Το χωριόν Βεζίνκιοϊ του Κάρς (σημερινό Olculu) του Στυλιανού Ν. Σαμουηλίδη (Μέρος πρώτο)

Το Βεζίνκιοϊ είναι χωριό του Νομού Καρς και κείται ανατολικά από αυτό, στους πρόποδές του λόφου Αϊ Ηλίας. Απέχει από την έδρα του νομού 12 χιλιόμετρα.

Ο δρόμος από το Καρς ως το χωριό είναι ανηφορικός. Κείται πιο ψηλά από το Καρς και από τα γειτονικά χωριά.Από τον ανατολικό κάμπο του Βεζίνκιοϊ χειμώνα και καλοκαίρι, η θέα φθάνει μέχρι το χιονοσκεπές βουνό Αραράτ.

Τα σύνορα του Βεζίνκιοϊ
Από τα ανατολικά συνορεύει με τα ελληνικά χωριά Χατζήβελη και Σουμπατάν, από δυτικά με τα ελληνικά χωριά Μάγαρατσικ. Αζάτ και με το Καρς, από βόρεια με το τούρκικο χωριό Καλόκιοϊ, το αρμενοφράγκικο Τασκόβ και το ελληνικό Χαλήφογλη και από νότια με το κούρδικο χωριό Παζαρτζούκ και με το τουρκοελληνικό Τεκνελή. Το χωρίον Βεζίνκιοϊ (Βεζίρκιοϊ Olculu) του Κάρς (Α' Μέρος)

Τα γειτονικά Ελληνικά χωριά
1. Χατζήβελη: Απέχει από το Καρς 25 χιλιόμετρα και από το Βεζίνκιοϊ 15 χιλιόμετρα. Είχε 1.000 περίπου κατοίκους, οι οποίοι ήσαν όλοι τουρκόφωνοι. Μετοίκησαν από την Τσάλκα τιφλίδας το 1880, μετά τον ρωσοτουρκικό πόλεμο. Είχε μεγάλη εκκλησία, σχολείο με 3 δασκάλους και 3 νερόμυλους. Οι κάτοικοι καταγίνονταν με τη γεωργία και κτηνοτροφία. Είχαν 15.000 πρόβατα και 1000 αγελάδες.

2. Σουμπατάν: Απέχει από το Καρς 28 χιλιόμετρα, από το Χατζήβελη 5 χιλιόμετρα και από το Βεζίνκιοϊ 16 χιλιόμετρα. Αριθμούσε 150 ελληνικές οικογένειες που μιλούσαν την τουρκική. Ήρθαν κι αυτοί από την Τσάλκα της Τιφλίδας. Είχε εκκλησία και σχολείο με 4 δασκάλους. Οι κάτοικοι του χωριού Σουμπατάν ασχολούνταν με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Είχαν 16.000 πρόβατα και 1500 αγελάδες.

3. Χαλήφογλη: Απέχει από το Καρς 12 χιλιόμετρα και από το Βεζίνκιοϊ 16 χιλιόμετρα. Οι κάτοικοι του, μετά την κατάληψη του Καρς από τους Ρώσους το 1878, μετοίκησαν από την Αλεξανδρούπολη της περιφέρειας Εριβάν που ήσαν αρμενόφωνοι και από την Τσάλκα που ήσαν τουρκόφωνοι. Όλες οι οικογένειες ήσαν 100. Είχαν σχολείο και εκκλησία του Αγίου Παντελεήμωνος, όπου στις 27 Ιουλίου γινότανε μεγάλο πανηγύρι στο οποίο έπαιρναν μέρος πολλά ελληνικά χωριά. Αρμένιοι και τούρκοι.

4. Μάγαρατσικ. Απέχει από το Καρς 77 χιλιόμετρα και από το Βεζίνκιοϊ 12 χιλιόμετρα. Είχε 1200 ελληνόφωνους και τουρκόφωνους κατοίκους. Οι τουρκόφωνοι ήρθαν από την Τσάλκα και οι ελληνόφωνοι από το Πασέντ. Είχαν σχολείο με 5 δασκάλους και μια εκκλησία της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος και 3 νερόμυλους (χαμελέτες).

