Το Σταυρί (Σταυρίν) της Χαλδίας του Πόντου, ένα μνημειώδες έργο του κ. Δημητρίου Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτου). Φιλοπρόοδος Σύνδεσμος «Ομόνοια» - Επαγγέλματα – Επίδοση των κατοίκων - Μορφωμένοι – Λόγιοι - Χαρακτήρας των κατοίκων - Ευεργέτες – Δωρητές

Φιλοπρόοδος Σύνδεσμος «Ομόνοια». Η πρώτη σύσκεψη για την ίδρυση αγαθοεργού οργανισμού πραγματοποιήθηκε το 1893. Σε αυτήν έλαβαν μέρος ο Αρχιμανδρίτης παπά Κωνσταντίνος και ο Χατζή Παναγιώτης Ασσερής ως αντιπρόσωποι της ενορίας Μονοβάντων, ο παπά Μωϋσής Μισαηλίδης ως αντιπρόσωπος της Απανωχώρ, ο Ιωάννης Δ. Παπαδόπουλος ως αντιπρόσωπος της Μαχαλάς, καθώς και ο Αναστάσιος Φελεκίδης και ο παπά Γεώργιος Παπαδόπουλος ως αντιπρόσωποι της ενορίας Αφκατωχώρ.

Όλοι αυτοί αποφάσισαν ομόφωνα την ίδρυση αγαθοεργού σωματείου με έδρα το Κερτς της Ρωσίας, επειδή εκεί κατοικούσαν οι ευπορότεροι Σταυριώτες. Αμέσως προχώρησαν σε συλλογή συνδρομών και, παρά κάθε ελπίδα, συγκεντρώθηκε ένα σεβαστό χρηματικό ποσό, το οποίο ενισχύθηκε αργότερα από κληροδότημα του Θεοδώρου Καχριμανίδου.
Η διοικούσα επιτροπή έστελνε κάθε χρόνο βοηθήματα στους φτωχούς και ενίσχυε τα σχολικά ταμεία. Μετά την ίδρυση του Κεντρικού Σχολείου στα Μόνoβαντα, η επιτροπή διαλύθηκε και κάθε ενορία φρόντιζε για τον εαυτό της. Η διάσταση αυτή μεταξύ των κατοίκων δεν έπρεπε να διαιωνιστεί. Έτσι, η σπουδάζουσα νεολαία ανέλαβε να επαναφέρει την ομόνοια και τη συμφιλίωση.
Το 1913, σε σύσκεψη των Παναγιώτη Γ. Χαραλαμπίδη, Περικλή Σεργιάδη, Ισραήλ Αποστολίδη, Κωνσταντίνου Κωφίδη και Δημητρίου Κ. Παπαδόπουλου, αποφασίστηκε η ίδρυση σωματείου για την υποστήριξη των κοινών συμφερόντων του τόπου. Τότε ιδρύθηκε ο Φιλοπρόοδος Σύνδεσμος των Σταυριωτών «Ομόνοια» και συντάχθηκε το καταστατικό του από 31 άρθρα, το οποίο τυπώθηκε στην Τραπεζούντα.
Ο Μεγάλος Πόλεμος που ξεσπασε δεν επέτρεψε στο νεαρό σωματείο να εργαστεί αμέσως. Η δράση του άρχισε από το 1915. Είχε την κεντρική του έδρα στο Σταυρί και κατόπιν στην Τραπεζούντα, ενώ διατηρούσε παραρτήματα στο Τουαψέ, στο Νοβορωσσίσκ και στο Κερτς της Ρωσίας. Από αυτά τα παραρτήματα στάλθηκαν αρκετές ενισχύσεις σε χρήματα και είδη πρώτης ανάγκης προς τους κατοίκους του Σταυρίου που ταλαιπωρήθηκαν από τον πόλεμο.
Μετά την εκκένωση της Τραπεζούντας από τα ρωσικά στρατεύματα, η έδρα του Συνδέσμου μεταφέρθηκε στο Τουαψέ της Ρωσίας από τον γενικό γραμματέα του, Ισραήλ Αποστολίδη. Ανασυγκροτημένος εκεί, ο Σύνδεσμος των Σταυριωτών εργάστηκε μέχρι που άρχισε η κάθοδος προς την Ελλάδα, οπότε επήλθε αυτόματα η διάλυσή του.
