Γεωγραφικόν και Ιστορικόν Λεξικόν της επαρχίας Χαλδίας (63): Μαύρος ποταμός, Μέζιρε Κελκέτ, Μέζιρε Χερροιάνων, Μεσοχαλδία, Μεσοχάλδιον

Ο Μαύρος. Ποταμός που πηγάζει από τα όρη της Σάντας και χύνεται στον Εύξεινο Πόντο.    Γεωγραφικό Λεξικό επαρχίας Χαλδίας Μαύρος ποταμός, Μέζιρε, Μεσοχαλδία, Μεσοχάλδιον

Η Μέζιρε περιοχής Κιοτύλα̤ (Κελκέτ)
Μια ενορία του χωριού Κιοτύλα̤ του Κελκέτ με έξι οικογένειες.

Η Μέζιρε περιοχής Χερροιάνων
Χωριό των Χερροιάνων με δεκαπέντε οικογένειες από σαράντα πέντε που είχε άλλοτε τώρα είναι έρημο καθώς οι κάτοικοί του μετανάστευσαν στη Ρωσία κατά το 1856.

Η Μεσοχαλδία
Το σημερινό Τορούλ. Η Μεσοχαλδία αποτελείται από τα εξής τμήματα με αριθμεί 182 χωριά, χριστιανικά και τουρκικά.
1. Κιουρτούν
2. Ποτάμιον Τζίζερες ή Αμπρικάντων
3. Ποτάμιον Τσίτες
4. Χαβίαννα
5. Δέρραινα
6. Νίβαινα
7. Ίμερα
8. Κρώμνη
9. Σταυρίν
10. Μούζενα
11. Δεμιρτσήκιοϊν
12. Ζύγανα
13. Λωρία
14. Ρυακίου
με έδρα την Άρδασσα ή Αρδασσόπολη.

Το Μεσοχάλδιον
Φρούριο πάνω από την Άρδασσα, βυζαντινής προελεύσεως το οποίο αποτελούσε τη σειρά των ακριτικών από την Τραπεζούντα προς Θεοδοσιούπολη φρουρίων. Σωζόταν ακέραιο μέχρι το 1830, όταν ο οικιστής της Άρδασσας Αλή βέης Ουτσηντσόγλους κατεδάφισε τους τοίχους του και τους λίθους τους μετέφερε για την ίδρυση των οικημάτων του και των πανδοχείων. Σήμερα σώζεται ένας μόνο τοίχος μετά σταυρών εγκολαπτών σε υπερμεγέθεις λίθους. Ο συγγραφέας των «Ποντικών» Περικλής Τριανταφυλλίδης επισκεφθείς το φρούριο και αθροίσας τας διασωθείσας παραδόσεις εξέλεξε αυτό ως σκηνή του δράματος του «Οι Φυγάδες», Αθήνα 1870. Ο Σ. Ιωαννίδης εσφαλμένως θέτει τη θέση του φρουρίου τούτου σε άλλο σημείο στο έργο του «Ιστορία και στατιστική Τραπεζούντος» (Κωνσταντινούπολις 1870, σελίδα 247). Άξιο σημειώσεως κρίνω και τούτο, ό,τι το 1901 ανακαλύφθηκε στην περιοχή του Φρουρίου τούτου τάφος περικλείων σκελετόν πελώριου αναστήματος ανθρώπου και ου το κρανίο εζύγιζε ως ήκουσα έξι οκάδες (7,5 κιλά περίπου) και η κάτω σιαγόνα ήτο καρφωμένη διά μεγάλου καρφιού μετά της κεφαλής.

Γεωγραφικόν και ιστορικόν Λεξικόν των χωρίων κωμοπόλεων και πόλεων Χαλδίας. Γεωργίου Κανδηλάπτου Κάνεως Διδασκάλου-Δημοσιογράφου. Εκδόσεις Αδελφών Κυριακίδη Α Ε. Στο αφιέρωμα αυτό γνωρίζουμε τα χωριά, τα ποτάμια, τα όρη, τα τοπωνύμια και τις Ιερές Μονές της επαρχίας Χαλδίας κατά αλφαβητική σειρά. Ένα εξαιρετικό και μοναδικό πόνημα του αείμνηστου κ. Γεωργίου Κανδηλάπτη Κάνι. Συνεχίστε την ενημέρωσή σας στα επόμενα αφιερώματά μου.

Ποντιακή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com