Ο αρχαιοπρεπής Χορός Ομάλ’ (Διπάτιν ή Διπάτι) των Ελλήνων του Πόντου
Ο αρχαιοπρεπής Χορός Ομάλ’ (Διπάτιν ή Διπάτι) των Ελλήνων του Πόντου. Στην Εγκυκλοπαίδεια του Ελληνικού Χορού αντλούμε τις ακόλουθες πληροφορίες για το χορό Διπάτιν ή Διπάτι ή Διπάτ , Xορός στον Πόντο. Διπάτ λέγεται στην περιοχή Σάντας.
Ο αρχαιοπρεπής Χορός Ομάλ’ (Διπάτιν ή Διπάτι) των Ελλήνων του Πόντου
1. Παχτίκος Γεώργιος 1905 Κρώμνη Τραπεζούντας: Χορός Διπάτι, ήτοι δύο βήματα εμπρός και δύο οπίσω. Μουσική καταγραφή και λόγια του τραγουδιού "Θάλασσα μ' όλα τα νερά...".
2. Παπαδόπουλος Σ.Π. 1958 Πόντος: Διπάτιν, το (Διπάτ' στην περιοχή Σάντας). Από το αριθμητικό "δύο" και το ρήμα "πατώ". α) Διασταύρωσις δύο οδών. β) Είδος χορού.
3. Ζερζελίδης Γεώργιος 1971 Ματσούκα Πόντου: Μεταξύ των κοινών για όλους χορών ήταν το Διπάτ'. Κατά τα ξημερώματα στο γλέντι του γάμου χορεύονταν ο χορός Διπάτ' με τα τραγούδια "'Σ σην γέφυραν, 'ς σην γέφυραν...", "Κόρη τίμα τον πεθερό σ'...", "Σήμερον άσπρος ουρανός...", "Εναν αστριον εξέβεν 'ς σην Ανατολήν...".
4. Λαμψίδης Οδυσσέας 1977 Πόντος: Συλλογή Τριαντάφυλλου Γεωργιάδη, περί το 1920: Χορός Λαζικός (Διπάτι) εις ρυθμόν 9σημον. Μουσική καταγραφή δύο τραγουδιών σε βυζαντινή σημειογραφία.
5. Kilpatrick B.D. 1980 Πόντος: Το Ομάλ’ Τραπεζουντέϊκον και το Διπάτ έχουν ρυθμό 9σημο (2.2.2.3) και χορεύονται με τα χέρια στους ώμους. Περιγραφή των βημάτων με σύμβολα. Το Διπάτ είναι ο τύπος του Ομάλ ο οποίος εκτελείται με τραγούδια όπου η μουσική φράση αρχίζει σε διαφορετικό σημείο του μετρικού σχήματος από ό,τι στο Ομάλ’ Τραπεζουντέϊκον. Τα βήματα είναι ακριβώς τα ίδια, αλλά στο Διπάτ είναι λίγο δυσκολότερο να ταιριάξουν με την μουσική, ιδιαίτερα όταν αρχίζει κανείς τον χορό. Ο θεατής δεν αντιλαμβάνεται καμία διαφορά, αν και η ρυθμική αίσθηση του χορού είναι ελαφρά διαφορετική. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να προέρχεται από διαφορετική εκτέλεση σε άλλη περιοχή, αλλά δεν γνωρίζουμε τέτοια διάκριση. Το Ομάλ’ Τραπεζουντέϊκον ή το Διπάτ δεν έχουν παραλλαγές για να προσθέσουν ενδιαφέρον κι όμως πολλά συγκροτήματα τα περιλαμβάνουν στις παραστάσεις τους.
