Το Παρχάρι Τούχ σημειώματα από τον Όφιν του κ. Δ. Χατζηιωαννίδη & ο Θήχης του Ξενοφώντος 1962

Με πεζοπορία δεκαοχτώ περίπου ωρών από την παραλία του Όφεως και τις εκβολές του Ψυχρού Ποταμού (Μπαλτατζή Ντερέ) προς το εσωτερικό φθάνει κανείς στο παρχάρι Τούχ (Τούχ Γιαϊλασί). Τούτο βρίσκεται κοντά στη δυτική πλευρά ρυακίου το οποίο αφού περάσει κανείς ανέρχεται μια ανηφοριά με κοκκινόχωμα και καταλήγει στον μεζερέ Τούχ (Τούχ Μεζερεσί).

Όπως είναι γνωστό, κάθε παρχάρι που συνήθως εγκαθίσταται στα χαμηλά και προφυλαγμένα από τον αέρα μέρη έχει και τον μεζερέ του, δηλαδή το παραθεριστήριον όπου φέρνουν τις αγελάδες και τα πρόβατα τους πιο ψηλά και σιμά σε κατάλληλα βοσκοτόπια οι κάτοικοι του χωριού την άνοιξη και άλλοι ενοικιάζουν τα εκεί σπίτια τους (τις καλύβες) σε κατοίκους των παραθαλάσσιων περιοχών για παρχάρεμαν (παραθερισμόν). Το Παρχάρι Τούχ σημειώματα από τον Όφιν του κ. Δ. Χατζηιωαννίδη & ο Θήχης του Ξενοφώντος  Ο μεζερές Τούχ σε ένα υψηλό οροπέδιο με ψηλά βουνά γύρω βρίσκεται σε μια περίλαμπρη τοποθεσία. Αφήνοντας κατά μέρος την μαγευτικότητα με την οποία ένας τόπος εκεί πάνω αμιλλάται των άλλων να τον ξεπεράσει στις φυσικές καλλονές, στα νερά, στα χρώματα και την ποικιλία των ανθέων τα οποία θαμπώνουν τα μάτια του επισκέπτη του όταν τα βλέπει για πρώτη φορά, περιοριζόμαστε στην τοπωνυμία. Ο Ξενοφώντας διηγείται στην Κάθοδο των Μυρίων ότι διήλθαν δια της χώρας των Ταόχων και πορευόμενοι περαιτέρω έφτασαν στο όρος Θήχης από όπου είδαν την θάλασσα. Δεν βρέθηκε κανένας να εξακριβώσει μέχρι τώρα πού ακριβώς βρίσκεται εκείνος ο τόπος και ποιο είναι το σημείο απ’ όπου οι μύριοι είδαν τη θάλασσα. Οι Έλληνες του Πόντου αφού στα τελευταία χρόνια ανέλαβαν λίγο από τη δουλειά και άρχισαν να καλλιεργούν συστηματικότερα τα γράμματα, εγκατέλειψαν υπό τις γνωστές συνθήκες τα πάντα και δια πάντα χωρίς να ξέρουμε που είναι ο Θήχης. Σήμερα μόνο μεταβαίνοντες επί τόπου με την Κύρου Ανάβαση ανά χείρας, δύναται κανένας να προσανατολιστεί με τα κείμενα τα οποία εκ του μακρόθεν είναι αδύνατον να προσδιοριστούν. Το μόνο βέβαιο είναι ότι υπάρχουν σημεία τα οποία μπορούν να διασαφήσουν τις απορίες αυτές. Ότι εκ της αναφερόμενης λέξεως Ταόχων του Ξενοφώντος προέρχεται το Τούχ και βρίσκεται ακριβώς κοντά σε εκείνα τα μέρη για τα οποία γίνεται λόγος και αυτό είναι αναμφίβολο. Γεννάται όμως το ερώτημα, γιατί οι Ταόχοι κατήλθαν από εδώ από αυτήν την οροσειρά από χωρίζει την πεδιάδα της Βαϊβούρτης από τα παρχάρια του Όφεως; Πολύ πιθανόν η σκληρή παγωνιά της πεδιάδας της Βαϊβούρτης κατά το χειμώνα όπου τα πάντα κυριολεκτικώς παγώνουν ώθησε κάποιους από τους Ταόχους να διέλθουν την οροσειρά και να ζητήσουν ηπιότερο τόπο κατά το χειμώνα, στα χαμηλότερα μέρη και να δώσουν την επωνυμία της χώρας τους στο χωριό το οποίο ίδρυσαν και όπου εγκαταστάθηκαν. Εδώ έχει χιόνι πολύ τον χειμώνα και οι κάτοικοι μένουν