Αναμνήσεις μια Κρωμναίας για την Μεταμόρφωση του Σωτήρος στου Σεϊχάντων της Κρώμνης

κρώμνη,ζουπούνα,φορεσιά,μεταμόρφωση,σεϊχάντων,σεβαϊ,ατλαζένιο,σαλβάρι,πουκάμισο,κεναρλήν,περσικό,λαχώρι,μεταξωτή,φοτά,τεπελούκ,καδένα,ωρολόγι,βραχάλια̤,διαμαντένιο,σταυρό,μωμοέρια̤,κρωμέτσα,πλιγουρένεν,τσ̌ορβάν,μαμαντζέκαΉταν παραμονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος του μοιραίου εκείνου έτους 1914 που για τελευταία φορά παραθερίσαμε στο σπίτι μας στην Κρώμνη. Βρισκόμουν σε μεγάλη κίνηση κι έτρεχα εδώ κι εκεί για να βρω από διάφορες γνωστές, την πολυτελή φορεσιά (ζουπούνα), που ήθελα να φορέσω την άλλη μέρα στις 6 Αυγούστου για να πάω στην Μεταμόρφωση στου Σεϊχάντων. Βρήκα ό,τι μου χρειαζόταν. Μια καινούρια ζουπούνα σεβαϊ, ένα γαλάζιο ατλαζένιο σαλβάρι, ένα πουκάμισο κεναρλήν, ένα ωραίο περσικό λαχώρι και μια ωραία μεταξωτή φοτά, ενώ για το κεφάλι ένα πλούσιο τεπελούκ.

Παρακολουθείστε το αφιερωματικό μας βίντεο

Η εορτή των Τριών Ιεραρχών στην Χάρσοραν (Χάρσ̌ερα) της Τραπεζούντας του Πόντου το 1908

τριών,ιεραρχών,χάρσορα,χάρσ̌ερα,πόντου,έθιμα,κόλλυβα,σχολικοί,έφοροι,ούζο,γρόσια,τραπεζούντα,τράπεζα,καπαγιαννίδη,δημογεροντία,χαρσ̌ερέτ’,διάκονια,ομάλια,αγροσυκιά,πέλληςΈνα από τα πολλά έθιμα που φέραμε απ’ την Χάρσορα του Πόντου και διατηρούμε κι εδώ στην νέα μας πατρίδα, είναι και ο πάνδημος πανηγυρικός εορτασμός της ημέρας των Τριών Ιεραρχών. Με συγκίνηση φέρνω στην μνήμη μου έναν τέτοιον εορτασμό της ιδιαίτερης πατρίδας μου, της Χάρσορας το έτος 1908. Αλησμόνητα χρόνια κι αλησμόνητοι τόποι. Μετά την απόλυση της Θείας Λειτουργίας, ξενικά όλο το εκκλησίασμα για το Σχολείο. Προηγούνται τα εξαπτέρυγα, ο δίσκος με τα κόλλυβα, ο ιερέας με τα άμφια του κι ακολουθούν οι σχολικοί έφοροι, οι διδάσκαλοι κι οι μαθητές, έπειτα οι επίτροποι και όλοι οι κάτοικοι του χωριού.

Ελευθέριου Ελευθεριάδη (Βουλευτού), περί παραδόσεων, μουσικής και γλώσσας στην Λαραχανή του Πόντου

Λαραχανή,χαντσουράντων,χουλιαρά,χιοκουμέτ,λαραχανίτες,οφλήδες,ρωμέϊκα,πλαγιάδ,τσαλουκάντων,γουμερά,μουσταφάμπέη,κεϊσ̌άντων,ραχ̌ίν,τσίρενα,λυκοματάντων,σανάντων,σκεντεράντων,γιαμανάντων,παπαδάντων,λαμπριανάντων,πιλίκονοςρακάν,τρικοιλάντων,καστελλά,λάπαζα̤,παρχάρι,σταμπόλια,καστανίτσες,σαλαμάς,χορός,ποντιακή,γλώσσαΠουθενά στην Ελλάδα σήμερα δεν υπάρχει τέτοιο αγνό ποντιακό χρώμα όπως στην Λαραχανή. Γνήσια ποντιακή ζωή, όπως τα παλιά εκείνα χρόνια πριν το 1922. Εντελώς ανόθευτο το ποντιακό τραγούδι, καμία αλλαγή στον ρυθμό του χορού, ούτε μια ξένη λέξη στο ποντιακό λεξικό, εκτός από εκείνες που πολιτογραφήθηκαν τα παλιά χρόνια. Απ’ το ποντιακό ενδυματολόγιο, σηκώθηκε μόνο η ζίπκα και η κουκούλα. Στη γυναικεία ενδυμασία δεν άλλαξε τίποτα, εκτός απ’ τα τσ̌αρούχ̌ια που αντικαταστάθηκαν με λαστιχένια παπούτσια (κοντές γαλότσες). Το σπαρέλ, η φοτά, το λετσ̌έκ, τα ταραπουλούζ ίδια κι όμοια όπως τότε. Στην Λαραχανή διαπίστωσα ότι δεν ξέρω ποντιακά. Εδώ στην Ελλάδα η ποντιακή γλώσσα έπαθε τέτοια αλλοίωση από την νεοελληνική (δημοτική) ώστε γίνεται κατανοητή μόνο όταν εκφέρεται με νεοελληνικούς όρους. Οι τούρκοι ελληνόφωνοι όμως της Λαραχανής δεν ξέρουν τα νεοελληνικά και όταν μια λέξη ξεφύγει ανάμεσα στις πολλές ποντιακές, αμέσως τους ξενίζει και προκαλεί την διαμαρτυρία. Ποιος θα προσέξει τον πόντιο ομιλούντα εδώ στην Ελλάδα αν πεί : “Αύριον έρχουμαι ελέπω ΄σε”. Αύριο ; Δεν υπάρχει αύριο στην ποντιακή διάλεκτο. Ο γνήσιος πόντιος λέγει : “πυρνά”. Είπα γιαούρτ και ξεκαρδίστηκαν όλοι στα γέλια. Λευτέρ’ μπέη, την καλατσ̌ήν εμουν πα ενέσπαλες. Ατό μαντσ̌ήραν λέγομ’ ατο. Ξάϊ ‘κ̌’ έκ’σες να έλεγαν οι παλαιοί : «Ατός εμαντσ̌ήρτσεν, όντε έτρωγεν μαντσ̌ήραν τη νεστείαν;”

