Ο Χορός Λετσ̌ίνα ή Λα̤τσ̌ίνα ή Λα̤τσ̌ίνας ή Λερτσίνας ή Λετσίνας των Ελλήνων του Κάρς.

Δημήτρης Κουτσογιαννόπουλος 1966 Καύκασος. Ο Λατσ̌ίνας είναι απαράμιλλος εις ορχηστικήν εμφάνισιν, με ζωηροτάτας κινήσεις και άλματα. Δεν είναι κυκλικός, χορεύεται από άνδρας με τας χείρας υψωμένας, εις ρυθμόν τρίσημον, άνευ τραγουδιού. Το χορευτικόν σχήμα αποτελείται από 8 μέτρα. Η μουσική αποτελείται από 8 μέτρα, το δε χορευτικόν σχήμα εκτελείται άπαξ. Μουσική καταγραφή σε 3/4.

• Δόρα Στράτου 1970 Πόντος. Ανακαλύφθηκε, κινηματογραφήθηκε και χορεύεται στο θέατρό μας η Λετσίνα.
• Γεώργιος Γρηγοριάδης 1973 Καρς Πόντου: Χορεύουν και τη Λερτσίνας. Ο Χορός της Λετσίνας ή Λα̤τσ̌ίνα ή Λα̤τσ̌ίνας ή Λερτσίνας των Ελλήνων του Κάρς
• Greek Folk Dances by Rickey Holden & Mary Vouras 1976 Πόντος. Περιγραφή βημάτων της Λετσίνας και μουσική καταγραφή σε ρυθμό 7/16.
• Kilpatrick Patrick Donald 1980 Πόντος. Περιγραφή βημάτων και μουσική καταγραφή (παίζει κεμεντσέ ο Κωστίκας Κωνσταντινίδης στην Σταυρούπολη Θεσσαλονίκης το 1972) σε ρυθμό 7σημο (2.2.3). Η Λετσίνα έχει μία μόνο μελωδία και οι κινήσεις της είναι αρκετά χαρακτηριστικές. Εν τούτοις, Πόντιοι που δεν γνώριζαν καλά τους σκοπούς χόρευαν Σερανίτσα στο σκοπό της Λετσίνας.
• Th. Petrides (Θεόδωρος Πετρίδης) 1984 Πόντος. Υπάρχει ένα πρόβλημα σύγχυσης στην Λετσ̌ίνα, που κοντά στον Καύκασο παίζεται σε 3/8 ενώ μακρύτερα από τον Καύκασο παίζεται σε 7/16. Υπάρχει και μουσικό παράδειγμα όπου ο κεμεντσές παίζει σε 7/16 και το νταούλι σε 3/8!
• Th. Petrides (Θεόδωρος Πετρίδης) 1988-89 Καρς. Χορευόταν η Λετσ̌ίνα (στα τουρκικά Lecin), σε 7/16 (2.2.3) και σε 3/8
• Χρήστος Σαμουηλίδης 1993 Πόντος. Η Λετσ̌ίνα λέγεται και σκέτο Λετσ̌ίνα και Λατσ̌ίνα. Πρόκειται για δημοφιλή χορό, όχι κυκλικό, που χορευόταν από Έλληνες του ανατολικού Πόντου και του Καρς Καυκάσου. Είναι απαράμιλλος σε ορχηστική εμφάνιση, με πολλές παραλλαγές και γοργές ζωηρές κινήσεις και άλματα. Εντάσσεται στους πολεμικούς χορούς και χορεύεται από άντρες με τα χέρια ψηλά, που τα κατεβάζουν μετά απότομα χαμηλά, στρέφουν το σώμα προς τα αριστερά ζωηρά και με μεγάλα βήματα επιστρέφουν προς τα δεξιά, μετεωρίζουν το δεξί πόδι αριστερά ζωηρά και με μεγάλα βήματα επιστρέφουν προς τα δεξιά, μετεωρίζουν το αριστερό πόδι και ξανασηκώνουν τα χέρια ψηλά (Δημ. Κουτσογιαννόπουλος).
