Λαϊκοί Χοροί και Τραγούδια του Πόντου - Οι κίνδυνοι των εθνικών μας κειμηλίων

ποντιακοί,χοροί,τραγούδια,ιδίωμα,διάλεκτος,άκογλου,ξενοφώντας,λαογραφία,εξέλιξη,παραποίηση,μοντερνισμός,παράδοση,λαϊκό,συναίσθημαΑφορμή γι’ αυτό το σημείωμα στάθηκαν δύο γεγονότα, δύο αξιοσημείωτες διαπιστώσεις.

Η πρώτη έχει την πηγή της στην επίσκεψη που μας έκαμαν Γιουγκοσλαυϊκά μπαλέτα. Μας ήρθε από τη γειτονική χώρα η λαϊκή τέχνη ανόθευτη – αληθινή. Και καθώς έγραψε πολύ στοχευμένα και επιγραμματικά ο διακεκριμένος σκηνοθέτης και τεχνοκριτικός μας κ. Τ.Μουζενίδης : “τίποτα δεν αποδίδει πιο πιστά και πιο έντονα τον ψυχικό κόσμο ενός λαού, όσο το λαϊκό του τραγούδι και ο χορός, στην ακατέργαστη του όμως μορφή, εκείνη δηλαδή που συναντούμε στα χωριά και στις συνοικίες τις ώρες που η άδολη λαϊκή ψυχή ξεχύνεται αδέσμευτη από ψυχρά μελετημένους κανόνες και νόμους, ακολουθώντας το ένστικτο και υποταγμένη στην κρυφή επίδραση της παραδόσεως”.
Όσοι χάρηκαν την ομορφιά και την γοητεία των λαϊκών χορών της Γιουγκοσλαυϊας με την τέλεια οργάνωση και εκτέλεση τους, δοκίμασαν χωρίς άλλο, ένα αίσθημα λύπης και ντροπής μαζί για την ακαταστασία και την αιώνια αδιόρθωτη κρατική τσαπατσουλιά μας, που δεν μας επιτρέπει να αξιοποιήσουμε κι εμείς τις δημιουργίες του λαού μας, που όχι μόνο δεν υστερούν σε πλούτο και ποικιλία ρυθμών, παρά είναι και ανώτερες ασφαλώς.

Χοροί και τραγούδια απ' το Σταυρίν του Πόντου

Χοροί,τραγούδια,έθιμα,Σταυρίν,ΠόντουΕκ των εν Σταυρί αδομένων ασμάτων, άλλα μεν συνεχούς συνήθως περιεχομένου αναφέρονται εις ορισμένη υπόθεση ή γεγονός, εκδήλωση χαράς, εξύμνηση της δόξας των ηρώων του Πόντου, θρήνοι των εθνικών μας συμφορών ή ιδιωτικών ατυχημάτων κ.λ.π., άλλα δε δίστιχα εκφράζουν συνήθως τα συναισθήματα του λαού.
Στα δημοτικά τραγούδια του Πόντου αποτυπώνεται ακίβδηλος και ακραιφνής ο εθνικός μας χαρακτήρας, αντικατοπτρίζεται πιστά και τέλεια ο βίος, τα ήθη, τα συναισθήματα και όλη εν γένει η διανόησης του λαού.
Είναι αναμφισβήτητη η παιδαγωγική αξία των ασμάτων και η βαθιά επίδραση τους εις την έξαρσιν του εθνικού φρονήματος.
Τα ως άνω άσματα παλιάς ή νέας εποχής είναι συνήθως σε στίχους δεκαπεντασύλλαβους.

Δείτε ένα αφιερωματικό μας βίντεο για το Σταυρίν του Πόντου


“Ακρίτας κάστρον έχτιζεν, Ακρίτας περιβόλι(ν) ή
Τα τραβωδίας τα καλά, τ’ έναν πέει και τ’ άλλο άκ’σον”
Τα επέχοντα θέσιν επωδού (ήτοι ρεφραίν) έχουν συνήθως δεκατέσσερις συλλαβές, όπως :
“Την Πιπιλομμάτεναν κάτ-ι δίτε μ’ άτεναν”
Τα με μετρικό χρόνο νεώτερα τραγούδια είναι άλλα επτασύλλαβα και άλλα οκτασύλλαβα :
“Μώσε Νέπρε Θόδωρε, όλ’ εσέν’ λέγ’νε άπορε
ή Σίτ’ επέγ’ν’ ομάλια’ ‘μάλια εύρα μάλια και λιβάδια̤”.