κλεισμένοι στα σπίτια τους ώσπου να λιώσουν τα χιόνια και να ξαναβγούν έξω σαν τον Νώε. Δεν έχει όμως την παγωνιά της Βαϊβούρτης. Άλλωστε υπήρχε και τώρα εσχάτως μέχρι των εκεί ημερών μας η τάση καθόδου των κατοίκων της Βαϊβούρτης στα μέρη του Όφεως προς διαχείμανση πλέον ανετότερη. Το Τούχ δεν απέχει πολύ από το βουνό Σοανλή το οποίο βρίσκεται δυτικότερα μεταξύ Όψεως και Σουρμένων από όπου διέρχεται η οδός Όφεως – Βαϊβούρτης - Ερζερούμ και η οποία είναι πλέον συντομότερη προς το εσωτερικό κατά μήκος του ποταμού Όφεως. Από την κορυφή του βουνού Σοανλή φαίνεται η θάλασσα με την αυταπάτη ότι μπορεί να την φτάσεις και να την πιάσεις με το χέρι σου. Ένα θέαμα θαυμάσιο. Νομίζω κάπου από εδώ θα είδαν οι Μύριοι την θάλασσαν. Και αν δεν έκαναν την κάθοδό τους στην παραλία από εκεί που ένας καλός πεζοπόρος διανύει την απόσταση σε δώδεκα ώρες, πιθανόν τούτο να οφείλεται στην έλλειψη δρόμου κατάλληλου δια στρατιάν. Κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο οι τούρκοι θέλησαν να χρησιμοποιήσουν την οδό Όφεως – Βαϊβούρτης - Ερζερούμ κατά μήκος του ποταμού Όφεως για στρατιωτικές μετακινήσεις, παραιτήθηκαν όμως καθώς θεώρησαν δυσδιάβατη την οδό εντός του βουνού Σοανλή. Ο μακαρίτης καθηγητής μας κ. Χρυσουλίδης όταν παρέδιδε το μάθημα της Κύρου Αναβάσεως στο Γυμνάσιον Τραπεζούντος και έφτανε εις τον Θήχην έλεγε ότι ο Θήχης βρίσκεται στα Σούρμενα χωρίς να προσδιορίσει τίποτα περισσότερο, αλλά ούτε και εμείς οι τότε μαθητές δεν τον ρωτούσαμε διότι ως παιδιά δεν μας ενδιέφερε (σχολικόν έτος 1912-1913). Τώρα ενδιαφερόμαστε και θα θέλαμε να γνωρίσουμε πού ακριβώς βρίσκεται ο Θήχης αλλά «ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος» δεν υπάρχει ποιος να λύσει την απορία μας. Είχα σημειώσει τα ανωτέρω κατά το 1955, τώρα ανέγνωσα στην Ποντιακή Εστία τεύχος 140-41-42 σελ. 6342 σημείωμα του αείμνηστου ήδη Άκογλου, όπου σε τοπωνυμικά της Άνω Ματσούκας του ο κ. Γ. Ζερζελίδης αναφέρει τον Αε-Σέρ ως κορυφή του Θήχη, απ’ όπου οι Μύριοι είδαν την θάλασσαν. Νομίζω ότι το κάτι τέτοιο δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Άμα ανέβει κανείς στην κορυφή ενός βουνού και βλέπει τη θάλασσα λέγει ότι αυτός είναι ο Θήχης (Αε-Ζαχαρέα – Αε-Σέρ κ.α). Ο μακαρίτης όμως κ. Χρυσουλιδης ο αρμοδιότερος παντός άλλου για αυτό που δίδαξε σε όλη του τη ζωή, την Κύρου Ανάβασιν και την ήξερε απ’ έξω όπως το Πάτερ ημών και ο οποίος θα καταγόταν από κάποιο χωριό πιο κοντά στην Άνω Ματσούκα παρά στα Σούρμενα δεν παραδέχθηκε κάτι τέτοιο, αλλά έλεγε ότι ο Θήχης βρίσκεται στα Σούρμενα, τα δε Σούρμενα ως γνωστόν δεν είναι στην Άνω Ματσούκα. Δεν δέχομαι βέβαια ως απόλυτη την γνώμη του μακαρίτη Χρυσουλίδης, προβάλλω όμως την εκδοχή του ως ευρισκόμενη πλησιέστερον προς την πραγματικότητα με την ελπίδα ότι θα βρεθεί κάποτε κάποιος που θα λύσει το πρόβλημα.
Καρέας, Αθήναι 12-8-1962 Δ. Χατζηιωαννίδης

