Οικογένεια Παναϊλας Μπαλτατζή - Κρώμνη 1909

Κρώμνη 1909. Αριστερά η Μπαλτατζή Παναΐλα, σύζυγος Μιχαηλίδου (όρθιος με το μουστάκι), η πεθερά της και ο κουνιάδος της.

Η Μπαλτατζή Παναΐλα ήταν θεία της δωρήτριας από την οικογένεια του πατέρα της. Ακόμη ένα καταπληκτικό ιστορικό κειμήλιο από την Κρώμνη του 1909! Η σύγκριση της φθαρμένης αυθεντικής φωτογραφίας με την προσεκτικά αποκατεστημένη και επιχρωματισμένη εκδοχή της φέρνει στην επιφάνεια μοναδικές λεπτομέρειες για την κοινωνική διαστρωμάτωση, την ενδυματολογική εξέλιξη και την αρχοντιά του Ποντιακού Ελληνισμού στις αρχές του 20ου αιώνα.
1. Ανδρική Ενδυμασία: Η Πλήρης Αστικοποίηση. Στους δύο άνδρες της οικογένειας (τον σύζυγο Μιχαηλίδη που στέκεται όρθιος και τον κουνιάδο της Παναΐλας που είναι καθιστός δεξιά) παρατηρούμε την απόλυτη υιοθέτηση των ευρωπαϊκών προτύπων:
• Ο σύζυγος Μιχαηλίδης (όρθιος):
• Φορά εξαιρετικά κομψό τουίντ/μάλλινο ευρωπαϊκό κοστούμι τριών τεμαχίων (σακάκι, γιλέκο, παντελόνι) με προσεγμένο συνδετήρα γράβατας (tie bar).
• Δεξιοτεχνικά τοποθετημένος σκληρός ψηλός ευρωπαϊκός γιακάς με γραβάτα και γυαλιά οράσεως (πενσνέ ή σκελετός της εποχής), που σε συνδυασμό με το περιποιημένο μουστάκι εκπέμπουν αέρα λογίου, εμπόρου ή επιστήμονα.
• Ο κουνιάδος (καθιστός δεξιά):
• Φορά επίσης σκούρο ευρωπαϊκό κοστούμι με ψηλό λευκό κολλάρο, ενώ στο γιλέκο του διακρίνεται η αλυσίδα του ρολογιού τσέπης, διαχρονικό σύμβολο κύρους και οικονομικής επιφάνειας.
2. Γυναικεία Ενδυμασία: Η Αρχοντιά της Ποντιακής Φορεσιάς. Οι καθιστές γυναίκες προσφέρουν ένα εντυπωσιακό δείγμα της παραδοσιακής αστικής/ημιαστικής αμφίεσης της Κρώμνης:
• Η Παναΐλα Μπαλτατζή - Μιχαηλίδου (καθιστή αριστερά): Φορά λευκό νυφικό/εορταστικό φόρεμα με κεντητή ζώνη στη μέση και σκουρόχρωμο κοντέσι/ζουπούνα με χρυσοποίκιλτες τρέσες στα μανίκια. Στα μαλλιά της δεσπόζει το τεπέλικι (το μικρό κεντητό κάλυμμα της κεφαλής -τάπλα), το οποίο δηλώνει την ιδιότητα της νιόπαντρης/παντρεμένης γυναίκας.
• Η πεθερά (καθιστή στο κέντρο): Κατέχει την κεντρική, σεβαστή θέση της οικογένειας. Φορά βαρύ εξωτερικό ένδυμα με πλούσια γούνινη επένδυση (δείγμα υψηλής κοινωνικής στάθμης και προστασίας από το ορεινό κλίμα της Κρώμνης) και σκούρο κάλυμμα κεφαλής (μαντήλα/χωρίς τάπλα-τεπελίκι).
• Το νεαρό κορίτσι (όρθιο πίσω αριστερά): Φορά φόρεμα με λευκό δαντελωτό γιακά και φυτικά/γεωμετρικά μοτίβα, με τα μαλλιά της ελεύθερα, εκπροσωπώντας τη νεότερη γενιά που προετοιμάζεται για τη μετάβαση στην αστική μόδα.
3. Η Σημασία της Φωτογραφικής Αποκατάστασης. Η αυθεντική φωτογραφία φέρει έντονα τα σημάδια του χρόνου (σκισίματα στο κάτω μέρος, απουσία τμημάτων, ξεθώριασμα). Η ψηφιακή αποκατάσταση και ο επιχρωματισμός: 1. Αποκαθιστούν την πληρότητα της εικόνας (ιδίως στο κάτω μέρος στα ενδύματα και τα υποδήματα). 2. Αναδεικνύουν τις υφές (το μάλλινο ύφασμα του κοστουμιού, τη γούνα της πεθεράς, τη δαντέλα της Παναΐλας). 3. Δίνουν ζωή στα πρόσωπα, επιτρέποντάς μας να δούμε την περηφάνια, την σοβαρότητα και την αρχοντιά της οικογένειας Μιχαηλίδη / Μπαλτατζή λίγα χρόνια πριν από τις μεγάλες δοκιμασίες του Ελληνισμού του Πόντου. Κρώμνη Πόντου (Korom Korum Trabzon) Ιστορία Λαογραφία Πολιτισμός. Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Θρύλοι, Παραδόσεις, Χοροί, Πρόσωπα - Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου - Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου 

Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com