Λαογραφικά Πάσχα του χωρίου Καπίκιοϊ του Δημήτριου Λαζαρίδη. Αρχείον Πόντου Τόμος 19ος 1954
Το Σάββατο του Λαζάρου οι μικροί και οι έφηβοι του χωριού έκοβαν κλαδιά από δένδρα είδους λεύκας, μπουμπουκιασμένα Βάα̤ (βαϊα) και περιέρχονταν τα σπίτια δίδοντας ένα κλαδάκι (βάα̤ζανε) με φιλοδώρημα ένα αυγό ή ένα-δυο γροσάκια. Λαογραφικά Πάσχα του χωρίου Καπίκιοϊ του Δημήτριου Λαζαρίδη
Από ίδια κλαδιά γινόταν την Κυριακή των Βαΐων και διανομής στην εκκλησία. Κάθε μέλος της οικογένειας ευλαβικά τοποθετούσε το κλαδάκι στο εικονοστάσι έως ότου αραχνιάσει (να κάμει μερικές τριχούλες) πράγμα το οποίο σημαίνει ότι η ψυχή του είναι καλότυχη και αγιασμένη. Το Άγιο Πάσχα όλοι οι νεαροί έπρεπε να επισκεφθούν τα συγγενικά σπίτια και να κάνουν το Χριστός Ανέστη, φιλώντας το χέρι των πρεσβυτέρων. Τα κορίτσια με τη γνωστή αιδημοσύνη και την Ανατολίτικη αυστηρότητα των ηθών έκαναν Χριστός Ανέστη και αντήλλασσαν φίλημα μόνο με τους πρεσβύτερους και στενούς συγγενείς. Ο εσπερινός της Αναστάσεως (η Διπλανάσταση) και η λιτανεία γινόταν την 10η ώρα μεσημβρινή. Επαναλαμβάνονταν οι ομοβροντίες στη διαδρομή και ο συναγωνισμός των άλλων ενοριών και των απέναντι χωριών της Ματσούκας κι έτσι εξαντλούνταν τα τελευταία πυροτεχνήματα και πυρομαχικά. Το τσούγκρισμα των αυγών αποτελούσε το πανηγύρι της ημέρας. Τα αυγά της ταϊγάνας έκαναν θραύση. Γινόταν εξ’ αρχής συμφωνία: «Θα κρούωμε τ’ ωβά χωρίς να τερούμ’ ατά». Κι αυτό διότι ή και τα δύο μέρη είχαν αυγά ταϊγάνας ή ο ένας από τους δύο είχε νόθο αυγό. Από μια μικρή τρύπα στο κέλυφος συνήθιζαν να αδειάζουν το αυγό και το γέμιζαν με καραβόπισσα. Αυτή ήταν η μεγαλύτερη κατεργαριά η οποία προκαλούσε φιλονικίες. Είχαμε όμως και αυγά πραγματικά, αλλά δύσθραυστα τα οποία τα ονόμαζαν ξερέψ̌α. Την παραμονή της Λαμπρής ή και νωρίτερα τοποθετούσαμε τα αυγά στην πυρωμένη στάχτη του χωνού (εστίας) με αποτέλεσμα το ασπράδι του αυγού να ξεροψηθεί και κολλημένο στο κέλυφος έκανε το αυγό τόσο στέρεο ώστε να σπάνε όχι μόνο αυγά κότας αλλά και αυγά τάϊγανας, δηλαδή φραγκόκοτας που πήραν το όνομά τους από το Ταϊγάνιον, πόλη της Ρωσίας. Το αληθινό όμως χτύπημα γινόταν με διαλεγμένα αυγά κότας και με αμοιβαίο έλεγχο της γνησιότητας και αμοιβαία συμφωνία: «Ποίος θα κάθεται και ποίος θα κρούει». Ο νικητής λάμβανε το σπασμένο αβγό του αντιπάλου. Στο χτύπημα των αυγών αρέσκονταν συχνά και οι ηλικιωμένοι στην επίσκεψη των φιλικών οικογενειών. Η Ανάσταση στην Ανατολή γινόταν στα βαθιά χαράματα «Όρθρου βαθέως» κατά το