• Βασίλειος Β. Πολατίδης. Ο χορός της Λετσ̌ίνας είναι μεικτός, ζωηρός χορός με έντονες κινήσεις με καταγωγή την περιφέρεια του Κάρς. Έχει ιδιαίτερη δική της μελωδία όπως και ο χορός της Χ̌αιρεανίτισσας. Ίσως καθιερώθηκε να λέγεται ότι πρόκειται για ανδρικό χορό εξ’ αιτίας των ποντιακών συγκροτημάτων στην Ελλάδα τα οποία επέλεγαν να τον αποδίδουν από χορευτικά σχήματα μόνο ανδρών. Δεν έχω συναντήσει στη μέχρι τώρα βιβλιογραφία κάποια αναφορά για την ύπαρξη του χορού αυτού στον ιστορικό Πόντο και ως φαίνεται ίσως να αποτελεί δάνειο χορό από τους λαούς που κατοικούσαν την ευρύτερη περιφέρεια του Κάρς και του Καυκάσου. Σε καμία καταγραφή του χορού αυτού δεν γίνεται λόγος ύπαρξης τραγουδιού που να τον συνοδεύει. Τα βήματα του χορού είναι 9 και ολοκληρώνονται σε τρία χορευτικά σχήματα. Το πρώτο σχήμα αποτελείται απο τρία βήματα (δεξί-αριστερό επί 3) τα οποία κινούνται εμπρός ή ελαφρώς αριστερά, τα χέρια των χορευτών είναι δεμένα στις παλάμες και κρατώνται κάτω χαμηλά (ανοιχτοί αγκώνες). Το δεύτερο σχήμα αποτελείται επίσης από τρία βήματα τα οποία κινούνται προς τα οπίσω και εκτελούνται πηδηχτά (1-2-3) δεξί-αριστερό-δεξί. Παρεμβάλλεται κενός παρεστιγμένος χρόνος (μισής αξίας του κανονικού χρόνου) όπου το αριστερό πόδι παραμένει λίγο πιο πάνω από το έδαφος (μετεωρίζεται), ελαφρά ανασηκωμένο και τα χέρια των χορευτών εκτελούν δύο μεγάλες κινήσεις πίσω μπρός – πίσω μπρός. Ακολουθεί το τρίτο σχήμα το οποίο αποτελείται από τρία βήματα τα οποία εκτελούνται επιτόπου με τρόπο που να φαίνεται ότι τα πέλματα επιθυμούν να σκάψουν το έδαφος (αριστερό – δεξί – αριστερό πόδι) ενώ τα χέρια των χορευτών από το πρώτο βήμα ως και το τρίτο κρατώνται εντελώς ψηλά (ανοιχτοί αγκώνες) επάνω από τα κεφάλια των χορευτών. Η λαϊκή δοξασία λέει ότι ο χορός της Λετσ̌ίνας αναπαριστά τις κινήσεις του αρπακτικού όρνεου Λετσ̌ίν κατά τη στιγμή της επίθεσης, αρπαγής και διαμελισμού της λείας του. Οι κινήσεις εμπρός δηλώνουν την επίθεση, οι πίσω κινήσεις την αρπαγή και οι επιτόπου κινήσεις (τρία τελευταία βήματα) τον διαμελισμό της λείας. Ο χορός εκτελούνταν στο Κάρς από τη ζυγιά ζουρνά – νταούλι ή αγγείο (τουλούμ) – νταούλι λόγω της ηχητικής τους δεινότητας στη ύπαιθρο. Τον ζουρνά τον αντικατέστησε προοδευτικά με την πάροδο των ετών το κλαρίνο ως επείσακτο μουσικό ευρωπαϊκό όργανο. Με τον εκσυγχρονισμό και την εφεύρεση των ηχητικών εγκαταστάσεων – μικροφωνικών κτλ ο χορός κατέστη εφικτό να εκτελείται πλέον και από την λύρα του Πόντου με τη συνοδεία τυμπάνου, ακορντεόν κτλ.

Ο Χορός Λετσ̌ίνα ή Λα̤τσ̌ίνα ή Λα̤τσ̌ίνας ή Λερτσίνας ή Λετσίνας των Ελλήνων του Κάρς. Πηγή: Εγκυκλοπαίδεια του Ελληνικού Χορού.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com