την «ώρα» (το στρογγυλό ρολόι τσέπης). Ο Κωνσταντίνος (αριστερά) κρατά επίσης στα χέρια του ένα κομπολόι, προσθέτοντας μια πινελιά καθημερινού αρχοντικού ύφους.
• Κάτω Μέρος: Φορούν το ποτούρ', μια πλούσια πολύπτυχη βράκα, το μήκος της οποίας σταματά χαμηλά στη γάμπα.
• Υπόδηση: Κάτω από το ποτούρ' ξεχωρίζουν καθαρά τα λευκά ορτάρια - τιφτίκια - κάλτσας (παραδοσιακές κάλτσες), τα οποία καταλήγουν σε μαύρες δερμάτινες κοντούρες ή γεμενία, υποδήματα παραπλήσια με τα μέστια. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
Ιστορικό Πλαίσιο της Ματσούκας. Ο οικισμός Κοσμάς, χτισμένος απέναντι από του Ματαρατσή, ήταν ένα αμιγώς ελληνικό χωριό 400 κατοίκων. Ανήκε στη Ματσούκα, μια περιοχή όπου από τα 70 χωριά της ως το 1923, τα 47 ήταν αμιγώς ελληνικά και τα 9 μικτά. Το ίδιο το τοπωνύμιο «Ματσούκα», όπως σημειώνει ο ερευνητής Στάθης Ευσταθιάδης, συνδέεται είτε με τη λατινική ρίζα Mactuca (υψίπεδο/τόπος υψηλός) είτε με τη λέξη ματσούκι (ραβδί/στουράκ’), το απαραίτητο εξάρτημα που κρατούσε κάθε άνδρας στην Άνω Ματσούκα και την Κουνάκα τόσο για προστασία όσο ως απαραίτητο βοήθημα για την ανάβαση στα σκληροτράχηλα βουνά και υψίπεδα της Ματσούκας, Η φωτογραφία αυτή αποτελεί ένα ανεκτίμητο τεκμήριο της αισθητικής, της οργάνωσης και του ήθους των Ματσουκαίων στις αρχές του 20ου αιώνα.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com