Το χωριό Χάχαβλα της Νικοπόλεως του Πόντου - Ποντιακαί Μελέται - Ιστορία και Λαογραφία Κολωνίας και Νικοπόλεως - Σεμπίν Καραχισάρ - Καβάλα, 1964

Ανατολικά της Νικοπόλεως, σε απόσταση 15 περίπου χιλιομέτρων βρισκόταν το χωρίον Χάχαβλα με σύνορα ανατολικά το Χάνεε-τερεσή και Χαμούρ-κεσέν, Δυτικά το Αϊ-Λαζάρ-πουγαρί (βρύση), και το λόφο της Αναλήψεως.

Το χωριό Χάχαβλα της Νικοπόλεως του Πόντου - Ιστορία και Λαογραφία Κολωνίας ΝικοπόλεωςΒόρεια το χωρίον Ισπαχή-μαχαλεσί και Κλήμαντε-τερεσί (ρεματιά) και στα νότια το τουρκικό χωριό Άννα. Οι κάτοικοι της Χάχαβλας ανέρχονταν στις 60 οικογένειες με 300 ελληνορθόδοξους κατοίκους.
Εκκλησίες. Στην είσοδο του χωριού είχαν μια χαμηλή λιθόκτιστη με χωμάτινη στέγη εκκλησία επ’ ονόματι του Αγίου Θωμά, την οποία ανήγειρε ίσως κατά το έτος 470(;) περίπου μ.Χ ο γεννηθείς εις το χωρίον τούτο Ιωάννης Θωμαϊδης. Κατά τα έτη 1908 1910 οι κάτοικοι αποπειράθηκαν να ανεγείρουν νέα εκκλησία,αλλά προσέκρουσαν σε πολλές οικονομικές δυσχέρειες και τελικώς εγκατέλειψαν το σχέδιο τους. Παρόλο ότι οι χριστιανοί αυτοί ήταν τουρκόφωνοι εν τούτοις ανέδειξαν πολλούς ιερείς, μεταξύ των οποίων οι τελευταίοι ήταν ο Χατζή παπα Παύλος και ο παπα Θωμάς.
Παρεκκλήσια. Εντός του χωριού, σε διάφορες τοποθεσίες υπήρχαν διάφορα παρεκκλήσια, όπως του Αγίου Θωμά του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Ιωάννου και Αγίου Δημητρίου. Βορείως αυτού προς τα σύνορα του Ισπαχή-μαχαλεσί υπήρχε το παρεκκλήσιο του Αγίου Παύλου, όπου ετελείτο κάθε χρόνο μεγάλη πανήγυρις. Δυτικά δε επί του βράχου του δεσπόζοντος του χωρίου Καγιά-τιπί υπήρχε το παρεκκλήσιο της Αναλήψεως του Σωτήρος όπου επίσης ετελείτο ετήσια πανήγυρις στην οποία συνέρρεαν και κάτοικοι από τα πέριξ χωριά.
Σχολεία. Το χωριό συντηρούσε μία μονόροφη χωματοσκεπή σχολή με 4 τάξεις, 40 μαθητές και ένα δάσκαλο. Οι δάσκαλοι που δίδαξαν κατά τα τελευταία έτη ήταν οι αποβιώσαντες Νάτικας Παπαγρηγορίου, Στέφανος Καζαντζίδης και ο επιζών Χρήστος Ιωαννίδης κάτοικος Καλλιθέας Αθηνών.
Η ιστορία του χωριού Η Γαράσαρη και τα 28 Χωριά της: Χάχαβλα, Ισπαχάν Μαχλεσί, Έσολα & Καγιά Ντιπή. Η' Μέρος
Προ αμνημονεύτων ετών όπως μας διηγούνταν οι παλαιότεροι, έξι οικογένειες προερχόμενες από την ενδοχώρα ήρθαν και κατοίκησαν στο μέρος αυτό. Κατόπιν προσετέθησαν σε αυτούς και άλλοι από διάφορα μέρη της Αργυρουπόλεως και έτσι κατοικήθηκε το χωριό το οποίο ονομάστηκε Χάχαβλα από την τούρκικη λέξη εβλιέ ή χεβλιέ που σημαίνει τόπος ιερός, και τούτο διότι ήταν το μόνο χωριό στο οποίο το θρησκευτικό αίσθημα ήταν τόσο ανεπτυγμένο, ώστε να έχει πολλούς ιερείς και πολλά παρεκκλήσια. Η γλώσσα των κατοίκων όσο και των άλλων χωριών Ισπαχή-μαχαλεσί και Αλησάρ ήταν η τουρκική για τους λόγους που αναπτύξαμε στη συγγραφή της ιστορίας της Νικοπόλεως.
Φυσική - Γεωγραφία, λόφοι και βουνά
Δυτικά του χωριού υπήρχε το βουνό της Αναλήψεως και οι λόφοι Παγί-τσαρτάχ και Αγίου Γεωργίου εκτάσεως 150 περίπου στρεμμάτων με δέντρα πεύκης και αγριοφουντουκιές.
Γιαϊλάδες
Προς την περιοχή Παγί-τσαρτάχ που συνόρευε με το χωριό Ισπαχή-μαχαλεσί είχαν τις γιαϊλάδες τους με άφθονα κρύα νερά και λιβάδια για τη βοσκή των ζώων τους.
Λίμνες
Στο μέσο του χωριού υπήρχε μια λίμνη στην οποία ξάπλωναν κατά τους θερινούς μήνες οι υδροχαρείς βούβαλοι.
Ασχολίες των κατοίκων
Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία, την κτηνοτροφία και λίγο με τη μελισσοκομία.
Γεγονότα
Αν και τα γύρω χωριά ήταν τούρκικα, εντούτοις μέχρι το 1914 δεν σημειώθηκαν σοβαρές προστριβές αναμεταξύ τους. Μετά το 1916 επιδεινώθηκε η κατάσταση και κατά το έτος 1917 ακολούθησαν και αυτοί την τύχη των άλλων χωριών μεταφερθέντες προς τα εσωτερικά διαμερίσματα της επικρατείας δια Νικοπόλεως στην πόλη Τσάγγιρι της Κασταμονής μέσω Κοϊλά-χισάρ, Ρεσαδιγιέ, Τοκάτ, Τουρχάλ, Ζήλε, Αλατζά, Γιοζγάτ, Σιουγιουρλιού. Μετά την ανακωχή άλλοι μεν παρέμειναν στην Αμάσεια, άλλοι ανεχώρησαν στην Κωνσταντινούπολη και από εκεί δε μερικοί μετανάστευσαν στο Τζέρσεϊ Σίτυ των Ηνωμένων Πολιτειών, όπου βρίσκονται μέχρι σήμερα και άλλοι επανήλθαν στις καταρημαγμένες εστίες τους, στις οποίες παρέμειναν μέχρι της υπογραφής της συνθήκης ανταλλαγής. Όλοι όσοι κατόρθωσαν να επιζήσουν μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν στην πόλη της Καβάλα και στα χωριά Πλαταμώνας και Κρηνίδες αλλά και στην Κασσάνδρα της Χαλκιδικής, στις Σάπες της Κομοτηνής και πλείστοι στη Λεύκη. Νικόπολις - Μαυρόκαστρον - Γαράσαρη Sebinkarahisar (Playlist)

Το χωριό Χάχαβλα της Νικοπόλεως του Πόντου - Ποντιακαί Μελέται - Ιστορία και Λαογραφία Κολωνίας και Νικοπόλεως - Σεμπίν Καραχισάρ - Καβάλα, 1964

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com