Αεν - Παύλον, του Παντελή Η. Μελανοφρύδη

Αεν - Παύλον, του Παντελή Η. Μελανοφρύδη Κυνήγι στη λίμνη του Αγίου Παύλου - Κρώμνη Πόντου 1905

Δεν μπορεί να μας ξενίσει το γεγονός ότι οι Έλληνες ειδωλολάτρες, όταν δέχονταν τον χριστιανισμό, προσπάθησαν να βρουν ομοιότητες μεταξύ της νέας θρησκείας που δέχονταν και της παλιάς, την οποία απαρνούνταν. Ικανοποιήθηκαν τρόπον τινά με την αντικατάσταση των θεοτήτων της ειδωλολατρίας με αγίους της χριστιανοσύνης, καθόσον παρουσίαζαν κάποια ομοιότητα στις ιδιότητές τους. Έτσι, τον νεφεληγερέτη Δία αντικατέστησε ο ουρανοβάμων Παύλος, και οι υψηλότερες κορυφές των βουνών πήραν το όνομά του και στολίστηκαν με Ναούς στο όνομά του. Ο κορυφαίος Απόστολος Πέτρος τιμήθηκε εξίσου με Ναούς πάνω σε βράχους και υψώματα, καθόσον ο Χριστός άλλαξε το όνομά του από Σίμωνα σε Πέτρο. Ο προφήτης Ηλίας, ο διφρηλάτης (αρματηλάτης), αντικατέστησε τον Απόλλωνα — Ήλιο και οι Ναοί του στολίζαν τις κορυφές των λόφων. Αϊ-Κώστας Οροσειρά Πόντου διακλάδωση Άεν Παύλου και Αυλίανας. Παντελή Η Μελανοφρύδη 1952
Η Παρθένος Μαρία πήρε τη θέση της Παρθένου Αθηνάς και οι Ναοί της χτίζονταν πάντοτε σε μέρη χαμηλά και ομαλά, κατοικίες της Μητέρας του Θεού της αγάπης και της ταπεινοφροσύνης. Ο Άγιος Γεώργιος ο θαυματουργός, ο «ελευθερωτής των αιχμαλώτων και υπερασπιστής των φτωχών», αντικατέστησε τους ήρωες Ηρακλή και Θησέα, που απάλλαξαν τους ανθρώπους από τους ληστές και τα θηρία. Ο Άγιος Νικόλαος πήρε τη θέση του «γαιήοχου» Ποσειδώνα και έγινε ο προστάτης των ναυτιλλομένων. Οι Πόντιοι, φανατικοί οπαδοί της νέας θρησκείας, για την οποία υπέστησαν διωγμούς και μαρτύρια (Άγιος Ευγένιος και συναθλητές του, 40 μάρτυρες κ.ά.), εφάρμοσαν κατά γράμμα την αντικατάσταση και γέμισαν τα βουνά και τους λόφους του Πόντου με Ναούς, άλλους μικρούς και φτωχικούς, άλλους θολοσκεπείς και σκεπασμένους με ψηφιδωτά και Αγιογραφίες (Άγ. Θεόδωρος, Βαρτάντων, Αεν—Κύρκας, Τσίτε, Άγ. Γεώργιος—Καταφύγια—Παλαιχώρ', Αεν—Πέτρον, Άδυσσα, Άγ. Θεόδωρος, Αργυρούπολη κ.ο.κ.). Η Γαλλίανα, το Πυργί, Αη-Παύλον, Του Δράκ’ το λιμνίν & ο Αη-Γεώργης Περιστεράς Ματσούκας Σημειωτέον δε ότι γύρω από τους ναούς και τα εξωκκλήσια υπήρχαν πάντοτε τεμένη: ιερές, κατάφυτες εκτάσεις με ποικίλα άκαρπα δέντρα: βαλανιδιές (πελίτια), βώρατα, κυπαρίσσια, άγρια κυπαρίσσια (τσορτία), φαλεκόφτρα, κεφαλοκόφτρας κ.ά. Και έτσι από μακριά διακρινόταν η τοποθεσία των εξωκκλησιών. Τα τεμένη αυτά ήταν αφιερωμένα στον ναό και η κοπή τους απαγορευόταν. Επιπλέον, αφιέρωναν δασώδεις εκτάσεις στους Ναούς, όπως π.χ. τ' Αγιάννα στην κάτω Αυλίανα, και απαγορευόταν η υλοτομία σε αυτές· μόνο δε για τις ανάγκες του Σχολείου επιτρεπόταν στους κατοίκους να μαζεύουν ξερά ξύλα από τα τεμένη αυτά. Έτσι, τα υψηλότερα βουνά του Πόντου έλαβαν το όνομα του Αποστόλου Παύλου: Αεν Παύλον (Αυλίανα, υψόμετρο 3500 μ., Σιμικλή, υψόμετρο 3500 μ., Κρώμνη, 3100 μ.). Κατόπιν: Αεν Πέτρον σε χαμηλότερα βουνά και βράχους (Αυλίανα, Άδυτσα, Χαβίανα)· Αη Λιάς σε πλείστους λόφους πολλών χωριών· Αϊ—Κώστας, σε ένα από τα ωραιότερα και μεγαλοπρεπέστερα βουνά της Χαλδίας, 2500 μ.· Ανάληψις πάντοτε πλησίον μεταλλικών νερών (Άδυσσα, Ίμερα και αλλού), δεν γνωρίζω για ποιον λόγο. Αεν—Κήρκας πάνω σε κωνοειδές βουνό της Τσίτης, Αε—Νούφς (Άγ. Ονούφριος) σε βουνό της Μούζαινας, Αε—Ζαχαρέας (Κρώμνη), Αε—Σέρτς (Άγιος Σέργιος) σε Κρώμνη και Τσίτη, Αε—Νάσου (Άγ. Ιάσων) σε βουνό κοντά στο χωριό Ρυάκ' κτλ.

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com