Περιφορά του Τιμίου Σταυρού των Θεοφανείων στην Κερασούντα και στα Κοτύωρα του Πόντου

ΚΕΡΑΣΟΥΝΤΑ ΠΟΝΤΟΥ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 1900
Τα έθιμα των Θεοφανείων στον Πόντο αποτελούσαν αναπόσπαστο κομμάτι της θρησκευτικής και εθνικής παράδοσης των Ελλήνων.

Την παραμονή των Φώτων, τα παιδιά περιφέρονταν από σπίτι σε σπίτι ψάλλοντας τα κάλαντα «Σήμερον τα Φώτα και φωτισμός». Οι νοικοκυρές προετοίμαζαν το εορταστικό τραπέζι, ενώ ιδιαίτερο ήταν το έθιμο της «αλμυρής πίτας» που έψηναν τα κορίτσια το βράδυ. Πίστευαν πως όποιον άντρα έβλεπαν στον ύπνο τους να τους προσφέρει νερό, εκείνος θα ήταν ο μελλοντικός τους σύζυγος. Σε περιοχές όπου δεν υπήρχαν φυσικά υδάτινα μέρη (θάλασσα - λίμνη - ποτάμι) για την κατάδυση του Σταυρού, όπως συνέβαινε σε κάποιες ορεινές κοινότητες, η τελετή γινόταν εντός της εκκλησίας σε «δίλαβον χαλκόν» (χάλκινο σκεύος). Μετά τον Αγιασμό, οι πιστοί έσπευδαν να πάρουν το αγιασμένο νερό με χάλκινους μαστραπάδες, το οποίο φύλασσαν στο εικονοστάσι τους καθ' όλη τη διάρκεια του έτους. Θεωρούσαν τον Αγιασμό ιαματικό και προστατευτικό, χρησιμοποιώντας τον σε περιπτώσεις ασθενειών ή ως αποτροπαϊκό μέσο ενάντια σε κάθε κακό. Επιπλέον, το κερί που έσβηναν μέσα στον αγιασμό χρησιμοποιούνταν αργότερα για την περιποίηση των ζώων, όπως για το καψάλισμα των μασταριών τους μετά τον τοκετό. Κερασούντα Πόντου (Giresun). Ήθη, έθιμα, χοροί και τραγούδια των Ελλήνων της Κερασούντας του Πόντου
ΚΟΤΥΩΡΑ ΠΟΝΤΟΥ - ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 1900
Τα Θεοφάνεια στα Κοτύωρα του Πόντου εορτάζονταν με ιδιαίτερη λαμπρότητα, μετατρέποντας την πόλη σε κέντρο έντονης δραστηριότητας. Η τελετή της κατάδυσης του Σταυρού στη θάλασσα αποτελούσε το κεντρικό γεγονός, όπου συμμετείχαν κληρικοί και πιστοί από τις τρεις εκκλησίες της πόλης. Κατά την πτώση του Σταυρού, αφήνονταν περιστέρια και ρίχνονταν πυροτεχνήματα. Νέοι, αθλητικοί και έμπειροι κολυμβητές («δελφίνια»), βουτούσαν για να τον ανασύρουν, γεγονός που συχνά οδηγούσε σε έντονες συμπλοκές μεταξύ τους μέσα στο νερό, μέχρι να αναδειχθεί ο νικητής. Ο νικητής της ημέρας αποκτούσε τη φήμη του «ήρωα» για ολόκληρο το έτος, λάμβανε χρηματική αμοιβή (συνήθως μια χρυσή λίρα) από τους επιτρόπους και παρέδιδε τον Σταυρό στον παπά, αφού προηγουμένως τον φιλούσε. Στην συνέχεια, ο Σταυρός περιφερόταν στις γειτονιές, με τους πιστούς να τον προσκυνούν και να προσφέρουν χρήματα για το κοινοτικό ταμείο. Εκτός από τον εορταστικό χαρακτήρα, υπήρχαν ισχυρές λαϊκές δοξασίες και πρακτικές: Πίστευαν στη θεραπευτική δύναμη των αγιασμένων νερών. Ασθενείς, όπως όσοι έπασχαν από ελονοσία, λούζονταν στη θάλασσα ευελπιστώντας στη θεραπεία τους. Ο Αγιασμός που λαμβανόταν την ημέρα των Φώτων φυλασσόταν στο εικονοστάσι όλο τον χρόνο ως ιαματικός, ενώ θεωρούνταν πιο «δυνατός» από αυτόν της παραμονής. Με τον αγιασμό των υδάτων πίστευαν ότι εκδιώκονταν τα κακά πνεύματα («μαϊσσάδες» και ξωτικά). Τέλος, το βράδυ η ημέρα έκλεινε με διασκέδαση στα καπηλειά, ενώ τα παιδιά γυρνούσαν στα σπίτια ψάλλοντας ειδικά κάλαντα.
Στις δύο παραπάνω ιστορικές φωτογραφίες απεικονίζονται Έλληνες κατά την περιφορά του Τιμίου Σταυρού μετά την κατάδυση του στα νερά του Ευξείνου Πόντου α) απο την Κερασούντα και β) απο τα Κοτύωρα. Οι ευλαβείς μας πρόγονοι πιστοί στα ειωθότα της Χριστιανικής Πίστης παραλάμβαναν τον Τίμιο Σταυρό και ψάλλοντας το "Εν Ιορδάνη βαπτιζομένου Σου Κύριε" τον περιέφεραν σε όλα τα σπίτια προς ευλογία του λαού. Οι εισπράξεις απο τα φιλοδωρήματα προορίζονταν για τις ανάγκες των σχολείων και εκπαιδευτηρίων των Ελληνικών Κοινοτήτων. Κοτύωρα (Ordu) Ορτού - Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com