Τα χωριά της Κερασούντας του Πόντου, του κ. Ιωάννη Παπαδόπουλου,

Τα χωρία της Κερασούντος, εις τα οποία ο περισσότερος πληθυσμός ήταν Ελληνικός ήταν τα ακόλουθα:

• Η Πάτλαμα με 200 κατοίκους και μίαν εκκλησίαν τον Άγιον Γεώργιον.
• Η Γάραλη. Το χωρίον αυτό ευρίσκετο 4 ώρας μακράν της Κερασούντος με τρείς μαχαλάδες:
α) το Κιονού-κιοϊ με 200 κατοίκους, μίαν εκκλησίαν τον Άγιον Χαράλαμπον και πεντατάξιον σχολείον.
β) την μεγάλην Γάραλην με 1000 κατοίκους, την εκκλησίαν του Αγίου Ιωάννου και εξατάξιον σχολείον.
γ) η μικρή Γάραλη με 600 κατοίκους, εκκλησίαν του Αγίου Ιωάννου και σχολείον εξατάξιον.
• Η Πράσαρη. Το ορεινό τούτο χωρίον γνωστόν εις όλην την περιοχήν από την Ιεράν μονήν και περίφημον Ιερατικήν σχολήν, δια τα οποία αναφέραμεν εις προηγούμενον κεφάλαιον, είχε 800 κατοίκους που διετήρουν και άλλην σχολήν εξατάξιον καθώς και εκκλησίαν τιμωμένην επ' ονόματι του Αγίου Δημητρίου.
• Το Αχ-καγιά, το οποίον είχεν 600 κατοίκους, μίαν εκκλησίαν και ένα πεντατάξιον σχολείον. Κερασούντα Πόντου (Giresun). Ιστορία, Γεωγραφία, Λαογραφία, Ήθη, έθιμα, χοροί και τραγούδια των Ελλήνων της Κερασούντας του Πόντου
• Το Ματέν με 400 κατοίκους, εκκλησίαν και σχολείον.
• Το Τσασούλ με 350 κατοίκους, εκκλησίαν και πεντατάξιον σχολείον.
• Το Τιβάν με 1200 κατοίκους, εκκλησίαν και εξατάξιον σχολείον.
• Η Γιάμουρτζα με 200 κατοίκους, με εκκλησίαν και 3τάξιον σχολήν.
• Το Ερέν με 400 κατοίκους με εκκλησίαν και σχολείον. Το χωρίον τούτο ήταν το μοναδικόν εις όλην την περιοχήν εκείνην, που κάθε σπίτι, είχεν όπλον Γκρά με ανάλογα φυσίγγια δια παν ενδεχόμενον.
• Η Κουλάκ-καγιά. Η σπουδαιοτάτη τοποθεσία του αστικού τούτου κέντρου με τα απέραντα πυκνόφυτα δάση, με τα κρυσταλένια και διαυγή νερά και με τον καθαρόν αέρα της, συνεκέντρωνε, κατά την θερινήν περίοδον, πολλούς παραθεριστάς από διαφόρους περιφερείας και ιδίως από την Κερασούντα, της οποίας ήταν και ο πρώτος σταθμός δια τους ταξειδεύοντας εις την Νικόπολιν και εις τα εσωτερικά της χώρας, εκ του λόγου δε τούτου υπήρχον εν αυτή πολλά καφενεία και πανδοχεία.
Οι κάτοικοι αυτής, που ανήρχοντο εις 300 με εκκλησίαν και σχολείον, ειργάζοντο ως επί το πλείστον, άλλοι μεν εις τα εν Κουλάκ-καγιά εργοστάσια σανίδων των εν Κων)πόλει επιχειρηματιών αδελφών Ζαρίφη, άλλοι δε εις το εν Κιαβούρ-χεντέκ εργοστάσιον του είδους τούτου. Κώμες, Πόλεις & Περιοχές στον Πόντο. Γεωγραφική, Ιστορική και Κοινωνιολογική περιήγηση στον Πόντο.
Νοτιοδυτικώς της Κουλάκ-καγιάς έκειτο έτερον θέρετρον των Κερασουντίων, το Πεκτές.
• Το Τσιφλίζ με 450 κατοίκους, εκκλησίαν και σχολείον.
• Το Κέϊρεζ με 300 κατοίκους, εκκλησίαν και σχολείον.
• Το Τσάλ. Οι κάτοικοι τούτου ήταν εγκατεστημένοι, 800 μεν εις την συνοικίαν της Παναγίας με εκκλησίαν του Αγίου Γεωργίου και πεντατάξιον σχολείον, 600 δε εις τον μαχαλά της Παναγίας με εκκλησίαν της Παναγίας και πεντατάξιον σχολείον.
• Το Γούς-καγιά με 1000 κατοίκους, εκκλησίαν και σχολείον.
• Τα Κοτύλε με 800 κατοίκους, εκκλησίαν και σχολείον.
• Η Τέρελη με 300 κατοίκους, εκκλησίαν και σχολείον.
• Το Κιρκ-Χαρμάν με 700 κατοίκους, εκκλησίαν και σχολείον.
• Το Αρμούτ-αλάν με 300 κατοίκους, εκκλησίαν και σχολείον.

Σημείωση: 'Εχει διατηρηθεί η σύνταξη και η ορθογραφία του αρχικού κειμένου.

Τα χωριά της Κερασούντας του Πόντου, του κ. Ιωάννη Παπαδόπουλου, ὁ μόνος ὅστις διεσώθη ὡς ἐκ θαύματος ἀπὸ βέβαιον θάνατον ἐκ τῶν 13 Ἑλλήνων μουσικῶν καὶ ἠξιώθη νὰ περιγράψῃ ἐν τῷ παρόντι, ὡς αὐτόπτης μάρτυς, τὰ κακουργήματα τοῦ Τοπάλ Ὀσμὰν καὶ ἱστορικά τινα γεγονότα ἀνὰ τὸν Πόντον.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com