Το Τσίκριτσι (Τσίχριτσι) του Άκ Τάγ Ματέν της Άγκυρας, του Ηρακλή Κουρτίδη
Το Τσίκριτσι ήταν αμιγές ελληνικό χωριό, υπαγόμενο στο νομό της Άγκυρας. Είχε μονάχα μία εκκλησία του Αγίου Δημητρίου και δυο παρεκκλήσια της Αγίας Βαρβάρας και της Παναγίας, με μοναδικό παπά τον Παπα Βασίλειο. Είχε ακόμα και ένα ελληνικό σχολείο με πέντε δασκάλους, από τους οποίους θυμάμαι μόνο τον έναν, τον Αντώνιο Παπαδόπουλο και 50 μαθητές.
Μπακάλικα καφενεία ή άλλα μαγαζιά δεν υπήρχαν στο χωριό. Το χωριό είχε απέραντες εκτάσεις πυκνών, δασών και αρκετά βουνά τα ψηλότερα από τα οποία ήταν το Ναλπάνταγουν με υψόμετρο 2.500 μέτρα περίπου και το Κεβενίνταγου με υψόμετρο γύρω στα 2.000 μέτρα περίπου. Και τα 2 αυτά βουνά είχαν γυμνές, αλλά ομαλές κορυφές τα δε υπόλοιπα μέρη τους ήταν καλυμμένα από πυκνά δάση. Είχε και δυο ποτάμια το ποτάμι Αριδές και το ποτάμι Κοντελέ, τα οποία ενώνονταν με τον Άλυ ποταμό ή Κιζίλ ιρμάκ και χύνονταν στην Εύξεινο θάλασσα. Το Τσίκριτσι της Άγκυρας (Ακ Ντάγ Ματέν), του Ηρακλή Κουρτίδη. Στα ποτάμια αυτά υπήρχαν άφθονα και νοστιμότατα ψάρια. 
Οι κύριες ασχολίες των κατοίκων ήταν οι γεωργοκτηνοτροφικές. Η ιδιόκτητη γη που κατείχε κάθε οικογένεια κυμαινόταν από λίγα στρέμματα μέχρι και 150 στρέμματα των 1.600 τετραγωνικών μέτρων. Η καλλιέργεια των αγρών γινόταν με τα μέσα της εποχής εκείνης, δηλαδή με ξύλινα άροτρα συρόμενα από βόδια ή βουβάλια και με ξύλινα τουκάνια τα οποία ήταν κατασκευασμένα από χοντρά μαδέρια που είχαν στην κάτω επιφάνεια τους σφηνωμένες κοφτερές πέτρες. Εκτός από τους αγρούς κάθε οικογένεια διέθετε ανάλογα με την οικονομική της κατάσταση και ανάλογο αριθμό ζώων. Συνήθως βόδια, αγελάδες, βουβάλια και γιδοπρόβατα. Υπήρχαν και μερικοί όπως λόγου χάρη οι Κουρτιδαίοι οι οποίοι διέθεταν μεγάλα κοπάδια προβάτων. Για τα ζώα αυτά το χωριό κατείχε απέραντες βοσκές που βρίσκονταν στις τοποθεσίες Σογλούχ, Γουζάπ, Πισγικλέ και Ρακάν. Παρόλα αυτά, πολλοί από τους φτωχότερους κατοίκους συνήθιζαν να μεταναστεύουν στα Άδανα και στη Μυρσίνα, εργαζόμενοι σαν εργάτες σε έργα κατασκευής δρόμων. Το χωριό ήταν χωρισμένο σε μαχαλάδες που διακρίνονταν μεταξύ τους από οικονομικής απόψεως. Λόγου χάρη στο μαχάλα Τη Κουρτάντ’ κατοικούσαν οι πλουσιότερες οικογένειες. Στο μαχαλά Τη Θανασάντ’ οι λιγότερο πλούσιες, Ση Κουρετζέντ’ οι μεσαίες και τέλος οι φτωχότερες οικογένειες κατοικούσαν στο μαχάλα Χουλερέντ οι οποίες και μετανάστευαν στα μέρη που αναφέραμε παραπάνω. Υπήρχαν στο χωριό 4 βρύσες και μια πηγή που βρίσκονταν λίγο έξω από αυτό με