5. Αζάτ: Κείται νότια του. Καρς και απέχει 3 χιλιόμετρα από αυτό και 12 από το Βεζίνκιοϊ. Σε αυτό κατοικούσαν 170 ελληνικές οικογένειες που ήρθαν από τον Πόντο. Είχε σχολείο με δυο Ρώσους δασκάλους και έναν Έλληνα. Είχε εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και 3 νερόμυλους.
Τα χωριά Αζάτ και Μάγαρατσικ διασχίζει o ποταμός Πορλούχ, με κατακάθαρα νερά, και χύνεται στο ποτάμι Καράτσαϊ. Οικογένεια Ιωάννη Νικοπολιτίδη 1859 Νικόπολις Πόντου Βεζίνκιοϊ Κάρς 1913

Επαρχίες του Νομού Καρς – Πληθυσμός
Ο νομός Καρς είχε 4 επαρχίες:
1) Το Καρς με την κωμόπολη Σαρήκαμις.
2) Το Καγισμάν με τα αλατωρυχεία του
3) Το Αρταχάν και
4) Την Όλτη
O νομός του Κάρς είχε 439.000 κατοίκους. Οι Έλληνες ήσαν 75.000, οι Αρμένιοι 12.000, οι Ρώσοι 32.000, οι τούρκοι, οι Κούρδοι, οι Ιεζιήτες και οι Κιρκάσιοι 220.000. Η πόλη του Καρς είχε 30.000 κατοίκους οι οποίοι ήσαν Έλληνες, Αρμένιοι, Ρώσοι και άλλοι. Κάρς (Γάρς) & Καύκασος. Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός

Οι ασχολίες των κατοίκων
Οι Αρμένιοι καταγίνονταν με το εμπόριο και τις τέχνες, οι Έλληνες ήσαν δημόσιοι υπάλληλοι, εργολάβοι, επαγγελματίες, γεωργοί και κτηνοτρόφοι. Είχαν ακόμη μεγάλα κτήματα μέσα στην πόλη Καρς.

Η ίδρυση του χωριού Βεζίνκιοϊ (Βεζίρκιοϊ)
Το Βεζίνκιοϊ (ή Βεζίρκιοϊ) ιδρύθηκε το 1860, νωρίτερα από τα άλλα χωριά του Καρς, πριν δηλαδή από τον ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1877-78. Πριν από το 1860 κατοικούσαν σ' αυτό 40 περίπου τούρκικες οικογένειες. Λέγεται από την παράδοση, ότι το χωριό αυτό το ίδρυσε κάποιος Βεζίρης τσιφλικάς (δεν είναι γνωστό το όνομά του). Απο αυτόν ονομάστηκε Βεζίρκιοΐ. Στο Καρς, κατά το 1860 που ήτανε τουρκοκρατούμενο, βρισκότανε ένας Ελληνοπόντιος εμπειροτέχνης μηχανικός με το όνομα Γιώρτς (Γεώργιος Γιωρονίδης) ο γιόν τη Θανάσ', και ήταν υδραυλικός και μάλιστα πολύ ειδικός για την εποχή. Στο Καρς βρισκότανε ο Χατζηπανίκας ο οποίος ήταν και δικαστής. Ο Γιώρτς, ως ειδικός μετέφερε από το Πορλούχ στο Καρς νερό (απόσταση 15 χιλιομέτρων). Ο πασάς της πόλης ευχαριστήθηκε πολύ για το κατόρθωμα αυτό και του πρότεινε να του ζητήσει μια χάρη. Η χάρη που ζήτησε ο Γιώρτς τη Θανάσ' ο γιον ήταν να του χαρίσει το χωριό Βεζίνκιοϊ με την περιοχή του. Και αυτό το έκανε γιατί ήθελε να εγκαταστήσει οικογένειες από διάφορες άγονες περιοχές του Πόντου κι ακόμη να τις γλυτώσει από τον τούρκικο βραχνά. Ο Γιώρτς και o Χατζηπανίκας συνεργάστηκαν και οι δύο για την εγκατάσταση των ελληνικών οικογενειών του Πόντου. Για το λόγο αυτό πήγαν στο Χελιάγκ (περιοχή Ερζερούμ) όπου βρίσκονταν από τριετίας οι παρακάτω οικογένειες.
1.Αλμετίδη Αλμετάντ από την Άλμη του Πόντου
2. Αυγητίδη Κανετσάντ από το Καν του Πόντου
3. Βαρενίδη Βαρενάντ από τη Βαρενού
4. Γρηγοριάδη Τσιαγλετάντ από το Τσιαγλ Αργυρούπολης
5. Ηλιάδη Σαϊτάντ-Εφραιμέτ από το Εφραιμί
6. Κωνσταντινίδη Σταπασάντ από την Ίμερα του Πόντου
7. Λαπουρίδη Λαπουράντ από το Κιαλαντούρ
8. Ματσουκατίδη Ματσουκετάντ από τη Ματσούκα Τραπεζούντας
9. Νικολαΐδη Τσολεράντ από το Κανάκ Αργυρούπολης
10. Παπαδοπούλου Παπαιωσηφάντ’- Εφραιμάντ από το Εφραιμί
11. Πολλαετίδη Πολλατάντ-Χατζηπανικάντ από το Πολάτωφ
12. Σαμουηλίδη Μοναστηρετάντ από Μοναστήρ Αργυρούπολης
13. Σιντρίδη Σιντριάντ από Κελάντων Αργυρούπολης
14 Σοφιανίδη Αμανατάντ από Τορούλ περιφέρεια Άρδασας
15. Τραπεζίδη Τραπεζάντ- Μουκανάντ

