Το παρχάρι Χοτζά Μεζαρή ήταν ένα από τα ξακουστά ορεινά θερινά βοσκοτόπια (παρχάρια) της ιστορικής Κρώμνης στον Πόντο.
Το παρχάρι Χοτζά Μεζαρή ήταν ένα από τα ξακουστά ορεινά θερινά βοσκοτόπια (παρχάρια) της ιστορικής Κρώμνης στον Πόντο.
Βρισκόταν σε μεγάλο υψόμετρο, έχοντας συχνά ομιχλώδη και βροχερό καιρό. Η ονομασία του μεταφράζεται ιστορικά ως "Μνημείο του Διδασκάλου" (από το τουρκικό Hoca Mezarı). Τα παρχάρια της Κρώμνης ήταν καταπράσινα και χλοερά, περιτριγυρισμένα από δάση όπου οι κάτοικοι συνέλεγαν άγριους καρπούς (όπως χαμούφτας και μουσουδάκια). Στο Χοτζά Μεζαρή οι κτηνοτρόφοι έμεναν σε παραδοσιακές λιθόκτιστες καλύβες με χαρτώματα ως σκεπή. Το Χατζά Μεζατή σε σχέση με την τοποθεσία του όρους "Θήχη". Μέχρι και την εποχή των ξεριζωμένων Ελλήνων, ορισμένοι μελετητές τοποθετούσαν το Χοτζά Μεζαρή σε απόσταση περίπου 15 ωρών από την Τραπεζούντα. Οι αποστάσεις υπολογίζονται με τα πόδια (πεζοπορία). Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, από το σημείο αυτό υπήρχε ορατότητα προς τη θάλασσα και υπήρχε ένας αρχαίος χειροποίητος βωμός, συνδέοντας την τοποθεσία με τον ιστορικό Θήχη του Ξενοφώντα (την κορυφή απ' όπου οι Μύριοι φώναξαν το θρυλικό "Θάλαττα! Θάλαττα!"). Παρχάρ ας έειχ' τα μάραντα ας έειχ' τα μανουσάκια σ'
Κυρίαρχα πρόσωπα των παρχαριών ήταν:
Η Παρχαρομάνα. Η γυναίκα είχε τον κεντρικό, αρχηγικό ρόλο στο παρχάρι. Ήταν υπεύθυνη για το άρμεγμα των ζώων, την λειτουργία του σπιτιού και, κυρίως, για την παρασκευή των πολύτιμων γαλακτοκομικών προϊόντων (βούτυρο, πασκιτάν, τάν, τυριών). Ρωμάνα (Μαρούλα) επαρχάρευεν. Βουκολικό άσμα Πόντου - Στάθης Ευσταθιάδης
Οι Ρωμάνες.Τα νεαρά κορίτσια και αγόρια που αναλάμβαναν την φύλαξη και τη βοσκή των κοπαδιών στις καταπράσινες πλαγιές. Η διατροφή στο παρχάρι βασιζόταν στα φρέσκα γαλακτοκομικά, στο καλαμποκίσιο ψωμί, σε άγρια χόρτα και φρούτα του δάσους. Δημοφιλή πιάτα ήταν το χαβίτς (χυλός από καλαμποκάλευρο και βούτυρο) και ο τανωμένος σορβάς (σούπα με πλιγούρι και υγρό γιαούρτι). Ρωμάνα - Παρχαρομάννα. Δημώδες άσμα Πόντου / Στάθης Ευσταθιάδης - Ασόν παρχάρ’ εχ̆’ κι έρχεται. Δημώδες Κρώμνης. Μαρ. Ευσταθιάδου, Γεωργ. Κουγιουμτζίδης
Μέσα στα έθιμα και τις τελετουργίες στο παρχάρι ανήκουν: Το "Λάλεμαν" (το κάλεσμα). Η οργανωμένη μετακίνηση των κτηνοτρόφων προς το βουνό. Τα ζώα στολίζονταν με μεγάλα κουδούνια και χάντρες, ενώ οι άνθρωποι φορούσαν τα γιορτινά τους, μετατρέποντας την ανάβαση σε μια μεγάλη, θορυβώδη πομπή. Σημείο αναφοράς στα παρχάρια αποτελούν τα ορεινά πανηγύρια. Κάθε παρχάρι γιόρταζε την δική του θρησκευτική εορτή (συνήθως του Προφήτη Ηλία, της Αγίας Κυριακής ή του Δεκαπενταύγουστου). Άνθρωποι από γύρω περιοχές συγκεντρώνονταν για να προσκυνήσουν στα ορεινά ξωκλήσια.
Απο αυτά τα πανηγύρια δεν έλειπαν ποτέ ο χορός και το τραγούδι. Μετά απο την σκληρή καθημερινή δουλειά, η ημέρα έκλεινε πάντα με τη συνοδεία της ποντιακής λύρας (κεμεντζέ). Στα υπαίθρια γλέντια γεννιόνταν «τη παρχαρί τα τραγωδίας», αυτοσχέδια δίστιχα (κοτσάκια) που μιλούσαν για την αγάπη, την φύση και την νοσταλγία. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
Καλύβια ή Κονάκια, λέγονταν οι σχεδόν πρόχειρες κατασκευές διαμονής των παρχαριών. Επρόκειτο για λιτότατα, ορθογώνια κτίσματα, φτιαγμένα από ντόπια ακατέργαστη πέτρα για να αντέχουν στους δυνατούς ανέμους και τις καταιγίδες. Χωρίζονταν σε δύο βασικούς χώρους: το κατώϊ δηλαδή τον χώρο όπου προφυλάσσονταν τα ζώα τις νύχτες με κακοκαιρία και το Ανώϊ ή το δωμάτιο της φωτιάς. Εκεί βρισκόταν η εστία (το τσάχ) για το μαγείρεμα, ο χώρος ύπνου της οικογένειας, καθώς και τα ξύλινα σκεύη για την πήξη του γάλακτος. Σήμερα, η μνήμη και η ατμόσφαιρα αυτής της ζωής αναβιώνει μέσα από εκδηλώσεις που διοργανώνουν ποντιακοί σύλλογοι στην Ελλάδα, όπως οι γνωστές εκδηλώσεις "Παρχάρια" που πραγματοποιούνται κάθε χρόνο στα βουνά της Μακεδονίας και της Θράκης.
Μπορείτε να ανακαλύψετε περισσότερα για τη γεωγραφία, την τοπογραφία και τη λαογραφία των Ελλήνων Κρωμναίων διαβάζοντας τα αφιερώματα μου στην ενότητα Κρώμνη Κρώμνη Πόντου (Korom Korum Trabzon) Ιστορία Λαογραφία Πολιτισμός. Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Θρύλοι, Παραδόσεις, Χοροί, Πρόσωπα
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com