Ο χορός της Μητερίτσας (Μητερούλας) στον Πόντο

• Βασίλειος Παπαχρήστος 1960 Πόντος. Η Μητερίτσα είναι χορός και παιχνίδι μαζί, κατάλληλος για μικρά παιδιά αλλά και για μεγάλους. Μικτός, κυκλικός, πιάσιμο από τα χέρια, το σώμα λοξά δεξιά. Δύο απλά βήματα: το δεξί δεξιά, το αριστερό πλάι του.

Αφού εκτελεσθούν μερικά τέτοια βήματα, μένουν στον κύκλο τραγουδώντας το "Μητερίτσα" και χτυπώντας τα χέρια τους. Βγαίνει ένα ζευγάρι και τότε ο χορευτής κάνει μαζί τους μια στροφή αγκαζέ πηδηχτά με διπλά βήματα, μετά με την κάθε χορεύτρια στον κύκλο. Μετά η χορεύτρια κάνει το ίδιο με τους χορευτές. Ο χορός και το τραγούδι της Μητερίτσας στον ανατολικό Πόντο
• Δημήτρης Κουτσογιαννόπουλος 1966 Πόντος. Ο χορός Μητερίτσα είναι κυκλικός. Χορεύεται από άνδρας και γυναίκας και συνοδεύεται από τραγούδι. Χορογραφία: Εις το μέσον ευρίσκεται ο διευθύνων τον χορόν. Οι χορευταί βαδίζουν οκτώ μέτρα με ρυθμόν 2/4 προς τα δεξιά με το αριστερό πόδι και άλλα οκτώ μέτρα προς τα αριστερά με το δεξί πόδι. Οι χορευταί αρχίζουν το τραγούδι της Μητερίτσας και χειροκροτούν με ρυθμόν 2/4. Ο διευθύνων τον χορόν υποκλίνεται προ μιάς χορευτρίας, η οποία αποχωρίζεται του χορού και χορεύει ρυθμικά με τον διευθύνοντα τον χορόν, δίδοντας σ' αυτόν εναλλάξ τους βραχίονάς της. Η χρονική περίοδος του χορού διευθύνοντος και χορευτρίας αποτελείται από τόσα μέτρα όσα μέτρα έχει ο πρώτος στίχος του τραγουδιού, δηλαδή 16 μέτρα με ρυθμόν 2/4. Ο διευθύνων τώρα τον χορόν χορεύει εναλλάξ με την χορεύτριαν και τους χορευτάς της Μητερίτσας, παίρνοντας τον βραχίονα του κάθε χορευτού και της χορευτρίας. Μουσική καταγραφή σε 2/4 με τα λόγια "Μητερίτσα μου γλυκειά, θέλω μια 'γαπητικιά...". Φωτογραφία από παράσταση του 1960.
• Δόρα Στράτου 1970 Πόντος. Ο χορός Μητερίτσα ανακαλύφθηκε, κινηματογραφήθηκε και χορεύεται στις παραστάσεις του θεάτρου μας. Χαρούμενος γιορταστικός χορός που μοιάζει με τις καντρίλιες, με συνοδεία τραγουδιού και κεμεντζέ.
• Γεώργιος Ζερζελίδης 1971 Ματσούκα Πόντου. Οι άλλοι ποντιακοί χοροί (Κότσαρη, Πιπιλομάταινα, Κοτσ', Μητερίτσα κλπ.) δεν χορεύονταν στη Ματσούκα.
Rickey Holden & Mary Vouras Greek Folk Dances 1976 Πόντος. Περιγραφή βημάτων και μουσική καταγραφή σε ρυθμό 4/4.
• Οδυσσέας Λαμψίδης 1977 Πόντος. Συλλογή Τριαντάφυλλου Γεωργιάδου, περί το 1920. Μουσική καταγραφή σε βυζαντινή σημειογραφία και λόγια του τραγουδιού "Μητερίτσα μου γλυκειά...", ρυθμός 4σημος εις χρόνον γοργόν.
