Αναμνηστική φωτογραφία της Μαρίας Παπαδοπούλου συζ. Αθανασίου από την Τραπεζούντα 1890 (ενορία Χριστού) με τα παιδιά της Μιλτιάδη και Ξανθίππη.
Τραπεζούντα Πόντου - Ενορία Χριστού 1890. Αναμνηστική φωτογραφία της Μαρίας Παπαδοπούλου συζ. Αθανασίου από την Τραπεζούντα (ενορία Χριστού) με τα παιδιά της Μιλτιάδη και Ξανθίππη.
Καθιστή στο κέντρο εικονίζεται η Μαρία Παπαδοπούλου με παραδοσιακή ενδυμασία ενώ τα παιδιά της είναι ντυμένα με ευρωπαϊκά ρούχα. Η Μαρία Παπαδοπούλου έμεινε στην Τραπεζούντα όπου και πέθανε μετά την Ανταλλαγή. Ο γιος της Μιλτιάδης πέθανε στην Τραπεζούντα από φυματίωση ενώ η κόρης Ξανθίππη ήρθε στην Ελλάδα-Καλλιθέα παντρεμένη με τον Ευστάθιο Αλβανίδη και τα τρία της παιδιά: Όλγα Ηλία και Παναγιώτη. Στην Καλλιθέα απέκτησε και άλλη κόρη την Παρασκευή Αλβανίδου-Δεδούση μητέρα του δωρητή. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου - Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου Αυτή η φωτογραφία του 1890 από την ενορία Χριστού στην Τραπεζούντα είναι ένα εξαιρετικά συγκινητικό και ιστορικά βαρύ τεκμήριο. Η παράλληλη θέαση της φθαρμένης πρωτότυπης εικόνας με την επιχρωματισμένη/αποκατεστημένη εκδοχή της φέρνει στο φως όχι μόνο τις ενδυματολογικές λεπτομέρειες, αλλά και την ανθρώπινη ιστορία μιας οικογένειας που σημαδεύτηκε από τις ανακατατάξεις του Μικρασιατικού Ελληνισμού, την προσφυγιά και την Ανταλλαγή Πληθυσμών.
Ενδυματολογική Ανάλυση: Το Χάσμα των Γενεών: Όπως πολύ σωστά σημειώνεται στη λεζάντα, στη φωτογραφία αποτυπώνεται ανάγλυφα η μετάβαση από την τοπική παράδοση στον ευρωπαϊκό εκσυγχρονισμό:
1) Μαρία Παπαδοπούλου (καθιστή στο κέντρο):
a) Εκπροσωπεί τον στυλοβάτη της παράδοσης. Φορά μια βαριά, αρχοντική ποντιακή αμφίεση.
b) Διακρίνεται το μακρύ εξωτερικό ένδυμα με πλούσια γούνινη επένδυση/γιακά (δείγμα ευπορίας και προστασίας από το ψύχος του Πόντου), η δαντελωτή λευκή μπλούζα στο στήθος, η ποδιά/φούστα και η σκούρα δαντελωτή μαντίλα στο κεφάλι.
c) Η στάση της είναι επιβλητική, εκπέμποντας τη σοβαρότητα και την αξιοπρέπεια της μητέρας-προεστού.
2) Ο γιος Μιλτιάδης (όρθιος αριστερά):
a) Φορά ευρωπαϊκό αστικό κοστούμι με ρίγες, γιλέκο, σκληρό λευκό κολλάρο και προσεγμένη γραβάτα.
b) Με το περιποιημένο μουστάκι και τα σγουρά μαλλιά, ενσαρκώνει την εικόνα του νέου, μορφωμένου αστού της Τραπεζούντας του 1890.
3) Η μικρή κόρη Ξανθίππη (όρθια δεξιά):
a) Φορά ένα πανέμορφο, ανοιχτόχρωμο ευρωπαϊκό παιδικό φόρεμα της βικτοριανής/αυτοκρατορικής περιόδου με πλούσια δαντέλα, γιακά με βολάν και έναν κομψό φιόγκο στα μαλλιά.
b) Κρατά απαλά το χέρι της μητέρας της, δημιουργώντας μια πολύ τρυφερή λεπτομέρεια στην φωτογραφική αυτή σύνθεση.
Η Ιστορική & Ανθρώπινη Διάσταση - Πέρα από τα ενδύματα, αυτό που κάνει την συγκεκριμένη φωτογραφία μοναδική είναι η τραγική και παράλληλα ελπιδοφόρα ιστορία των προσώπων:
Η Μοίρα που Χωρίστηκε στα Δύο: Ο Μιλτιάδης, ο νέος άνδρας που στέκεται με καμάρι στα αριστερά, έμελλε να χάσει τη ζωή του πρόωρα στην Τραπεζούντα από φυματίωση —μια μάστιγα της εποχής.
Η μητέρα, Μαρία, έμεινε ριζωμένη στον τόπο της, βιώνοντας τις ταραχές της περιόδου και πεθαίνοντας εκεί μετά την Ανταλλαγή.
Η Γέφυρα προς την Ελλάδα (Καλλιθέα): Η μικρή Ξανθίππη, το κοριτσάκι με το λευκό φόρεμα, κατάφερε να επιβιώσει, να παντρευτεί τον Ευστάθιο Αλβανίδη, να φτάσει ως πρόσφυγας στην Ελλάδα και να ριζώσει στην Καλλιθέα Αθηνών (έναν από τους κυριότερους πυρήνες υποδοχής Ποντίων προσφύγων). Η οικογένεια συνέχισε να καρποφορεί στην νέα πατρίδα, με τα παιδιά και τα εγγόνια της (όπως ο δωρητής της φωτογραφίας) να διασώζουν αυτή την οικογενειακή μνήμη.
3. Η Αξία της Αποκατάστασης - Η σύγκριση της σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της δείχνει τη σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.
Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com