6. Petrides Th. 1984 Πόντος: Το Ομάλ Μονόν διαφέρει από το Διπάτ ρυθμικά, αν και οι δύο χοροί έχουν την ίδια χρονική ταυτότητα και γι’ αυτό συχνά συγχέονται. Δεν είναι σαφές εάν ένας άλλος όμοιος χορός εκτελούνταν παλιά στην μουσική του Διπάτ. Σήμερα όμως τα βήματα του Ομάλ’ Μονόν χορεύονται με τη μουσική του Διπάτ, γιατί ο χορευτής αφήνει μισό μέτρο νεκρό αρχίζοντας το χορό. Σχήματα βημάτων του Διπάτ σε 9/8 (2.3.2.2), όπως για παράδειγμα το "Ο Ακρίτας" ή "Το φίλεμαν", και του Ομάλ’ Τραπεζουντέϊκου σε 9/8 (2.2.2.3).
7. Λυκεσάς Γεώργιος 1993 Πόντος: Περιγραφή των βημάτων του Διπάτ ή Ομάλ Τραπεζούντας, μουσική καταγραφή (από το βιβλίο του Kilpatrick, 1980, 316), σχήμα με πέλματα. Ο χορός πήρε προφανώς την ονομασία του από τα δύο ρυθμικά μέτρα, πόδες ή πατήματα, δηλαδή τα 4/8 και 5/8.
8. Σαμουηλίδης Χρήστος 1993 Πόντος: Το Διπάτ' είναι χορός κυκλικός, ήσυχος, ομαλός, σεμνός, που χορευόταν από άντρες, γυναίκες και κορίτσια πιασμένους από τις παλάμες. Η λέξη σημαίνει δύο πατήματα, βήματα. Είναι το αρχέτυπο όλων των παραλλαγών του Ομάλ' και ο πιο δημοφιλής χορός των Ποντίων, όπως και ο χορός Ομάλ της Κερασούντας. Ο χορός λέγεται και Ομάλ' Τραπεζούντας ή Ομάλ Τραπεζουντέϊκον. Το όνομα Διπάτ' αναφέρεται ότι το πήρε από τον τόνο του χορού και από τη μουσική που τον συνοδεύει, η οποία αποτελείται από δύο μουσικούς φθόγγους (πατήματα της λύρας;). Υποστηρίχτηκε ακόμα ότι το Διπάτ' δεν είναι ο ίδιος ο χορός Ομάλ της Τραπεζούντας αλλά παραλλαγή του. Παραδείγματα τραγουδιών για το Διπάτ': «Τον Μάραντον έρθεν χαρτίν, να πάει σην στρατείαν» «Τεμόν το ψιόπον θα εβγαίν» «Κομενόχρονον» «Ν' αηλι π' αποχωρίεται».
9. Πολατίδης Β. Βασίλειος. Συμπληρωματικά σε όλα τα παραπάνω να αναφέρω ότι τα βήματα στο χορό Διπάτ’ είναι δώδεκα (12) και ως παραλλαγές του μπορούν να νοηθούν οι χοροί Τετέ Αγάτς ή Τίταρα και Τεντί Αράτς της περιφέρειας Αργυρούπολης, το λεγόμενον Γιαβαστόν αλλά και η Τάμζαρα της ομωνύμου κωμοπόλεως του νομού Κερασούντας. Η χρονική αγωγή του χορού είναι αργή. Σε βίντεο καταγραφή του κ. Παναγιώτη Μωυσιάδη από μουχαπέτι των περασμένων δεκαετιών ο Χριστόφορος Χριστοφορίδης (Στοφόρον) με καταγωγή την Ματσούκας του Πόντου ως Διπάτιν επιδεικνύει χορό που προσομοιάζει με το διπάτ αλλά έχει άλλους βηματισμούς λέγοντας: «Ατό έν’ τση πατρίδας το διπάτ’ τ’ εμέτερον, όχι ας σο εφτάνεν εσείν» . Μάλιστα ο Χρύσανθος Θεοδωρίδης που συμμετείχε στο μουχαπέτι αυτό λέει χαρακτηριστικά: «Ήνταν λέει ο δέσκαλον άκ’σον» και δεν εκφέρει γνώμη για το χορό αποδίδοντας την τιμή και αξία στη γνώση του μειζέτερου του. Χοροί των Ελλήνων του Πόντου
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com