• Kilpatrick David Bruce - 1980 Πόντος. Ένας χορός σε μέτρο 2/4, που αναφέρεται συχνά περισσότερο σαν παιχνίδι παρά σαν πραγματικός χορός, είναι η Μητερίτσα. Το βήμα είναι παρόμοιο με την Τρυγόνα αλλά αρχίζει προς τα δεξιά και όχι αριστερά. Η παραλλαγή είναι πηδηχτό βήμα που του δίνει την αίσθηση του παιχνιδιού. Χορεύεται από παιδιά και μεγάλους, αλλά όχι σε ταβέρνες. Χορεύεται σε κύκλο και συχνά (πάντα στα συγκροτήματα παραστάσεων) με ζευγάρια. Στο πρώτο μέρος κάνουν το πηδηχτό κουτσό βήμα της Τρυγόνας δεξιά για 8 μουσικά μέτρα, μετά το ίδιο αριστερά για 8 μέτρα. Μετά ο άντρας περιφέρει τις γυναίκες κρατώντας τις από τον αγκώνα, με διάφορους τρόπους. Μετά ξανά το πρώτο μέρος και κατόπιν η γυναίκα γυρίζει διαδοχικά όλους τους άντρες. Το μέτρο των 6/8 και η μελωδία δείχνουν Καυκασιανή προέλευση. Μουσική καταγραφή από ηχογράφηση του Κωστίκα Κωνσταντινίδη (κεμεντζέ) και Ηρακλή Κοκοζίδη (τραγούδι) στην Σταυρούπολη Θεσσαλονίκης το 1972.
• Θεόδωρος Πετρίδης (Th. Petrides) 1988-89 Καρς Πόντου. Μεταξύ των χορών που χορευόταν στον Ανατολικό Πόντο και φαίνεται πως είχαν σχέση όχι μόνο με το Καρς αλλά και με τη Γεωργία, ήταν και η Μητερίτσα, σε 2/4. Όλοι αυτοί οι Γεωργιανοί - Καυκασιακοί χοροί είναι μοναχικοί ή ζευγαρωτοί.
• Χρήστος Σαμουηλίδης 1993 Πόντος. Η Μητερίτσα είναι χορός κυκλικός, εύθυμος, που χορεύεται από άντρες και γυναίκες και συνοδεύεται από το ομώνυμο τραγούδι. Πρόκειται προφανώς για αστικό χορό, ίσως επείσακτο στον Πόντο, φερμένο ίσως από άλλα μέρη του Ελληνισμού ή από τη Ρωσία. Αυτό τουλάχιστον μας υποβάλλει το είδος του χορού, αλλά και το τραγούδι που τον συνοδεύει. Χαρακτηρίστηκε άλλωστε σαν χορός των παραλιακών πόλεων και των σαλονιών της Τραπεζούντας, φερμένος από την Ευρώπη, μιας και το τραγούδι του είναι στη νεοελληνική γλώσσα και όχι στην ποντιακή διάλεκτο. Αυτός που διευθύνει τον χορό βρίσκεται στη μέση. Οι χορευτές αρχίζουν τον χορό μαζί με το τραγούδι της Μητερίτσας και το συνοδεύουν με χειροκροτήματα. Ο διευθύνων υποκλίνεται μπροστά στην πρώτη χορεύτρια, η οποία αποχωρίζεται από τους άλλους και χορεύει ρυθμικά με τον διευθύνοντα, δίνοντας εναλλάξ τα μπράτσα της. Η χρονική περίοδος του χορού του διευθύνοντα και της χορεύτριας αποτελείται από τόσα μέτρα, όσα μέτρα έχει ο στίχος του τραγουδιού. Οι χορευτές βαδίζουν οχτώ μέτρα προς τα δεξιά με το αριστερό πόδι και άλλα οχτώ μέτρα προς τα αριστερά με το δεξί πόδι. Κατόπιν ο διευθύνων χορεύει, πάντα εναλλάξ, με την δεύτερη, την τρίτη κ.ο.κ. χορεύτρια ή χορευτή, κρατώντας το μπράτσο του καθενός. Το τραγούδι της Μητερίτσας λέει: "Μητερίτσα μου γλυκιά, θέλω μια 'γαπητικιά...". Πρόκειται πιο πολύ για παιχνίδι παρά για αληθινό χορό. Τα βήματα είναι όμοια με της Τρυγόνας, αλλά αρχίζει ο χορός προς τα δεξιά και η διαφορά είναι ένα πηδηχτό βήμα, πράγμα που δίνει την αίσθηση του παιχνιδιού. Ο χορός γίνεται σε γραμμή και συχνά με παρτενέρ, όπως είπαμε.