Το αρχείο του Συνδέσμου μεταφέρθηκε από τον γράφοντα και παραδόθηκε στον Δημήτριο Ιωάννου Παπαδόπουλο, κάτοικο Θεσσαλονίκης, για να φροντίσει για την επανίδρυση του Συνδέσμου των Σταυριωτών. Ο πρόωρος όμως θάνατός του ματαίωσε κάθε ενέργεια σχετικά με αυτό. Λαογραφικά Σύμμεικτα Πόντου. Ήθη, έθιμα, Γλωσσικά Ιδιώματα, Παροιμίες, Θρύλοι & Παραδόσεις.

Επαγγέλματα – Επίδοση των κατοίκων. Οι Σταυριώτες, πριν από τη μετανάστευση, ασχολούνταν με τη γεωργία, την κτηνοτροφία και αργότερα με τη μεταλλουργία. Από την εποχή όμως που άρχισαν οι μεταναστεύσεις και οι αποδημίες, επιδόθηκαν και σε άλλα επαγγέλματα. Πολλοί αναδείχθηκαν ως οικοδόμοι, κτίστες, τέκτονες (μαραγκοί), εργοδηγοί και εργολάβοι.
Όσοι από τους Σταυριώτες στη Ρωσία απέκτησαν τη ρωσική υπηκοότητα, μορφώθηκαν σε ρωσικά εκπαιδευτήρια. Από αυτούς προήλθαν δάσκαλοι, καθηγητές, γιατροί, έμποροι και υπάλληλοι του ρωσικού κράτους. Με σύσταση του Έλληνα δημάρχου της πόλης Κερτς, οι στρατιωτικές αρχές εμπιστεύθηκαν σε Σταυριώτες κτίστες και εργοδηγούς την ανέγερση των παρακτίων φρουρίων της πόλης.
• Στη Ρωσία διέπρεψε ως εργολάβος ο Γ. Μαυρόπουλος.
• Στο Σταυρί διακρίθηκαν ως τέκτονες οι Κωνσταντίνος Αποστολίδης, Γεώργιος Τιλκής, Παναγιώτης Αμοιράς, Γεώργιος Τσάκαλος κ.ά.
• Ως ξυλουργοί: οι Αβραάμ Αβρααμίδης, Παναγής Παπαστεφάνου, Ξενοφών Κωφίδης κ.ά.
• Στην Τραπεζούντα αναδείχθηκαν ως αρχιτέκτονες-εργολάβοι οι Σπυρίδων Καλτσίδης και Παναγιώτης Σωτηριάδης.
Μορφωμένοι – Λόγιοι. Διέπρεψαν για τη μόρφωσή τους:
1. Ως δάσκαλοι: Μωϋσής Μισαηλίδης, Παπά Γεώργιος Παπαδόπουλος, Κωνσταντίνος Κάσσιος (επί 45 έτη), Αριστείδης Παναγιωτίδης, Γρηγόριος Μισαηλίδης, Θεμιστοκλής Αμανατίδης, Ισραήλ Αποστολίδης, Παναγιώτης Χαραλαμπίδης, Δημήτριος Παπαδόπουλος κ.ά.
2. Ως τραπεζικοί υπάλληλοι: Χρήστος Σεργιάδης, Μιχαήλ Καλτζίδης και Περικλής Σεργιάδη.
3. Άλλοι επιστήμονες: Παρασκευάς Καραμανίδης (μηχανικός), Γεώργιος Ασσερής (γεωπόνος), Δημήτριος Κάσσιος (μελισσοκόμος) κ.ά.
Χαρακτήρας των κατοίκων
Οι Σταυριώτες είναι εργατικοί, λιτοδίαιτοι, φιλότιμοι και φιλήσυχοι. Τα πολλά δεινά που υπέστησαν τους έκαναν υποχωρητικούς και υπομονετικούς. Η ζωή τους ήταν φτωχική αλλά ειρηνική με όλους τους γείτονες, ακόμη και με τους Τούρκους. Γι' αυτό ποτέ δεν ακούστηκε παράπονο εναντίον των Σταυριωτών, οι οποίοι θεωρούνταν και από την Κυβέρνηση ως νομοταγείς πολίτες, σε αντίθεση με άλλους.
Από μετριοφροσύνη δεν καυχήθηκαν ποτέ για όσα προσέφεραν υπέρ του γένους και της θρησκείας, τα οποία συχνά προσεταιρίστηκαν άλλοι επιτηδειότεροι. Οι αγώνες τους υπέρ της πίστεως και των πατρίων τους αναδεικνύουν ως ακραιφνείς πατριώτες.

