Τα αδέλφια της οικογένειας Σαρασίτη εκ Σταυρίου Χαλδίας Πόντου - Τραπεζούντα 1887

Αυτή η σπάνια και ιδιαίτερης σημασίας επιχρωματισμένη φωτογραφία του 1887 από την Τραπεζούντα προσφέρει μια συναρπαστική ματιά στις κοινωνικές και ενδυματολογικές μεταβολές του ποντιακού ελληνισμού κατά τα τέλη του 19ου αιώνα.

Δυστυχώς δεν σώζονται περαιτέρω ακριβείς πληροφορίες για τα εικονιζόμενα πρόσωπα: ονόματα, ακριβής καταγωγή, ακριβής χρόνος και τόπος φωτογράφησης τους. Η συγκεκριμένη απεικόνιση των αδελφών της οικογένειας Σαρασίτη (με καταγωγή από το ιστορικό Σταυρίν της Χαλδίας) αποτελεί ένα μοναδικό τεκμήριο, καθώς ανατρέπει τον συνηθισμένο ενδυματολογικό κανόνα της εποχής.
1. Η Ενδυματολογική Ανατροπή (Ευρωπαϊκά έναντι Παραδοσιακών) Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
Όπως ορθά επισημαίνεται στην λεζάντα, ενώ το συνηθισμένο μοτίβο στα αστικά κέντρα του Πόντου από τις αρχές του 19ου αιώνα ήθελε τους άνδρες να υιοθετούν πρώτοι τα «φράγκικα» (ευρωπαϊκά) κοστούμια λόγω εμπορίου και μετακινήσεων, εδώ παρατηρούμε το ακριβώς αντίστροφο:
• Τα Κορίτσια (Ευρωπαϊκός Αέρας): Οι δύο αδελφές είναι ντυμένες σύμφωνα με την ευρωπαϊκή αστική μόδα της εποχής (Late Victorian era). Φορούν καλοραμμένες φούστες με κομψές ζακέτες/σακάκια, πουκάμισα με δαντελωτούς γιακάδες και διακριτικά κοσμήματα (καστανιέτες/καρφίτσες και σκουλαρίκια). Δεν φορούν την παραδοσιακή «ζουπούνα» ούτε κάλυμμα κεφαλής (τάπλα), γεγονός που υποδηλώνει μια νεανική, αστική στροφή προς τον εκσυγχρονισμό.
• Ο Αδελφός (Ποντιακή Παράδοση): Αντίθετα με την τάση των αστών ανδρών να φορούν ευρωπαϊκά κοστούμια, ο νέος διατηρεί την παραδοσιακή ποντιακή ανδρική φορεσιά αν και ασκεπής:
I. Καμίσ' (Πουκάμισο): Λευκό, καθαρό πουκάμισο εσωτερικά.
II. Κοντέσ' ή κοτσίκ’ ή σάλτα: Το κοντό γιλέκο/ζακέτο.
III. Ταραπουλούζιν / Ζωνάρι: Το ριγωτό υφαντό πολύχρωμο ζωνάρι τυλιγμένο και δεμένο με χάρη στην μέση, που συγκρατεί την ενδυμασία στο κάτω μέρος.
IV. Σαλβάρι / Ποτούρ': Το παραδοσιακό φαρδύ παντελόνι της περιοχής.
V. Υποδήματα: Παρόλο που δεν διακρίνονται στο πλάνο, η φορεσιά αυτή συμπληρωνόταν πάντα από δερμάτινα μποτίνια ή κοντούρες. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
2. Ιστορικό & Κοινωνικό Πλαίσιο: Το Σταυρίν και οι Κρυπτοχριστιανοί. Η αναφορά στην καταγωγή της οικογένειας από το Σταυρίν (Σταυρί Χαλδίας) προσδίδει ιδιαίτερο ιστορικό βάρος. Το Σταυρί υπήρξε το επίκεντρο του ζητήματος των Κλωστών (Κρυπτοχριστιανών / Σταυριωτών), οι οποίοι μετά το Οθωμανικό Μεταρρυθμιστικό Διάταγμα (Χάττι Χουμαγιούν του 1856) άρχισαν σταδιακά να αποκαλύπτουν τη χριστιανική τους πίστη. Οι οικογένειες της Χαλδίας, μετακινούμενες προς τα μεγάλα αστικά κέντρα όπως η Τραπεζούντα αλλά και πολύ μακρύτερα ως το Ακ Δάγ Μαδέν, βρέθηκαν στο μεταίχμιο μεταξύ της διατήρησης της τοπικής ορεινής τους ταυτότητας και της αφομοίωσης της κοσμοπολίτικης αστικής κουλτούρας.
3. Φωτογραφική Αισθητική Studio (1887) Σταυρίν Χαλδίας Πόντου (Uğurtaşı). Ήθη, έθιμα, χοροί, δοξασίες των Ελλήνων Σταυριωτών της επαρχίας Αργυρούπολης του Νομού Τραπεζούντας του Πόντου
• Το Φόντο: Το ζωγραφισμένο σκηνικό (backdrop) του φωτογραφείου στην Τραπεζούντα δίνει βάθος και μια αίσθηση αρχοντιάς.
• Η Σύνθεση: Ο αδελφός στέκεται όρθιος στο κέντρο και πίσω, λειτουργώντας προστατευτικά, ενώ οι δύο αδελφές είναι καθιστές στο προσκήνιο.
• Οι Χειρόγραφες Σημειώσεις: Οι επιγραφές στο πάνω («ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑ 1887») και κάτω μέρος («ΑΔΕΛΦΙΑ ΟΙΚ. ΣΑΡΑΣΙΤΟΥ») προσθέτουν τεράστια τεκμηριωτική αξία ως αυθεντικές σημειώσεις αρχείου.
4. Συμπεράσματα: Η φωτογραφία της οικογένειας Σαρασίτη είναι ένα σπάνιο λαογραφικό εύρημα. Αποδεικνύει ότι οι κοινωνικές και ενδυματολογικές αλλαγές στον Πόντο δεν ακολουθούσαν πάντα μια γραμμική πορεία. Παράλληλα, αναδεικνύει την αρχοντιά, την αξιοπρέπεια και την προσαρμοστικότητα των Ελλήνων της Χαλδίας, οι οποίοι συνδύαζαν με φυσικότητα την τοπική παράδοση με τις ευρωπαϊκές επιρροές της εποχής.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com