Δείτε το σχετικό βίντεο για τους χορούς και τα τραγούδια των Ελλήνων Σταυριωτών του Πόντου

Ο ανάποδος χορός της Τρυγόνας

χορός,τρυγώνα,εορδαία,πόντιεςΟ χορός Ανάποδος λέγεται και Τρυγονίτσα και Τρυγόνα και Τρυονίτσα από τους Έλληνες στον Ανατολικό Πόντο αλλά και στην περιφέρεια του Γάρς και του Καυκάσου . Ο ίδιος χορός φέρει το όνομα "Τέρς" στις περιφέρειες των Μεταλλείων του Ακ Δάγ Μαδέν και του Σίμ (Γκιουμούς Μαδέν). Στην Αμισό και ιδιαιτέρως στην περιφέρεια της Μπάφρας, φέρει το όνομα Τυρφών.
Στην Καισάρεια χορευόταν μόνο απο άντρες, οι οποίοι εκινούντο προς τ’ αριστερά, κάνοντας ελαφρό κουλούριασμα φιδιού (σπείρα) σε κίνηση και όχι σε ύπνωση.
Στην Όλασσα Τραπεζούντος όλοι οι χοροί πήγαιναν προς τα δεξιά εκτός της Τρυγονίτσας που πήγαινε αριστερά. Γι’ αυτό την έλεγαν ανάποδο χορό. Εξάλλου η ονομασία του ως Τέρς χορός δηλώνει την αριστερόστροφη φορά και κίνηση του (ανάποδος), σε σχέση με τους υπόλοιπους χορούς οι οποίοι κατά κόρον είναι δεξιόστροφοι.


Μετά τον Κλήδονα, γύρω απο τις φωτιές του Αι-Γιάννη του Λιτροπιού, χόρευαν οι άνδρες με την κεμεντζέ τον ανάποδο χορό που πήγαινε όλο αριστερά.
Τη στιγμή που θα έκλεινε ο κύκλος του χορού, έπρεπε ο πρώτος να φύγει αμέσως για να πάρει τη θέση του ο δεύτερος, γιατί αν αργούσε και δεν έφευγε θα τον έσπρωχναν οι άλλοι μέσα στη φωτιά και ο χορός συνεχιζόταν με τραγούδια και με την κεμεντζέ.

Δείτε το σχετικό βίντεο για τον ανάποδο χορό και το τραγούδι του

Ο χορός Τρυγόνα είναι παρθενικός και φέρει τη σφραγίδα της παρθενικής ωραιότητας. Χορεύεται απο γυναίκες και συνοδεύεται απο τραγούδι.

Τρυγόνα, σημαίνει την αγαπημένη κόρη.
Οι αρχαίοι ονόμαζαν «Υπόρχηση» το χορό που συνοδευόταν απο τραγούδι.
Παρθενικούς χορούς έγραψε ο μέγας μουσικός της αρχαιότητας Αλκμάν το έτος 620 π.Χ.
Τα Παρθένεια ήταν χοροί γεμάτοι ζωντάνια και χάρη που εκτελούνταν απο νεαρές κοπέλες προς τιμή διάφορων θεοτήτων ή μυθικών ηρώων.
Ποιητές όπως ο Πίνδαρος και ο Αλκμάν είχαν συνθέσει ύμνους, που συνόδευαν αυτούς τους χορούς.

