Το Μάσ̌ (μάσ') - Γλωσσολογικά – ετυμολογικά - ηθογραφικά Πόντου, του Ιωακείμ Σαλτσή

Το μάσ̌ - Γλωσσολογικά – ετυμολογικά Πόντου, του Ιωακείμ Σαλτσή

Στον Πόντο, στις πολιτείες και περισσότερο στα χωριά, η νύφη μετά το γάμο δεν μιλούσε—και κατά τη διάρκεια του αρραβώνα, φυσικά—με τον πεθερό, την πεθερά, τους ηλικιωμένους θείους ή αδερφούς του αντρός της, παρά όταν μετά καιρό, έπαιρνε τη σχετική άδεια. Ήταν αναγκασμένη μόνο με νεύματα, με χειρονομίες να εκφράζεται, εκτός αν παρευρισκόταν κουνιάδα, μικρός κουνιάδος, που τους τα έλεγε στο αυτί, για να τα μεταδώσουν. Η συνήθεια είχε, βέβαια, την προέλευσή της από την πατριαρχική εποχή, από τους καιρούς δηλαδή που «ο πάππον» ή «ο λυκοπάππον» ήταν ο αρχηγέτης, ο pater familias της οικογένειας όλης, της πατριάς. Στις πολιτείες διατηρήθηκε έως τις αρχές περίπου του 20ου αιώνα, στα χωριά έως τον ξεριζωμό των Ελληνοποντίων. 
Το έθιμο ονομαζότανε «μάσ̌'». Στην περιοχή Κρώμνης λεγότανε «στύμνωμαν». Από τα παραπάνω εννοεί ο καθένας, ότι το «μάσ̌'» ήταν εκδήλωση απόλυτου σεβασμού, υπακοής και υποταγής στον τρανό ή τους τρανούς του σπιτιού, της οικογένειας. Touς τελευταίους καιρούς η συνήθεια άρχισε να ατονεί. Πήρε μάλιστα και τη φαιδρή της όψη: «Δέποινη, μάσ̌'...» έλεγαν ο κόσμος, για να διακωμωδήσουν την κωμικά αυθαίρετη ή τυραννική στάση που έπαιρνε καμμιά αντρογυναίκα απέναντι σε σεμνή συγγενή ή άλλη γυναίκα—και γενικότερα. Γινόταν η μετάβαση στην ώριμη αστική κοινωνία.
Τι ετυμολογική ερμηνεία να δώσομε στο «μάσ̌'»; Από ποιά λέξη προέρχεται; Μου φαίνεται ότι το «μάσ̌'» είναι η φράγκικη λέξη hommage, που σημαίνει: σημείο σεβασμού, τιμής, υπακοής, υποταγής. Πού τη βρήκαν οι Πόντιοι τη λέξη hommage; Την πήραν από τους Φράγκους, όπως ονομάζονταν τότε οι Γενουάτες, μα και Βενετοί και οι Πισσάτες, που οι Κομνηνοί της Τραπεζούντας, ακολουθώντας τους Παλαιολόγους της Κωνσταντινουπόλεως, τους έδωσαν τον 13ο αιώνα τα προνόμια: να ασκούν μονοπωλιακά στον Πόντο τα εισαγωγικά και εξαγωγικά τους εμπόρια με την Περσία, την Ινδία κλπ, να έχουν πρακτορεία, παροικίες στην Τραπεζούντα, Κερασούντα και άλλου.  Λαογραφικά Σύμμεικτα Πόντου. Ήθη, έθιμα, Γλωσσικά Ιδιώματα, Παροιμίες, Θρύλοι & Παραδόσεις.
Το hommage προφέρθηκε, βέβαια, απλά: omage. Συνακόλουθα το (ο), σαν άτονο, ξέπεσε, έλειψε, όπως στις λέξεις μας: ομμάτι͜α, οψάρα̤, εσπέρα, που έγιναν: μάτι͜α, ψαρά̤, καλη-σπέρα. Από τη λέξη έμεινε η συλλαβή mage. Το g προφέρθηκε σ̌' ή ch και έτσι το hommage έγινε «μάσ̌'». Στο έργο του Κυρ. Χατζηϊωάννου: «Περί των εν τη Μεσαιωνική και Νεωτέρα Κυπριακή ξένων γλωσσικών στοιχείων» σελ. 85 βλέπομε: «Μάντζε... σημείον ή εκδήλωσις υποταγής, υπακοής εις ηγεμόνα... και τύπος μάτζε... Εκ του γαλλικού hommage...». Από την παρατήρηση αυτή ενισχύθηκα να στερεώσω γνώμη. Με την προσθήκη ότι δεν ξαίρω αν στην Κύπρο η λέξη μάντζε ή μάτζε έχει και την έννοια του «μάσ̌'». Η ερμηνεία του «μάσ̌'» με τη λέξη «μάχη»—αν και οι 2 λέξεις είναι τόσο ομόηχες—δεν δίνει λύση. Η μάχη δεν βρίσκεται μέσα στη σημασία του εθίμου. Όσο πασκίσεις να την τοποθετήσεις—τόσο απομακρύνεται από το έθιμό μας. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου

Ιωακείμ Σαλτσής, Το μάσ̌ - Γλωσσολογικά – ετυμολογικά Πόντου – Πηγή: Ποντιακή Εστία 1957

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com