Οι καλλικάντζαροι στον Πόντο, του Δημητρίου Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτη)

Για τα πονηρά πνεύματα, ο ποντιακός λαός είχε τις ίδιες δοξασίες με τους κατοίκους των υπόλοιπων περιοχών της ελληνικής γης.

Οι θεότητες, οι νύμφες και οι νεράιδες όλων των γεωγραφικών στοιχείων της αρχαιότητας άφησαν ανεξίτηλα ίχνη στην ψυχή του Ελλήνων του Πόντου, παρά τον θρησκευτικό του φανατισμό. Στον Πόντο μάλιστα αναφέρονταν συνήθως με λεπτότητα οι ονομασίες αυτών των πνευμάτων, όπως «εκείνοι που περπατούν τη νύχτα», «αυτοί που είναι καλύτεροι από εμάς», «οι καλοί» και σπανιότερα «οι αράπηδες», «οι μάγισσες» ή «οι διαβόλοι», για τους οποίους επικρατούσαν πλήθος προλήψεων και δεισιδαιμονιών, προπάντων ανάμεσα στους χωρικούς. Καζαμίας - Καλαντάρι Πόντου - Κάλαντα - Δοξασίες, Παραδόσεις, Ήθη & Έθιμα του Δωδεκαημέρου των Ελλήνων του Πόντου
Ειδικά για τα πονηρά πνεύματα των «Καλών Ημερών», τους κοινώς λεγόμενους «Καλλικάντζαρους», πιστευόταν ότι μετά τη γέννηση του Χριστού αποκτούν μια σχετική ελευθερία να κάνουν κακό, η οποία διαρκεί μέχρι την εορτή των Φώτων. Εξαπολύονται κατά ομάδες οι «περίδες» (πρβλ. πιερίδες, από την τουρκική λέξη peri = μάγισσα, νύμφες των διάφορων γεωγραφικών στοιχείων) και τα «πιζήαλα» (από τη λέξη επίζηλα = πονηρά και ζηλότυπα πνεύματα) σε όλη τη χώρα καθ' όλο το Δωδεκαήμερο, από τη δύση του ηλίου μέχρι τις πρωινές ώρες και ιδιαίτερα κατά τις σκοτεινές νύχτες. Σκοπός τους είναι να βλάψουν με κάθε τρόπο τους ανθρώπους, να τους κλέψουν την ομορφιά, την φωνή, την όρασή τους κ.λπ. Τα Χριστούγεννα κι οι Καλλικάντζαροι στον Πόντο από τις αναμνήσεις του Σανταίου Στ. Αθανασιάδη
Εμφανίζονται άλλοτε ως διάβολοι με κέρατα, με μακριά γενειάδα και ουρά, με τα πόδια γυρισμένα προς τα πίσω, με μεγάλα δόντια και μάτια που λάμπουν, με πανύψηλο ανάστημα κ.λπ., και άλλοτε ως σκύλοι, κατσίκια ή άλλα ζώα που ουρλιάζουν φρικτά. Με την απαίσια και εξαιρετικά δύσμορφη παρουσία τους προκαλούν φόβο και τρόμο στους ανθρώπους, και ιδιαίτερα στις γυναίκες, στους εύπιστους/ευφάνταστους νέους και στα παιδιά. Απαραίτητο εφόδιο για όσους έβγαιναν από το σπίτι τους τις νύχτες του Δωδεκαημέρου ήταν το φως, το οποίο είχε την ιδιότητα να σκορπίζει τα πονηρά πνεύματα. Αυτή η παράδοξη πρόληψη, μέσω υποβολής ή αυτο-υποβολής, γινόταν ακόμα πιο τραγική, οδηγώντας πολλές φορές νέους ανθρώπους και παιδιά μέχρι και την παραφροσύνη. Λαογραφικά Σύμμεικτα Πόντου. Ήθη, έθιμα, Γλωσσικά Ιδιώματα, Παροιμίες, Θρύλοι & Παραδόσεις.  
(Σημείωση: Το παραπάνω κείμενο αποτελεί μεταφορά μου στην δημοτική γλώσσα και στο μονοτονικό σύστημα γραφής για καλύτερη κατανόηση απο τους αναγνώστες του kotsari.com καθώς θεωρώ αδύνατη την ανάγνωση απο την πλειοψηφία των αναγνωστών από το πρωτότυπο κείμενο στην καθαρεύουσα και στο πολυτονικό σύστημα γραφής) 

Οι καλλικάντζαροι στον Πόντο, του Δημητρίου Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτη) – Πηγή: Ποντιακά Φύλλα 1937

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com