Αυθεντική αμφίεσις Τζιορμπατζή Έλληνα προύχοντα του εσωτερικού του Πόντου περί το 1880

Αυθεντική αμφίεσις Τζιορμπατζή προύχοντος του εσωτερικού του Πόντου. Σπανίως έφερον την περιβολήν αυτήν και οι κάτοικοι των πόλεων, και τούτο μέχρι του 1880 περίπου.

Αλλά και από την ύπαιθρον εξηφανίσθησαν συν τω χρόνω μέχρι του 1890–1895. Εις την φωτογραφίαν δεν φαίνεται το είδος της περισκελίδος, που ήταν «σιαλβάρ’» από καλή τσόχα, με πολύπτυχη ουρά (κουϊρούκ’).

1. Ο Ρόλος του «Τζιορμπατζή» (Τσορμπατζή) - Ετυμολογία & Εξέλιξη: Η λέξη προέρχεται από την οθωμανική λέξη çorbacı (αρχικά ο διοικητής τάγματος Γενιτσάρων που παρείχε τη σούπα/τροφή). Στην πορεία των αιώνων, στις χριστιανικές κοινότητες του Πόντου και των Βαλκανίων, ο όρος άλλαξε πλήρως σημασία και δήλωνε τον κοινοτάρχη, δημογέροντα ή προύχοντα του χωριού.
Κοινοτική Εξουσία & Θεσμός: Ο Τζιορμπατζής ήταν το πρόσωπο με το μεγαλύτερο κύρος, επιφορτισμένος με την εκπροσώπηση των συγχωριανών του απέναντι στις οθωμανικές αρχές, την διαχείριση των κοινοτικών υποθέσεων, την επίλυση διαφορών και τη διατήρηση της τάξης.
Κοινωνικό Status: Δήλωνε ευγενή, εύπορο και σεβάσμιο άνδρα, ο οποίος έχαιρε της εμπιστοσύνης της κοινότητας λόγω της σοφίας, της ηλικίας και της οικονομικής του επιφάνειας.
2. Ενδυματολογική Ανάλυση (προ-ζίπκας εποχή). Η αμφίεση του εικονιζόμενου αποτυπώνει την αρχοντική ανδρική φορεσιά του εσωτερικού του Πόντου πριν επικρατήσει ευρέως η στενή «ζίπκα» (μετά το 1880–1895).
Το Σαρίκι (Κάλυμμα Κεφαλής): Στο κεφάλι φέρει σκουρόχρωμο υφασμάτινο σαρίκι/τουρμπάνι περιτυλιγμένο γύρω από φέσι, το οποίο αποτελούσε παραδοσιακό κάλυμμα των προυχόντων και των ηλικιωμένων ανδρών, προσδίδοντας σοβαρότητα και επιβλητικότητα. Ο γούνινος επενδύτης (Τζουμπές / Καφτάνι): Φορά βαρύ, μακρύ επενδύτη από εξαιρετικής ποιότητας σκούρα τσόχα, ο οποίος διαθέτει πλούσια γούνινη επένδυση στον γιακά και στα πέτα. Το ένδυμα αυτό ήταν δείγμα πλούτου, καθώς τα γούνινα πανωφόρια ήταν ακριβά και προορίζονταν για τους προύχοντες.
Το Κεντητό Γελέκι: Εσωτερικά διακρίνεται το γελέκι με περίτεχνο χρυσοκέντητο ή μεταξωτό διάκοσμο στο στήθος με γεωμετρικά μοτίβα, που αναδεικνύει την υψηλή αισθητική της ποντιακής υφαντικής.
Το Ζωνάρι (Ζωνάρ'): Στη μέση φέρει πλατύ, σφιχτά περιτυλιγμένο ριγωτό υφαντό ζωνάρι - ταραπουλούζιν (κοκκινόχρυσο), το οποίο στήριζε τη μέση και συγκρατούσε τα εσωτερικά ενδύματα.
3. Λαογραφικά Στοιχεία & Συμβολισμός. Η Βακτηρία (Μαγκούρα / Μπαστούνι): Στο δεξί του χέρι κρατά ξύλινη βακτηρία με κυρτή λαβή. Στην λαογραφία του Πόντου, η βακτηρία των δημογερόντων δεν ήταν απλό βοήθημα βάδισης, αλλά σύμβολο κοινοτικής εξουσίας, ηλικιακής αυθεντίας και καθοδήγησης.
Η Φυσιογνωμία: Τα λευκά γένια, τα αυστηρά αλλά παράλληλα και πράα χαρακτηριστικά του προσώπου και το στιβαρό βλέμμα αποτυπώνουν την αυθεντική μορφή του Πόντιου δημογέροντα που ενσάρκωνε τη μνήμη, τους θεσμούς και τις παραδόσεις του τόπου του.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com