"Κοινώνισσα" - Τα Ναυπηγεία των Σουρμένων του Πόντου
Η Κοινώνισσα ήταν ένα από τα μεγαλύτερα χωριά των Σουρμένων. Βρισκόταν σε μικρό ύψωμα το οποίο απείχε από την παραλία περίπου 20 λεπτά της ώρας. Ήταν προικισμένη η Κοινώνισσα με εύκρατο υγιεινό κλίμα. Ο αμιγής ελληνικός πληθυσμός του χωριού ανερχόταν σε 1500 έως 2000 κατοίκους. Κοινώνισσα - Τα ναυπηγεία των Σουρμένων του Πόντου
Περίφημα ήταν τα κρυστάλλινα κρύα τρεχούμενα νερά της, από όπου πήρε και τη μετέπειτα ονομασία το χωριό από τους τούρκους σε Σοούκ Σου, δηλαδή Κρύο Νερό (Κρυονέρι). Τα 350 σπίτια του χωριού ήταν βυθισμένα σε ανθοστόλιστους κήπους και καταπράσινα χωράφια με οπωροφόρα δέντρα. Η Κοινώνισσα διατηρούσε άριστη επτατάξια Αστική Σχολή με 4-5 διδασκάλους αλλά και τετρατάξιο Παρθεναγωγείο. Ο περικαλλής Ιερός Ναός του Αγίου Ιωάννου με το κατάλευκο ωραιότατο καμπαναριό του βρισκόταν στο άκρο του χωριού επί της κεντρικής και σχεδόν μοναδικής αρτηρίας που όδευε προς το επίνειο Ζάρχα. Η πανοραμική θέα του κατάλευκου αυτού χριστιανικού μαργαριταριού βρισκόταν πάνω σε ένα καταπράσινο ύψωμα που δέσποζε των επινείων Κοινώνισσα και Ζάρχας (τουρκοκατοικημένων περιοχών) ήταν αδύνατον να μην προσπέσει στην αντίληψη όλων των περιπλεόντων την ακτή. Αξέχαστες παρέμειναν στη μνήμη όλων των συμπατριωτών μου οι ωραίες εκείνες πανηγύρεις, οι οποίες άρχιζαν την ημέρα του Αγίου Πάσχα και συνεχιζόταν μέχρι του Θωμά και πέρα, με κέντρο τον πέριξ της Σχολής χώρων που λεγόταν «Κάμπος», όπου χορεύονταν ενθουσιωδώς με συνοδεία λύρας και νταουλιού ζουρνά, οι πατροπαράδοτοι και αθάνατοι Ποντιακοί μας Χοροί. Οι κυριότερες ασχολίες των κατοίκων του χωριού ήταν η βιομηχανία, το εμπόριο και η ναυπηγική. Η ναυπηγική άρχιζε από το γραφικό αυτό χωριό πριν από εκατοντάδες χρόνια από γενιά σε γενιά. Στην αρχή ναυπηγούντο μικρά αλιευτικά και φορτηγά πλοία για λογαριασμό τούρκων πλοιοκτητών. Αργότερα όμως κάπως μεγαλύτερα ιστιοφόρα διαφόρων προορισμών. Ναυπηγεία αριθμούν το περί τα 15-20 με δύναμη προσωπικού το καθένα 5 έως 25 τεχνιτών. Η εργασία εκτελείτο εμπειρικώς και με πρωτόγονα μέσα, αλλά επιμελώς τηρουμένων όλων των πατροπαράδοτων αναλογιών και αρίστων γραμμών από των διαφόρων κατά περιόδους ναυπηγών με σχολαστική ακρίβεια. Τα εξερχόμενα των ναυπηγείων ιστιοφόρα προικισμένα με θαυμάσιες ναυτικές αρετές εις χείρας έμπειρων ναυτικών, διέσχιζαν τον Εύξεινο Πόντο από άκρου εις άκρον, μεταφέροντας εμπορεύματα και επιβάτες. Η καθέλκυση των πλοίων άκρως θεαματική παρουσίαζε πανηγυρικό χαρακτήρα. Στην καθέλκυση λάμβαναν μέρος εκτός του προσωπικού και των άλλων ναυπηγείων και τούρκοι ναυτικοί προορισμένοι για την επάνδρωση του υπό καθέλκυση πλοίου αλλά και άλλοι βοηθητικοί, Έλληνες και τούρκοι. Τα καθελκόμενα πλοία περνούσαν από δύσβατους και ανώμαλους δρόμους του χωριού και άλλων τουρκοκατοικημένων περιοχών παρασύροντας στη διάβαση τους φράχτες και οτιδήποτε άλλο εμπόδιο συναντούσαν. Της όλης αυτής πομπής της καθελκύσεως προηγούντο οι γεροντότεροι και αριστότεροι των ναυπηγών, χειρονομώντας και φωνάζοντας διαρκώς για την πρόληψη δυστυχημάτων. Κατ’ αφήγηση του παππού μου στα παλαιότερα χρόνια, πολλοί εκ των ναυπηγών του χωριού εργάστηκαν ως ξενιτεμένοι στα εις την Κωνσταντινούπολη Κρατικά τουρκικά ναυπηγεία δια τη ναυπήγηση του τουρκικού στόλου. Σούρμενα Πόντου. Ιστορία - Γεωγραφία - Αποικισμός - Γλώσσα & Πολιτισμός
Μ.Α. Σωτηριάδου Ποντιακή Εστία τεύχος 32-33 - "Κοινώνισσα" - Τα Ναυπηγεία των Σουρμένων
Ποντιακή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com