Με τη λύρα είναι ο Ζαβρακίδης Γιώργος. Ανάμεσα στους εικονιζόμενους διακρίνεται και ο Ανέστης Ζαβρακίδης περιφέρεια Τραπεζούντας 1920

Με τη λύρα είναι ο Ζαβρακίδης Γιώργος. Ανάμεσα στους εικονικζόμενους διακρίνεται και ο Ανέστης Ζαβρακίδης περιφέρεια Τραπεζούντας 1920.

H λαογραφία των οργανοπαικτών στον Πόντο είναι από τα πιο πλούσια κεφάλαια. 
1. Οι λαϊκοί οργανοπαίκτες στον Πόντο
Στην ορολογία του kotsari.com οι οργανοπαίκτες αναφέρονται σταθερά ως Ποντιακά μουσικά όργανα, Λύρα Αγγείο Τουλούμ Ζουρνάς Ταούλ. Δηλαδή η πλήρης κομπανία του Πόντου ήταν: Λύρα / Κεμεντζές, Αγγείον - η ποντιακή τσαμπούνα (γκάϊντα), Νταούλι / Ταούλ, Ζουρνάς και Τουλούμ, βεβαίως δεν έλειπαν τα βιολιά, ο κεμανές, το ούτι κτλ. Οι οργανοπαίκτες ήταν κατά κανόνα λαϊκοί, αυτοδίδακτοι, περιπλανώμενοι από πανηγύρι σε πανηγύρι, από γάμο σε γάμο. Στα χωριά δεν υπήρχε γλέντι χωρίς αυτούς. Το παρακάθ', το μουχαπέτ', οι επιτραπέζιοι σκοποί, ο χορός, ο θάνατος - όλα περνούσαν από τα χέρια τους. Ιστορία του Ελληνισμού του Ευξείνου Πόντου
2. Ο λυράρης - ο Κεμεντζετζής - Η κεντρική μορφή είναι ο λυράρης.
Η ποντιακή λύρα ή κεμεντζές είναι το κατεξοχήν παραδοσιακό μουσικό όργανο των Ελλήνων του Πόντου, άρρηκτα συνδεδεμένο με την ιστορία, τον πολιτισμό και τον ξεριζωμό τους. Με το όνομα κεμεντζές ο αρσενικός, ή κεμεντζέ θηλυκό, εννοούνται η Ποντιακή αλλά και η Πολίτικη λύρα, όνομα που κατά τους ερευνητές πιθανότερα να προέρχεται από την περσική λέξη «καμάτσια» που ως είδος λύρας εμφανίσθηκε στην Βόρεια Περσία τον 10ο αιώνα.
Λαογραφικά χαρακτηριστικά του κεμεντζετζή:
α) Κατασκευή και κράτημα: Είναι τρίχορδο τοξωτό όργανο. Έχει στενόμακρο σχήμα φιαλόσχημο με μακρύ λαιμό που φέρεται να μην έχει αλλάξει από την πρώτη του εμφάνιση. Ο τρόπος που κρατείται είναι μοναδικός: δεν ακουμπάει στον λαιμό όπως το βιολί αλλά «ακουμπάει συνήθως στο γόνατο του όταν είναι καθιστός, ή στηρίζεται στην κοιλιακή χώρα όταν είναι όρθιος. Επίσης και το δοξάρι κρατείται με ανάστροφη λαβή.
β) Ο ρόλος του στο χορό: Ο λυράρης δεν είναι απλός μουσικός, είναι ο χοράρχης. Κατά τη χρήση του οργάνου ο λυράρης παίζει την λύρα είτε όρθιος είτε καθιστός. Συχνότερα όμως βρίσκεται στη μέση του κυκλικού χορού παίζοντας εύθυμα και διεγείροντας τους χορευτές. Λαογραφικά Σύμμεικτα Πόντου. Ήθη, έθιμα, Γλωσσικά Ιδιώματα, Παροιμίες, Θρύλοι & Παραδόσεις.
γ) Κοινωνική θέση: Ο λυράρης ήταν το πρόσωπο που ήξερε «όλα τα παλαιά», τους χορευτικούς σκοπούς αλλά και τα μοιρολόγια, τα τραγούδια της ξενιτιάς. Σε αυτόν εμπιστεύονταν οι γεροντότεροι να «πιάσει» το τραγούδι σωστά.
δ) Το παίξιμο: Χορδίζεται «κατά τέταρτα» και συνοδεύει τραγούδι και χορό. Ο ήχος του είναι οξύς και διαπεραστικός, ικανός να εκφράσει τόσο τη βαθιά θλίψη ενός μοιρολογιού όσο και τη ζωντάνια των ποντιακών χορών.
Στο kotsari.com αναφέρονται δεκάδες ονόματα κεμεντζετζήδων της πρώτης γενιάς, οι οποίοι μετά το 1922 κράτησαν ζωντανή την παράδοση στην Ελλάδα, παίζοντας σε γάμους, πανηγύρια, ποντιακές συγκεντρώσεις και συλλόγους, όπως ακριβώς περιγράφεται για τους παλιούς λυράρηδες της Καλαμαριάς και της Θεσσαλονίκης. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com