Ευεργέτες – Δωρητές Σταυρίν Χαλδίας Πόντου (Uğurtaşı). Ήθη, έθιμα, χοροί, δοξασίες των Ελλήνων Σταυριωτών της επαρχίας Αργυρούπολης του Νομού Τραπεζούντας του Πόντου
Πολλοί αγάδες και κρυφοί Χριστιανοί προσέφεραν πολύτιμες υπηρεσίες υπέρ του Σταυρίου, διαθέτοντας, εκτός από την προσωπική τους δραστηριότητα, και τις μεγάλες περιουσίες τους. Τέτοιοι υπήρξαν:
1. Αρχιμανδρίτης παπά Κωνσταντίνος Παπαστεφάνου: Ο πρώτος ευεργέτης του Σταυρίου, γόνος της μεγάλης οικογένειας «Σαχίνη» (μετέπειτα «Κεσίσογλου» ή «Παπαδοπούλου»), γεννημένος στην ενορία Μονοβάντων το 1836. Τα πρώτα γράμματα τα διδάχθηκε από τον πάππου του παπά Νικόλα και τον πατέρα του παπά Στέφανο. Στη συνέχεια όμως, μελετώντας μόνος του, καταρτίστηκε αρκετά ώστε θεωρούνταν ένας από τους πλέον εγγράμματους της πατρίδας του.
Χειροτονημένος ιερέας, διέπρεψε σε όλα τα στάδια του κοινωνικού βίου. Γνώστης της τουρκικής γλώσσας, αναμίχθηκε ενεργά στη διοίκηση των κοινών του Σταυρίου, σε σημείο που καμία πράξη δεν γινόταν χωρίς τη συγκατάθεσή του. Στην εποχή του σταμάτησαν οι αυθαιρεσίες, περιορίστηκε η δύναμη των παρέδρων και γενικά εδραιώθηκε το αίσθημα της ασφάλειας. Τον σέβονταν και τον φοβόνταν τόσο οι Έλληνες όσο και οι Τούρκοι.
Είχε σπουδαίες γνώσεις πρακτικής ιατρικής και χειρουργικής και ήταν μοναδικός στη θεραπεία διαφόρων πληγών. Επίσης κατείχε γνώσεις αρχιτεκτονικής, επιστατώντας στην ανέγερση πολλών ναών και γεφυριών στη Ματζούκα και τη Χαλδία. Διενήργησε ανασκαφές στα ερείπια της Μονής, ενώ με ενέργειές του ανγέρθηκε ο ναός του Τιμίου Σταυρού και η γέφυρα Μονοβάντων. Σε αυτόν οφείλεται η αναδάσωση της έκτασης πάνω από την ενορία Μονοβάντων και γενικά η αφύπνιση του τόπου προς την πρόοδο. Απεβίωσε τον Αύγουστο του 1910.
2. Χατζή Παναγιώτης Ασσερής: Ο Μέγας Ευεργέτης της Κοινότητας Σταυρίου, γεννημένος στην ενορία Μονοβάντων το 1840. Πτωχότατος, έφυγε για τη Ρωσία και εγκαταστάθηκε στο Κερτς της Κριμαίας. Με την εργατικότητα και την οικονομία του κατάφερε σε λίγο χρόνο να ανοίξει ένα μικρό παντοπωλείο. Αποκτώντας στη συνέχεια τη ρωσική υπηκοότητα, επιδόθηκε σε κτηματικές επιχειρήσεις, ασχολούμενος με την αγοραπωλησία ακινήτων. Έτσι κέρδισε πολλά χρήματα, από τα οποία διέθεσε αρκετά για αγαθοεργίες.
Επισκεύασε ετοιμόρροπους ναούς και σχολεία στο Σταυρί και αλλού, δώρισε ιερά άμφια, πολυελαίους, ευαγγέλια και άλλα ιερά σκεύη. Προικοδότησε με δωρεές του σχολεία και ναούς και βοήθησε πολλούς νέους να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους. Ανήγειρε δύο μεγάλες λίθινες γέφυρες, διεύρυνε πολλούς δρόμους, ανήγειρε και προικοδότησε το Κεντρικό Σχολείο Σταυρίου και έπραξε πλήθος άλλες ευεργεσίες. Πέθανε το 1919.
Η σύζυγός του, Χατζή Σοφία Ασσερή, δεν υστέρησε σε αγαθοεργίες έναντι του συζύγου της. Ανήγειρε στην ενορία Μονοβάντων μια ωραία βρύση, βοήθησε φτωχούς και έκανε πολλές δωρεές σε διαφόρους ναούς.