Το Παρχάρι Τούχ – Σημειώματα από τον Όφιν του κ. Δ. Χατζηιωαννίδη (Πηγή: Ποντιακή Εστία Οκτ 1962)

Ο Θήχης του Ξενοφώντος
Οι κ.κ. Λεωνίδας Π Καζαντζίδης, Αχιλλεύς Π. Καπασακαλίδης αµφότεροι εκ Σουρμένων και Σταύρος Γ. Κοκκινίδης εξ Όφεως κατόπιν έρευνας και στηριζόμενοι εις όσα στοιχεία έχουν συγκεντρώσει κοινή συνεργασία και εν πλήρη ομοφωνία, διατυπώνουν εγγράφως την πεποίθησή τους ότι το όρος Θήχης του Ξενοφώντος είναι η τοποθεσία η κείμενη εν τω οροπέδιω (παρχαρίω) της επαρχίας Σουρμένων Πόντου «Τσιώχη» κάτωθι των υπωρειών του όρους Ματούρ-δαγ λεγόμενου, Μακούρ-Δάγ δε αναγραφόμενου, του υψηλότερου σημείου της οροσειράς των Μακρώνων, εξ’ ής φαίνεται όντως ευκρινέστατα και διαυγέστατα με ανέφελο ουρανό η θάλασσα, ο Εύξεινος Πόντος δηλαδή και η πόλις της Τραπεζούντος. Τα στοιχεία και οι συλλογισμοί οι οποίοι ήγαγον τους ανώτερω εις την διαπίστωσιν αυτήν περιλαμβάνονται εις έντυπον όπερ απεστάλη εις πνευματικά ιδρύματα και οργανισμούς ίνα τεθή υπ’ όψιν εκείνων οίτινες ενδιαφέρονται διά την διαμφισβητούμενην τοποθεσία του κειμένου του Ξενοφώντος, η γνώμη τριών μελετητών καταγόμενων εκ της περιφερείας εκείνης. Η Ποντιακή Εστία συγχαίρει τους ως άνω συμπατριώτες μας δια την πρωτοβουλία τους αυτή.

Δείτε επίσης: Αϊ-Κώστας Οροσειρά Πόντου διακλάδωση Άεν Παύλου και Αυλίανας. Παντελή Η Μελανοφρύδη 1952  -  Αεσέρτς Άγιος Σέργιος (οροσειρά Πόντου) Ετυμολογικό σημείωμα Π.Η. Μελανοφρύδη  - 

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com