• Βασίλειος Β. Πολατίδης. Συμπυκνώνοντας όλα τα παραπάνω έτσι όπως τα παραλάβαμε κι εμείς από τους προγενεστέρους μας δασκάλους μέσα στα ποντιακά σωματεία, κρίνω σκόπιμο να επισημάνω ότι σε κάθε περίπτωση κατά την οποία καλούμαστε να καταγράψουμε, να εξετάσουμε, να παρατηρήσουμε και τέλος να κατατάξουμε τον κάθε χορό που χόρευαν οι πρόγονοι μας στον Πόντο, οφείλουμε να προσέχουμε τα εξής παρακάτω εφόσον υπάρχουν επαρκή στοιχεία για τον κάθε χορό: α) ποιο είναι το όνομά του και τη σημαίνει, β) τον τόπο καταγωγής του, με άλλα λόγια από ποιους χορευόταν, κριτήριο που έχει συνάφεια και αλληλουχία με το αμέσως επόμενο κριτήριο κατάταξης γ) την ελληνικότητά του, ή εάν πρόκειται για δάνειο χορό, δ) πότε χορευόταν, εάν για παράδειγμα πρόκειται για γαμήλιο, ιεροτελεστικό ή άλλου τύπου χορό, ε) εάν ήταν ομαδικός μεικτός ή μόνο γυναικείος, ή μόνο ανδρικός, στ) εάν συνοδευόταν από τραγούδι και ποιο είναι αυτό και ζ) την κατάταξη του σύμφωνα με συγγενική σχέση άλλου λαϊκού ελληνικού χορού στον Πόντο (λ.χ. της ομάδας Ομαλών, Όρθιων στητών ή ελεύθερων χορών κτλ). Σε κάθε περίπτωση τα κριτήρια μπορούν να είναι περισσότερα και ειδικότερα, αλλά εν προκειμένω για το χορό της Μητερίτσας (Μητερούλας) έχουμε να πούμε ότι ήταν ομαδικός μεικτός χορός και δεν ανήκει στους λαϊκούς παραδοσιακούς χορούς των Ελλήνων του Πόντου υπό την στενή έννοια όπως είναι ο χορός Ομάλ’ (Διπάτ’) ή ο χορός της Τρυγονίτσας. Θεωρείται και είναι εισαγόμενος, νεοφερμένος χορός ο οποίος όμως αγαπήθηκε στον ανατολικό Πόντο και συμπεριλήφθηκε κατά τόπους στις λαϊκές διασκεδάσεις ακόμα και στους γάμους (χαρές) των Ελλήνων. Το τραγούδι που επενδύει ποιητικά τον χορό απαντάται κυρίως με ελληνικό ή μεικτό (ελληνικό στίχο στη δημοτική και στην ποντι(α)κή διάλεκτο από κοινού). Η μελωδία του χορού είναι μοναδική και δεν υπάρχουν παραλλαγές και δεν υπάρχει αριθμητικός περιορισμός στους συμμετέχοντες. Χοροί των Ελλήνων του Πόντου

Ο χορός της Μητερίτσα στον Ανατολικό Πόντο. Πηγή Εγκυκλοπαίδεια του Ελληνικού Χορού.

Ποντι(α(κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com