Μονός Χορός - Τίκ, Σαντάς

μονός,χορός,τίκ,σάντας,επτάκωμης,πιστοφαντωνΣαντάς Χορός

Και (ν) εκούσετε παιδία ντ' εποίκα τη δουλεία

Και ν' εχπάστα και-ν' επήα
Και σην καφέν σου Πιστόφ
Εκεί κάποσο εκάτσα και ν' εσ'κώθα και ν' ευχέθα
Ταή είπα : " Ο Θεός να χαρίει 'σε, τον υιό σ'"
"Ντο λές !! είπε 'με καϋμένε ;
Τραγωδείς τσ̌ουλνταρεμένε
Τα παράδας αν 'κ̌ι' δίεις, θα βάλω 'σε σο χαπίς"
Εχάλασα το τσ̌επόπο μ', εύρα έναν καπεκόπον
Έπλωσα 'τον την παράν με τ' έναν τρανόν χαράν,
" Έπες κρασί βαρελέας και ρακία πουλουλέας, και ψωμία πέντε τάϊα κι εκατόν πενήντα τσάϊα.
Κι εσύ δίεις 'με το καπέκ, τέρεν σύ και τον κεπέκ !
Έβγαλ' δώσ' 'με τον παλτό σ'
Κι εσύ δέβα 'ς σο καλό σ'
Έβγαλ' δώσ' ΄με τα τσ̌αρούχια̤ σ', αν 'κ̌' έν' θα ΄χπάνω τα νύχ̌ια σ'
Έβγαλ' δώσ' ΄με την κουκούλα σ', άν 'κ̌' έν' θα 'χπάνω τη γούλα σ'"
Εφέκε 'με τσιρτσουπλάχ, κεπαζέν κι άμον χορτλάχ
Έναν λάχτα εδέκε 'με, ΄ς σο κιφάλ' απάν' ερούξα
Το κιφάλι μ' εταράεν και –ν' εκείνος εχπαράεν

Σην Σαντά μίαν φορά εντώκεν τρανόν ποράν'

Άλλ' εσώρευαν τα ξύλα, άλλ' εποίναννε τα φύλλα
τ' ουρανού τα καταράχτρα̤ ένοιξαν δία μίας
όλ' εκούξαν ν-αηλί εμάς !
ντο έν' α(γ)ούτο η αντάρα και του Θεού η κατάρα
ντο έν' α(γ)ούτο γουρπάντ'ς, θα φουρκίζ' και τοι τσ̌οπάντ'ς.

Δείτε το σχετικό βίντεο για το Μονό (Τίκ) χορό της Επτάκωμης Σάντας

Τα χαρακτηριστικά των Ποντιακών Χορών

Ποντιακοί Χοροί, Τίκ, Αφκακιάν, Κότσαρι, Πατούλα, Σερενίτσα, Σέρα, Τρυγώνα, κοτσαγκέλ, σέρα, λετσίνα, μονός, μόντζονος, σαρίκουζΑναλυτικότερα, τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των χορών των Ελλήνων στον Πόντο είναι τα κατατέρω :

Μικρά βήματα, μικρή κάλυψη εδάφους
Πέλματα κρατημένα κοντά, κάτω απο το σώμα, γενικώς λίγο ή πολύ περιορισμένα
Πέλματα κοντά στο έδαφος, το πιέζουν
Δεν υπάρχουν παραλλαγές με αρχηγό-κορυφαίο, όλοι χορεύουν στο ίδιο μοτίβο, και οι χορευτές σχηματίζουν κλειστό κύκλο
Τα βήματα των χορών είναι γενικά περίπλοκα και μπερδεμένα, συχνά ο ρυθμός είναι γρήγορος
Οι χορευτές δεν χτυπούν το σώμα ή τα πόδια ή το δάπεδο με τα χέρια τους
Οι κινήσεις του κορμού είναι εμφατικές, ειδικά το κούνημα των ώμων
Σε πολλούς χορούς συνηθίζονται τα λυγίσματα και οι περιστροφές του κορμού
Το κράτημα των χεριών μπορεί να αλλάξει στη διάρκεια του ίδιου χορού, ανάλογα με το ρυθμό. Τα χέρια δεν περιορίζονται για να μπορούν να κινούνται ελεύθερα μπρος και πίσω
Τα χέρια ακόμα και κρατημένα, βρίσκονται κοντά στο σώμα και έτσι ο χώρος ανάμεσα στους χορευτές περιορίζεται, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν όλο και περισσότεροι.
Συνήθως οι κινήσεις των χοερευτών γίνονται προς τα δεξιά, ωστόσο υπάρχουν κινήσεις ορισμένων χορών προς τα εμπρός, πίσω αλλά και πρός τ' αριστερά
Μαλάκες και νευρικές κινήσεις μπορούν να γίνονται στον ίδιο χορό την ίδια στιγμή απο διαφορετικούς χορευτές.

Δείτε το σχετικό βίντεο για τα χαρακτηριστικά των Ποντιακών Χορών ή άλλως, των Χορών των Ελλήνων του Πόντου

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