Ο Κρωμναίος Παναγιώτης Χατζηκακουλίδης στην Τραπεζούντα στις αρχές του 1900

Ο Κρωμναίος Παναγιώτης Χατζηκακουλίδης στην Τραπεζούντα στις αρχές του 1900

Αυτή η φωτογραφία είναι ένα εξαιρετικό ιστορικό τεκμήριο, που προσφέρει μια πολύτιμη ματιά στη ζωή και την ενδυμασία ενός ευκατάστατου Έλληνα του Πόντου (Κρωμναίου) στην Τραπεζούντα στις αρχές του 20ου αιώνα. Η εικόνα έχει επιχρωματιστεί, γεγονός που την καθιστά πιο ζωντανή και μας επιτρέπει να διακρίνουμε καλύτερα τις λεπτομέρειες των ενδυμάτων και του περιβάλλοντος.
Ας αναλύσουμε τα στοιχεία της φωτογραφίας:
1. Ο Εικονιζόμενος (Παναγιώτης Χατζηκακουλίδης): Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
• Εμφάνιση: Ο άνδρας φαίνεται σε ώριμη ηλικία, με μια περιποιημένη γκρίζα γενειάδα. Η έκφραση του προσώπου του είναι ήρεμη και αξιοπρεπής.
• Καταγωγή: Το όνομα "Χατζηκακουλίδης" υποδηλώνει μια οικογένεια με βαθιές ρίζες στον Πόντο. Ο τίτλος "Χατζής" υποδεικνύει ότι κάποιος πρόγονος ή και αυτός ο ίδιος είχε κάνει το προσκύνημα στους Αγίους Τόπους κι έλαβε το χατζηλούκι (όσοι πήγαιναν για προσκύνημα στην Αγία γή και βαπτιζόταν στον Ιορδάνη ποταμό γινόταν Χατζής).
• Κοινωνική Θέση: Η ενδυμασία και η στάση του σώματός του, υποδηλώνουν ότι πρόκειται για έναν άνθρωπο με κύρος και οικονομική άνεση, ίσως έμπορο ή προεστό.
2. Η Ενδυμασία (Τυπική Ποντιακή - Αστική): Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
• Το Φέσι: Φορά ένα φέσι, το οποίο ήταν κοινό κάλυμμα κεφαλής για τους άνδρες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ανεξαρτήτως εθνικότητας, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.
• Ο Τζουμπές (Καφτάνι / Πανωφόρι): Αυτό είναι το πιο εντυπωσιακό κομμάτι της αμφίεσής του. Πρόκειται για ένα μακρυγούνι, βαρύ πανωφόρι, πιθανότατα μάλλινο σε σκούρο χρώμα. Η γούνινη επένδυση γύρω από το λαιμό και κατά μήκος του ανοίγματος (πιθανότατα από αλεπού ή παρόμοιο ζώο) είναι ένδειξη πλούτου και κοινωνικής θέσης.
• Η "Ζιπούνα" (αντερί): Κάτω από τον τζουμπέ, φορά μια ριγωτή κοντή ζιπούνα (ή γελέκο) σε γήινες αποχρώσεις.
• Το Σαλβάρι (φαρδιά πολύπτυχη βράκα): Διακρίνεται μια σκούρη σαλβάρα - βράκα, τυπική για την ανδρική ενδυμασία του Πόντου και της Μικράς Ασίας.
• Το "Ταραπουλούζι" (ζωνάρι): Μια πλατιά υφασμάτινη ζώνη σε πιο ανοιχτόχρωμη απόχρωση είναι τυλιγμένη γύρω από τη μέση του, πάνω από τη ζιπούνα και κάτω από τον τζουμπέ.
• Τα Υποδήματα: Φορά απλά, μαύρα δερμάτινα παπούτσια.
3. Τα Αξεσουάρ και το Περιβάλλον: Κρώμνη Πόντου (Korom Korum Trabzon) Ιστορία Λαογραφία Πολιτισμός. Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Θρύλοι, Παραδόσεις, Χοροί, Πρόσωπα.
• Το Κομπολόι: Στο δεξί του χέρι κρατά ένα κομπολόι, ένα συνηθισμένο αντικείμενο για τους άνδρες στην περιοχή, που χρησιμοποιούνταν τόσο για προσευχή όσο και για χαλάρωση.
• Η Καρέκλα: Κάθεται σε μια ξύλινη καρέκλα με υφασμάτινη επένδυση και κρόσσια, τυπική για τα έπιπλα της εποχής.
• Το Φόντο: Το φόντο είναι ένα απλό, φωτογραφικό σκηνικό, με ένα έπιπλο (πιθανότατα τραπέζι ή κονσόλα) σε στυλ rococo/baroque, σε μια ανοιχτόχρωμη απόχρωση. Στο έδαφος διακρίνεται ένα χαλί με γεωμετρικά σχέδια. Αυτό υποδηλώνει ότι η φωτογραφία λήφθηκε σε ένα επαγγελματικό φωτογραφικό στούντιο στην Τραπεζούντα.
Συμπεράσματα: Αυτή η φωτογραφία είναι ένας θησαυρός για τη μελέτη της πολιτιστικής κληρονομιάς του Πόντου. Μας δείχνει πώς ντύνονταν οι Έλληνες αστοί της Τραπεζούντας στις αρχές του 20ου αιώνα, συνδυάζοντας τοπικά στοιχεία (όπως η σαλβάρα και το ταραπουλούζ) με παραδοσιακές επιρροές (όπως το φέσι και ο τζουμπές) και δυτικές επιρροές (όπως το έπιπλο στο φόντο). Είναι μια υπενθύμιση της πλούσιας και πολυπολιτισμικής ιστορίας της περιοχής πριν από τα τραγικά γεγονότα της Γενοκτονίας και του Ξεριζωμού.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com