Από το έτος 1870 και μετά άρχισαν να εγκαθίστανται, ύστερα από ανταλλαγή μεταξύ Ελλήνων και τούρκων οι παρακάτω ελληνικές οικογένειες από τον Πόντο κυρίως:
1. Αθανασιάδη Πανονάντ από Σιπιάκ Τιφλίδας
2. Αμπατζίδη Κοντζάντ
3. Αναστασιάδη Γουρζουλάντ
4. Αποστολίδη Κακάντ από Τοκάτη
5. Βασιλειάδη Γαράγιαννες
6. Γεωργιάδη
7. Γραμματικοπούλου Μουσανετσάντ
8. Γραμματικοπούλου Τσιαρτσάντ
9. Γρηγοριάδη Κουνζάντ
10. Ζαμανίδη Ζαμανάντ
11. Θεοδωρίδη Γαραπιπεράντ
12. Θωμαϊδη
13. Ιωαννίδη Κόμητας από Χ̌ερροίανα
14. Ιωαννίδη Κοτσάντ
15. Ιωαννίδη Λαφσάντ
16. Ιωαννίδη Σουσανάντ
17. Ιωαννίδη Τσαφιτανάντ
18. Κανατίδη Ναζλάντ
19. Κετσερίδη Κετσεράντ
20. Κοσμίδη Κωστάντ
21. Μιχαηλίδη Πασελάντ
22. Μουρατίδη Αλμετάντ
23. Νικοπολιτίδη Τσ̌ανσατάντ από Νικόπολη (Καραχισάρ)
24. Πετρίδη Κολαράντ
25. Πολιτίδη
26. Ποπώφ
27. Πουλουτίδη
28. Σαββουλίδη - Σιντριάντ
29. Σιδηρόπουλου
30. Σοπρανίδη - Ταμερτσάντ
31. Σουμελίδη
32. Τεβρεντζίδη
33. Τραντίδη - Πηλικονάντ
34. Τσιλιγκαρίδη - Τσιλιγκαράντ από Πατσινάντων Χ̌εροίανας
35. Χαραλαμπίδη - Μπαμπουκάντων
36. Χαριτωνίδη - Στοφοράντων Προσφυγικά χωριά του νομού Κιλκίς

Συνεχίζεται στο δεύτερο μέρος

Ποντιακοί Οικισμοί: Το χωριόν Βεζίνκιοϊ του Κάρς (σημερινό Olculu) του Στυλιανού Ν. Σαμουηλίδη. Επιμέλεια κειμένων Δημητρίου Σ. Νικοπολιτίδη (Κιλκίς). 

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com