Γαμήλια έθιμα των Ελλήνων Ποντίων του Κάρς και του Καυκάσου

έθιμα,ποντίων,καυκάσου,δράμας,καρσλήδες,μαυρόβατος,γαράσαρη,νικόπολη,κάν,αργυρούπολη,καρακούρτ,μέτσιτλι,γουζούλ,τσ̌ορέκια,τσουρέκια,πληγούρι,κορκότο,ορφανός,γαμπρός,μειζετέρ,χάρισμαν,χάρ,κουμπάρος,ορτάρια̤,αποκαμάρωμαν,μονοστέφανα,χοροί,όργανα,ομάλ,τέ̤κΑνάμεσα στα τόσα ποντιακά χωριά της Δράμας, οι Καρσλήδες του χωριού Μαυρόβατος, διακρίνονται για τα γαμήλια έθιμα τους, που προκαλούν τον θαυμασμό στα γειτονικά χωριά. Η παρακάτω συλλογή απαντάται λίγο πολύ και στους Έλληνες εκ Πόντου άλλων περιφερειών. Τα έθιμα αυτά απεικονίζουν την ψυχή των ανθρώπων και των συγγενών τους Καυκασίων και ιδιαίτερα των Καρσλήδων που είναι γιοί και εγγονοί εκείνων που είχαν ξεκινήσει απ’ την Γαράσαρη (Νικόπολη), την Κάν (Αργυρούπολη) κ.λ. και δημιούργησαν στον Καύκασο το Καρακούρτ, το Μέτσιτλι, το Γουζούλ και τα λοιπά χωρία.
Τα τσ̌ορέκια
Την Παρασκευή πριν την Κυριακή του γάμου, οι οικείοι του γαμπρού, στέλνουν μικρά κορίτσια ηλικίας 10-13 ετών, σε όλα τα σπίτια του χωριού, προσκαλώντας τις οικογένειες με την φράση : “οριστέστε ΄ς σα τσ̌ορέκια". Κατά το απόγευμα, μετά τις δύο το μεσημέρι ξεκινούν οι γυναίκες κατά ομάδες για το σπίτι του γαμπρού φέρνοντας μαζί τους μικρά καλαθάκια ή δίσκους με διάφορα είδη τροφίμων, ιδιαίτερα όμως με εκείνα που θα χρησιμεύσουν για τα φαγητά της Κυριακής του γάμου.

Ήθη και έθιμα των Γαρασαρλίδων (Νικοπολιτών του Πόντου)

Ήθη,έθιμα,χριστιανοσύνης,νικοπολιτών,πόντου,γαρέσαρης,ανάσταση,κυρίου,πάσχς,χριστούγεννα,κεσκέκι,λύρα,τίκ,ομάλ’,σέρα,τουρμαχτόν,λάζικον,κούρτικον,μαντήλια Τώρα που ζούμε τις ημέρες των μεγάλων εορτών της Χριστιανοσύνης ενθυμούμαι ζωηρά πως τα γιόρταζαν στην πατρίδα.
Γενικά στα χωριά της Γαρέσαρης είχαν την πατροπαράδοτη και χριστιανική συνήθεια την περίοδο των μεγάλων εορτών όπως ήταν τα Χριστούγεννα, η Πρωτοχρονιά αλλά και η λαμπροφόρος Ανάστασις του Κυρίου, σχεδόν όλοι οι άντρες του χωριού να μαζεύονται μετά την απόλυση της θείας και ιεράς λειτουργίας , στο σπίτι του προεστού της εκκλησίας (του ιερέως) και να του εύχονται μακροβιότητα ζητώντας την ευλογία του.
Έπειτα με σειρά γυρνούσαν όλα τα σπίτια πλουσίων και φτωχών έχοντας επικεφαλής τον προεστό, ευχόμενοι σε όλους το : Χριστός ετέχθη – Αληθώς ετέχθη ή το : Καλή Χρονιά.
Το δε Άγιον Πάσχα έλεγαν το Χριστός Ανέστη ή Καλό Πάσχα.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