Πιτσ̌άκ-οϊνί - Βicak Οyun(u) παιχνίδι μίμησης μονομαχίας με μαχαίρια στον Πόντο

Πιτσ̌άκ-οϊνί - Βicak Οyun(u) παιχνίδι μίμησης μονομαχίας με μαχαίρια στον Πόντο. Από το ευρετήριο της ενότητας του Πόντου της Εγκυκλοπαίδειας του Ελληνικού Χορού αντλούμε τα παρακάτω στοιχεία για το Παιχνίδι των Μαχαιριών. 

Πιτσ̌άκ-οϊνί - Βicak Οyun(u) παιχνίδι μίμησης μονομαχίας με μαχαίρια στον Πόντο.

1. Μουζενίδης Τάκης (Θεόδωρος) 1956, Πόντος: Ο χορός της Σέρας δεν εχορεύετο μόνον ως κυκλικός ομαδικός χορός από πολλούς χορευτάς μαζί. Υπήρχαν ειδικοί χορευταί της Σέρας - και αυτοί ήσαν οι αριστείς - που τον χόρευαν μόνοι, με ιδιαίτερες φιγούρες και με την βασική διαφορά από τον ομαδικό χορό ότι τον χόρευαν με την σπάθη "καρακουλάκ" ή "πάλλα" ή "κάμα" με την οποίαν επιτιθέμενοι ή αμυνόμενοι εναντίον αοράτου αντιπάλου (όταν χόρευε μόνον ένας) ή πετώντας την σπάθη στον αέρα και αρπάζοντάς την με δεξιοτεχνία, εποίκιλλαν την θεαματικότητα των κινήσεών των και έδιδαν το πολεμικόν χρώμα στον χορό τους. Το είδος αυτό του χορού Σέρας δηλαδή το "πιτζιάκ οϊνί" εχορεύετο κανονικά από δύο χορευτάς με σπάθας.
2. Κουτσογιαννόπουλος Δημήτριος, 1966 Πόντος: Ο Σέρα-Χορός διαιρείται εις τον Σέρα-Χορόν και την Ξιφομαχίαν. Εις το τέλος του έκτου τριμέτρου της χορογραφίας, οι χορευταί μένουν ακίνητοι διά να αρχίσει ο Πυρρίχιος (Πιτσάκ-ωίν, δηλαδή παιχνίδι με μαχαίρια, στα τουρκικά). Δύο εκ των χορευτών φέροντες μαχαίρας χωρίζονται των άλλων και εκτελούν επί τόπου τρίμετρα με τα χέρια οπίσω. Περιγραφή των κινήσεων, φωτογραφίες. Μουσική καταγραφή σε 2/4.
3. Holden & Vouras 1976 Πόντος: Μια από τις παραλλαγές είναι το Πιτσάκοϊ ή Μαχαίρι, όπου δύο άντρες τριγυρίζουν ο ένας τον άλλον σε αναπαράσταση μονομαχίας με μαχαίρια. Ενώ συνήθως χορεύεται στον 7σημο ρυθμό της Σέρας, το Πιτσάκ-οϊ έχει την δική του ειδική μελωδία σε 2/4.
4. Petrides Th. 1988-89 Τραπεζούντα: Το Πιτσιάκ-οϊν προέρχεται από τα τουρκικά bicak = μαχαίρι, και oyun(u) χορός. Είναι σε 2/2 και χορεύεται από δύο άντρες αντιμέτωπους. Στα τουρκικά λέγεται Pitsiak Horoni και PitsiakOyni.
5. Σαμουηλίδης Χρήστος, 1993 Πόντος: Πιτσ̌άκ-οΐν ή Μαχ̌αίρα̤ ή Λαζικόν. Πρόκειται για πολεμικό χορό, που οι λόγιοί μας, δάσκαλοι ή ερασιτέχνες λαογράφοι, ονόμασαν αυθαίρετα Πυρρίχειο, χωρίς να λέγεται ποτέ από τον λαό αυτή η ονομασία ούτε να παραδίδεται από παλιά μαρτυρία. Η τούρκικη πάλι ονομασία Πιτσάκ-οΐν δεν σημαίνει ότι ο χορός είναι τούρκικης προέλευσης, γιατί σε κανένα άλλο μέρος της Μικρασίας εκτός από τον Πόντο δε χορεύεται. Άλλωστε ο χορός λέγεται και Λάζικος και πιθανόν να διαδόθηκε από τους Λαζούς στην περιοχή. Το πιθανότερο όμως είναι ότι ο χορός των μαχαιριών, όπως και άλλοι χοροί, είναι ντόπιος χορός των γηγενών του Πόντου, τον οποίο παρέλαβαν οι άποικοι Έλληνες της Τραπεζούντας και κατόπιν οι εξελληνισμένοι και εκχριστιανισμένοι κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής.
6. Πολατίδης Β. Βασίλειος. Πρόκειται για ένα παιχνίδι (και όχι χορό) με τη χρήση μαχαιριών σε ελεύθερο χορευτικό μοτίβο πάνω σε συγκεκριμένη μελωδία με ρυθμό 2/4 και γρήγορη χρονική αγωγή. Από τις παρελθούσες δεκαετίες έχει επικρατήσει να θεωρείται στη συνείδηση των θεατών ότι πρόκειται για έναν αυτοτελή και ενιαίο χορό μαζί με το Ατσ̌ααπάτ και τον Σέρα καθώς έτσι παρουσιαζόταν από τα ποντιακά σωματεία, πράγμα που δε με βρίσκει σύμφωνο. Δεν συμφωνώ επίσης με την αυστηρή αναγωγή των τριών αυτών χορών στην πολεμική βάση που τους αποδίδεται σε σχέση με την σύνδεση τους με τον αρχαίο Πυρρίχιο χορό. Ας μη ξεχνούμε ότι στον Πόντο ο όρος Πυρρίχιος δεν χρησιμοποιήθηκε από τους προγόνους μας ενώ πλεονάζουν κατά τόπους άλλα ονόματα και τίτλοι. Παρετυμολόγηση έγινε επίσης και στο όνομα του καθώς Βicak Οyun(u) σημαίνει παιχνίδι των μαχαιριών κι όχι χορός (η λέξη χορός στα τουρκικά θα ήταν horon ή horonu) δάνεια λέξη κι αυτή από το ελληνικό «Χορόν».  Χοροί των Ελλήνων του Πόντου

Χοροί των Ελλήνων του Πόντου - Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com