3. Γεώργιος Χατζή Κοσμά Μαυρόπουλος (Αράπογλης): Από τη συνοικία Τσακάντων του Αφκατωχώρ, ο επικαλούμενος «Τρανόν Αράπ». Διέπρεψε στη Ρωσία ως οικοδόμος, εμπειροτέχνης και εργολάβος δημοσίων έργων. Μαζί με τον Χατζή Παναγιώτη Ασσερή επιδόθηκαν στη σιτοκαλλιέργεια στις αχανείς και εύφορες πεδιάδες του Κουμπάν, αποκτώντας μεγάλα πλούτη.
Το 1889 ο Μαυρόπουλος ήρθε στο Σταυρί και τέλεσε μεγαλοπρεπέστατο μνημόσυνο υπέρ των Σταυριωτών που αγωνίστηκαν για την πίστη και την πατρίδα, στο οποίο χοροστάτησε ο τότε αοίδιμος Μητροπολίτης Χαλδίας Γερβάσιος Σουμελίδης μαζί με περισσότερους από 50 ιερείς.
Το 1892 πρωτοστάτησε στην ίδρυση «Κοινοτικού Ταμείου» στο Κερτς της Ρωσίας, στο οποίο κατέθεσε πρώτος 3.000ρούβλια (335 χρυσές λίρες). Από τους πόρους του ταμείου αυτού, που εμπλουτίστηκε και με τις εισφορές των απανταχού στη Ρωσία Σταυριωτών, συντηρούνταν εν μέρει τα Σχολεία του Σταυρίου μέχρι το 1905. Απεβίωσε στο Κερτς της Ρωσίας, ενώ η μεγάλη περιουσία του κατασχέθηκε από τις σοβιετικές αρχές.
4. Αναστάσιος Φελεκίδης: Από τη συνοικία Τσακάντων, αναδείχθηκε και αυτός στη Ρωσία, όπου απέκτησε αρκετή περιουσία. Ανήγειρε τη Δημοτική Σχολή Αφκατωχώρ, τη ξύλινη γέφυρα κάτω από τη συνοικία Παπαδάντων και βοήθησε πολλούς φτωχούς και απόρους.
5. Χατζή Αβραάμ Μαυρόπουλος: Από την ίδια συνοικία, γόνος της μεγάλης οικογένειας (Αράπογλου) που ευεργέτησε πολλαπλώς την πατρίδα. Η σύζυγός του, Χατζή Δέσποινα Μαυροπούλου, ανέλαβε τις δαπάνες για την ύδρευση των συνοικιών Τσακάντων και Ποπαδάντων.
6. Θεόδωρος Καχριμανίδης: Από τη συνοικία Γεράντων της ενορίας Απανωχώρ. Απεβίωσε άτεκνος και άφησε όλη την περιουσία του στα Σχολεία του Σταυρίου. Σημείωση: Οι μεγάλες περιουσίες των Ασσερή, Φελεκίδου, Μαυροπούλου και Καχριμανίδου που βρίσκονταν στο Κερτς της Ρωσίας κατασχέθηκαν από τις Σοβιετικές Αρχές.
Πλην των ανωτέρω, πλείστοι άλλοι ευεργέτησαν ηθικά και υλικά το Σταυρί σε μικρότερη κλίμακα, όπως οι:
• Μιλτιάδης Τομπάζης, Παναγής Κ. Παπαστεφάνου και Γεώργιος Κατόγλου (Κρυφός) από τα Μονόβαντα.
• Παπά Μωϋσής Μισαηλίδης, Ιωάννης Παπαδημητρίου, παπά Κωνσταντίνος Λιτζανίδης (Κρυφός) και η οικογένεια Κασιμζατέ ή Δημητριάδαι (Κρυφοί) από την Απανωχώρ.
• Παπά Γεώργιος Θ. Παπαδόπουλος, Ανδρέας Φελεκίδης, Σολομών Μαυρόπουλος και Ιωάννης Τσαλουχίδης (Χιόνον) από το Αφκατωχώρ.

Το Σταυρί (Σταυρίν) της Χαλδίας του Πόντου, ένα μνημειώδες έργο του κ. Δημητρίου Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτου). Φιλοπρόοδος Σύνδεσμος «Ομόνοια» - Επαγγέλματα – Επίδοση των κατοίκων - Μορφωμένοι – Λόγιοι - Χαρακτήρας των κατοίκων - Ευεργέτες – Δωρητές

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com