πολύ κρύο νερό. Οι προύχοντες του χωριού ήταν ο Λαζάρ Κεχαγιάς, ο Παντελή Κεχαγιάς, οι τρεις αδελφοί Αθανασιάδηδες (Τανασκιλέρ), ο Δημήτριος Κουρτίδης και ο Θεόδωρος Κουρτίδης. Ο μοναδικός μορφωμένος του χωριού ήταν ο Ηλίας Κουρτίδης. Υπήρχε ακόμη και ένας λυράρης ο Αντώνιος Παπαδόπουλος ο οποίος ήταν συγχρόνως και δάσκαλος και ψάλτης. Το χωριό μας κτίστηκε από την τρίτη γενιά του προπάππου μου, ο οποίος είχε μεταναστεύσει από την Αργυρούπολη το 1830 στο Ακ Τάγ Ματέν εργαζόμενος εκεί στα μεταλλεία χρυσού και αργύρου. Το 1921-22 στο χωριό μας είχανε γίνει συγκρούσεις μεταξύ των κεμαλικών και των αντι-κεμαλικών (βασιλικών τούρκων), οι οποίοι επιδίωκαν την κατάληψη του Ακ Τάγ Ματέν. Γεγονότα λ.χ. όπως επιδρομές, ληστείες, ξυλοδαρμοί, εκβιασμοί για την απόσπαση λύτρων, κεφαλικοί φόροι κ.τ.λ. είχαν συμβεί εις βάρος των Ελλήνων κατοίκων του χωριού μας από τις συμμορίες του Ιμπραήμ μπέη, καθώς και αρπαγές ζώων από τον Τελήχακούλ. Η πλησιέστερη τέλος πόλη προς το χωριό μας ήτανε το Ακ Τάγ Ματέν. Εμείς φύγαμε για την Ελλάδα το 1923 με την ανταλλαγή. Το 1924 μας είχαν εγκαταστήσει στο χωριό Σωτήρα της Εδέσσης και ακολούθως το 1939 στην Κρύα Βρύση Γιαννιτσών όπου ζούμε έως σήμερα. Πολλοί συγχωριανοί μας εγκαταστάθηκαν οριστικά στη Νέα Φυλή του Παγγαίου Σερρών, μεταφέροντας εκεί πιθανότατα και αρκετά κειμήλια του χωριού μας γιατί εμείς δεν πήραμε μαζί μας τίποτα. 
Τα τραγούδια και οι χοροί που συνήθιζαν να χορεύουν την εποχή που βρισκόμασταν στο Τσίκριτσι ήταν οι συνηθισμένοι ποντιακοί χοροί με μικρές παραλλαγές. Χορεύαμε επίσης και τα τούρκικα ρεμπέτικα όπως λ.χ. τα ζεϊμπέκικα και τους καρσιλαμάδες. Το χωρίον Τσίχριτσι του Άκ Δάγ Μαδέν. Είχαμε βέβαια και μερικά αστεία γεγονότα, τα οποία σχολιάζαμε και γελούσαμε. Όπως λ.χ. ήταν ο γάιδαρος των αδελφών Αθανασιάδηδων τον οποίον έφαγε ένας λύκος και η ληστεία του θεόπτωχου Γιωρίκα τον οποίον οι τούρκοι ληστές, επειδή δεν βρήκαν πάνω του τίποτε άλλο να αρπάξουν, αρπάξανε τα χρωματιστά κουμπιά του. Τέλος, παρά το γεγονός ότι το χωριό μας βρισκόταν ανάμεσα σε τουρκοχώρια, πρέπει να σημειωθεί ότι κατάφερε να διαφυλάξει ακέραιο το εθνικό φρόνημα των κατοίκων του, την χριστιανική πίστη τους και τα ήθη και έθιμά τους ανά τους αιώνες, παρόλες τις βιαιότητες των τούρκων και τις προσπάθειες του εκτουρκισμού τους. Ο Ηρακλής Κουρτίδης γεννήθηκε το 1912 στο Τσίκριτσι της Άγκυρας και κατοικεί στην Κρύα Βρύση Γιαννιτσών Πέλλης. Ακ Δάγ Μαδέν (AkDagMadeni) - Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com