Ευαγγέλιο. «Οι πετεινοί ελέλεσαν» έλεγε βήχοντας από το κρεβάτι ο παππούς «συνδαύλα̤ τον χωνόν φέρεν απάν’ τα δαυλία» πρόσθετε και έπαιρνε την ταμπακέρα να τυλίξει ένα τσιγάρο και μουρμουρίζοντας την ξαναέθετε στον κεμεροστάτεν για να εκκλησιαστεί και να κοινωνήσει νηστικός. Οι καμπάνες σήμαιναν με ιδιαίτερο ρυθμό. Θόρυβος επικρατούσε και ανοιγοκλεισίματα σπιτιών. Τα χωριατόπουλα έβαζαν τα πλουμιστά τα ορτάρι͜α σαν εκείνα που φορούν τα βλαχόπουλα, οι άνδρες τις ζίπκες με τις αρματωσιές τους και την χρυσογαϊτανωτή κουκούλα, οι γέροι και οι γριές τις γούνες τους και οι νυφάδες το μεταξωτό ζωνάρι και την πολίτικη φοτά (είδος ποδιάς) και το κομάς σπαρέλ’ (μεταξωτό προστήθιο) και οι νεόνυφες επιπλέον τα επίχρυσα ή πραγματικά φλουράκια στο μέτωπο (στην τάπλα). Με την συνεχή επανάληψη των τροπαρίων «Κύμματι θαλάσσης» και μόλις άρχιζε να χαράζει γινόταν η έξοδος στο μεγάλο προαύλιο της εκκλησίας, ακολουθούσε όλο το εκκλησίασμα των πιστών. Μετά το καθορισμένο Ευαγγέλιο, ο ιερέας αναφωνούσε μεγαλοφώνως το «Δόξα τη Αγία και ομοούσιο Τριάδι και το Χριστός Ανέστη εκ νεκρών». Τότε ομοβροντία κροτίδων και όπλων, ρουκέτες, αστράκια, παιδικά πιστολάκια με χάρτινες κάψουλες, δίκαννα περίστροφα, Μαυροβουνιώτικα κτλ, χαιρέτιζαν κατά τα ελληνικά έθιμα την Ανάσταση του Χριστού. Σεβαστός δημογέρων με την εικόνα της Αναστάσεως παραπλεύρως του Ιερέως δεχόταν πρώτος τους αδελφικούς ασπασμούς: Χριστός Ανέστη - Αληθινώς Ανέστη!
Λαογραφικά Πάσχα του χωρίου Καπίκιοϊ του Δημήτριου Λαζαρίδη - Πηγή:Αρχείον Πόντου Τόμος 19ος, 1954
Ενημερωθείτε περισσότερο για την Ιστορία και Λαογραφία του Καπίκιοϊ της Ματσούκας στις ακόλουθες αναρτήσεις μου: Ν’ αηλί εμέν’ Τρυγόνα μ’ - Ανέκδοτο δημοτικό τραγούδι Καπίκιοϊ Τραπεζούντας / Γαμήλια έθιμα εκ του χωρίου Καπίκιοϊ της Τραπεζούντας του Πόντου / Η Ιερά Εικόνα της Παναγίας Σουμελά / Χαζηβασιλειάδης Νικόλαος / Καπίκιοϊ Τραπεζούντας / Κωνσταντίνος Κηρυκόπουλος (Βαϊζογλης) – Έντιμα Καπίκιοϊ Τραπεζούντας 1911 - Τρίτο Μέρος / Γαμήλιο Θύμισμαν Να ζεί η νύφε κι ο γαμπρόν Καπίκιοϊ Τραπεζούντας / Νίκος Χαλυβόπουλος / Παρέβγαλμαν - Νίκος Χαλυβόπουλος, Δημώδες άσμα Καπίκιοϊ Τραπεζούντας / Θαρρείς μωρόν παιδίν είσαι - Καπίκιοϊ Τραπεζούντας Πόντου - Νίκος Χαλυβόπουλος / Η εθιμοτυπία του γάμου στο Καπήκιοϊ της Τραπεζούντας του Πόντου / Τα Μωμοέρια στο Καπήκιοι και τη Λιβερά της Ματσούκας του Πόντου / Καπή-Κιοϊ - Καπίκιοϊ Ματσούκας - Η Αρχαία Ζούζη του Πόντου
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com