Δείγμα χαρακτηριστικόν ποντιακής αμφιέσεως. Έλληνας Πόντιος νεανίας με την παλαιοτέραν και χαρακτηριστικήν ποντιακήν ενδυμασίαν
Η αρχειακή αυτή φωτογραφία έχει τίτλο "Δείγμα χαρακτηριστικόν ποντιακής αμφιέσεως. Πόντιος νεανίας με την παλαιοτέραν και χαρακτηριστικήν ποντιακήν ενδυμασίαν",
μάλιστα αποτελεί μια εξαιρετική τεκμηρίωση της ποντιακής πολιτιστικής κληρονομιάς. Η πρωτότυπη ασπρόμαυρη φωτογραφία χαμηλής ανάλυσης αντλήθηκε από το περιοδικό Ποντιακά Φύλλα του 1937. Ας δούμε λιγάκι αναλυτικότερα τι ακριβώς παρουσιάζει η εξαιρετική από όλες τις απόψεις φωτογραφία αυτή. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου Δυστυχώς δεν σώζονται περαιτέρω ακριβείς πληροφορίες για το εικονιζόμενο πρόσωπο: ονοματεπώνυμο, ακριβής καταγωγή, ακριβής χρόνος και τόπος φωτογράφησης του.
1. Η Ενδυμασία:
• Κάλυμμα Κεφαλής: Ο νεαρός φοράει ένα μαύρο φέσι, το οποίο ήταν κοινό σε πολλές περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, συμπεριλαμβανομένου του Πόντου. Η πλούσια φούντα διακρίνεται να πέφτει επάνω στο αριστερό μέρος του φεσιού λίγο πιο επάνω από το αριστερό αυτί του νεαρού. Στο νου μου έρχεται ο στίχος: «Το φέσι-μ’ ‘ς σο γιάν’ απάν’ το πισ̌κίλ ‘κ̌ι κείται απάν’, τ’ έμορφα τα κορτσόπα σκοτούνταν ‘ς σ’ εμέν’ απάν’». Οι έγγαμοι φορούσαν το φέσι έχοντας την φούντα στο πίσω μέρος ενώ οι νεαροί και άγαμοι στο εμπρός μέρος, δεικτικό της προσωπικής τους κοινωνικής θέση (έγγαμου-άγαμου).
• Πουκάμισο: ο νεαρός φοράει ένα λευκό βαμβακερό πουκάμισο κομβιωμένο με παπαδικό γιακά.
• Γιλέκο: επάνω από το πουκάμισο φορά αμάνικο εφαρμοστό κεντητό γιλέκο στην ίδια ποιότητα υφάσματος με το σακάκι. Φοριέται σταυρωτά, απανωτίζει το ένα φύλλο μέσα στο άλλο.
• Σάλτα / Κοτσίκ / Σαλταμάρκα / Απά Σακάκι: Το σακάκι είναι σκούρο μπλε ή μαύρο, με τα δύο φύλλα του να είναι ανοιχτά έχοντας κοφτό κόψιμο προς το επάνω μέρος. Δεν διακρίνονται κουμπιά, φοριέται ανοιχτό και το ιδιαίτερο αυτό κόψιμο του σακακιού δίνει ένα χαριτωμένο τόνο στο όχι μόνο στο επανωφόρι αυτό καθ’ αυτό αλλά και σε όλη την ενδυμασία.
• Ταραπουλούζιν / Ζώνη: Στην μέση του έχει τυλιγμένο με χάρη το βαμβακερό μονόχρωμο λευκό ζωνάρι, το οποίο χρησίμευε για τη στήριξη της βράκας και πιθανόν για την τοποθέτηση χρηστικών αντικειμένων.
• Βράκα: Η βράκα είναι μαύρη, φαρδιά, πολύπτυχη και φτάνει μέχρι τους αστραγάλους. Είναι το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της ανδρικής ποντιακής ενδυμασίας.
• Υποδήματα: Ο νεαρός φοράει ψηλές κάλτσες και από επάνω μαύρες μπότες (τα δερμάτινα μποτίνια), οι οποίες ήταν επίσης χαρακτηριστικές σε φωτογραφίες εκείνης της εποχής στον Πόντο.
2. Η Στάση και η Έκφραση: Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
• Στάση: Ο νεαρός στέκεται όρθιος, με το σώμα του ελαφρώς γυρισμένο προς τα δεξιά. Στο δεξί του χέρι κρατά μικρό ογκώδες βιβλίο το οποίο ακουμπά σε ένα τραπέζι στρωμένο με λευκό τραπεζομάντηλο, ενώ το αριστερό του χέρι είναι κρεμασμένο ελεύθερα στο πλάι. Το βιβλίο θέλει να δηλώσει ότι πρόκειται για μαθητή ή σπουδαστή και μας δίνει άμεσα την πληροφορία εγγράμματου τέκνου Ελληνικής οικογένειας του Πόντο. Είναι γνωστή η σπουδή των Ελλήνων του Πόντου και η επιμέλεια που έδειχναν για την μόρφωση των τέκνων τους.
• Έκφραση: Η έκφρασή του είναι σοβαρή και μετρημένη, γεγονός που αντανακλά την συνήθεια της εποχής να φωτογραφίζονται με ύφος σοβαρό κοιτάζοντας απ’ ευθείας στον φωτογραφικό φακό.
3. Ιστορικό Πλαίσιο:
• Ημερομηνία: Η φωτογραφία φαίνεται να είναι των αρχών του 20ου αιώνα, με τα θλιβερά ιστορικά γεγονότα της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου να ακολουθούν με το κίνημα των νεοτούρκων.
Σημασία:
• Ιστορική Μαρτυρία: Η φωτογραφία αποτελεί μια σημαντική ιστορική μαρτυρία για τη ζωή και τον πολιτισμό των Ελλήνων του Πόντου πριν από τη οριστική εκρίζωση τους από την γενέθλιο γη.
• Πολιτιστική Κληρονομιά: Η παραδοσιακή ενδυμασία είναι ένα σημαντικό στοιχείο της Ελληνικής Ρωμαίϊκης ταυτότητας.
• Μνήμη: Η εικόνα αυτή βοηθά στην διατήρηση της μνήμης των προγόνων μας. "Δείγμα χαρακτηριστικόν ποντιακής αμφιέσεως. Πόντιος νεανίας με την παλαιοτέραν και χαρακτηριστικήν ποντιακήν ενδυμασίαν" είναι μια πολύτιμη ιστορική πηγή που μας προσφέρει μια ματιά στην ζωή και τον πολιτισμό των Ελλήνων του Πόντου πριν το 1920. Η παραδοσιακή ενδυμασία, η σοβαρή έκφραση του νεαρού και το ιστορικό πλαίσιο της εποχής, καθιστούν αυτήν την εικόνα μια συγκινητική και σημαντική μαρτυρία.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com