Ματέν (Μεταλλείο) - Τμήμα Μελανθίας της επαρχίας Κολωνείας - Νικοπόλεως Πόντου

Ματέν (Μεταλλείο) / Τμήμα Μελανθίας της επαρχίας Κολωνείας - Νικοπόλεως Πόντου

Βορειοανατολικώς της Μεσουτιέ σε απόσταση 25 περίπου χιλιόμετρα έκειτο το παλαιότερο τούτο και σπουδαιότερο χωρίο της περιοχής εκείνης. Οι πρώτοι άποικοι και ιδρυτές αυτού υπήρξαν οι κατά το έτος 1750 εξ Αργυρουπόλεως αδελφοί Χατζή Παναγιώτης και Θεοδόσιος εκ της οικογενείας Παπαδάντων και ο Κωνσταντίνος Σαρασίδης, οι οποίοι ως πρωτοπόροι επιδόθηκαν στην εξόρυξη και επεξεργασία του μεταλλεύματος χαλκού από τα πλούσια μεταλλεία που υπήρχαν στο μέρος εκείνο. Εν συνεχεία, κατόπιν τούτων, ήρθαν και άλλοι συμπατριώτες τους, ιδίως εκ των χωρίων Χόψα, Δέσμενα και Γολή, και ίδρυσαν στον τόπο αυτό του μεταλλεύματος χωρίο το οποίο ονόμασαν Μεταλλείον (Ματέν). Η εξόρυξη και εκμετάλλευση του μεταλλεύματος τούτου υπό των μεταλλουργών διήρκεσε επί 40 και πλέον έτη, όπως μαρτυρούν τα μέχρι της εποχής μας διασωζόμενα σπήλαια στα έγκατα της γης και τα απορρίμματα που προκύπτουν εκ της διαλύσεως τούτου. Η επεξεργασία και εξαγωγή του μεταλλεύματος υπήρξε πηγή πλούτου και ευημερίας των κατοίκων, των οποίων ο αριθμός συν τω χρόνω υπερέβη τους 1.500. Κώμες, Πόλεις & Περιοχές στον Πόντο. Γεωγραφική, Ιστορική και Κοινωνιολογική περιήγηση στον Πόντο
Οι Μεταλλειώτες, όπως αναφέραμε, υπήρξαν οι πρώτοι ιδρυτές και δημιουργοί της κοινότητας Μεσουτιέ, στην οποία μετέφεραν την πρόοδο και τα αγνά ήθη και έθιμα του τόπου της καταγωγής τους. Το Ματέν, μεταξύ των υπερεβδομήντα κοινοτήτων των πέριξ πλησιέστερων επαρχιών, κατείχε επίζηλη θέση ως προς την παιδεία και τα ευαγή ιδρύματά της σε εποχή κατά την οποία πλείστες όσες κοινότητες στερούνταν τοιούτων. Ήδη από το έτος 1840 οι κάτοικοι του χωρίου ανήγειραν την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και κωδωνοστάσιο με πολλά Παρεκκλήσια και μετόχια, όπου εμόναζαν τέσσερις καλογραίες. Έτερο δε μετόχιο υπήρχε στο άκρο του χωρίου, το οποίο ανήγειρε ο Καλλίστρατος Ακριτίδης μεταξύ της πατρικής οικίας και του Ψέλου, όπου εμόναζε ούτος και εν μέσω της βοής των μελισσών δεκάδων κυψελών, ως άλλος ασκητής, ανέπεμπε τις ευχές του στον Θεό.
Κατά τις αφηγήσεις του τέως εν Μεσουτιέ δημοσίου υπαλλήλου, εγκατεστημένου ήδη εν Κιλκίς, Θεοδώρου Κουρτίδου (του οποίου ο υιός Ευστάθιος κατέχει επίζηλη θέση στο Σικάγο Η.Π.Α. μεταξύ των εκεί επιστημόνων ιατρών), ιερείς του χωρίου ήταν οι παπά Δαυίδ Παπαδόπουλος (όστις υπήρξε και ο πρώτος ιδρυτής της Σχολής του χωρίου), παπά Χρυσόστομος Παπαδόπουλος μετά του υιού του Ηλία, παπά Ιωάννης Καζαντζίδης μετά του υιού του Γεωργίου. Καθ' όλο το διάστημα τούτο αρχιερατικοί επίτροποι χρημάτισαν οι Κυριάκος και Παύλος Κουρτίδες, οι οποίοι ήταν και πρόεδροι της κοινότητας.
Κατά το έτος 1880, επί μαθητείας του εν Θεσσαλονίκη επιζώντος Αναστασίου Αναστασιάδη, ο εν Κωνσταντινουπόλει εφημερεύων, εκ Ματέν, ιερεύς παπά Παναγιώτης Χαριτωνίδης, επιστρέψας στην πατρίδα του με χρηματικό τι ποσό προερχόμενο εξ εράνου των ομογενών Κωνσταντινουπόλεως και με τη συνδρομή των κατοίκων, ανήγειρε στη θέση εντός και παραπλεύρως των Μετοχίων νέα Σχολή, την οποία ονόμασαν σχολή του Αγίου Γεωργίου. Αυτή αποτελούνταν από προθαλάμους, αίθουσες παραδόσεως μαθημάτων δημοτικών και ημιγυμνασιακών, καθώς και από δύο διαμερίσματα για κατοικία των τυχόν ξένων δασκάλων.
Επί της άνωθεν προσόψεως της εισόδου διακρίνονταν με κεφαλαία γράμματα η επιγραφή: «Αρχή Σοφίας Φόβος Κυρίου». Στη Σχολή ταύτη διδάσκονταν κατά τα έτη 1870-1875 τα συνήθη εκκλησιαστικά κείμενα, κατόπιν προστέθηκαν τα μαθήματα της δημοτικής και των τριών πρώτων τάξεων του Γυμνασίου. Η σχολή αυτή λειτούργησε κατ' αυτόν τον τρόπο μέχρι του 1905, οπότε υποβιβάσθηκε κατά μία τάξη και έγινε πλέον οκτατάξιος με Διευθυντή και 3-4 δασκάλους. Τα ονόματα των πρώτων διευθυντών, οι οποίοι δίδαξαν στο φυτώριο τούτο, ήταν οι Γιάνκος Δελληγιαννίδης, Μελιτόπουλος και ο εξ Ιωαννίνων Σακελλαρίδης. Κατόπιν αυτών άλλοι διευθυντές και δάσκαλοι υπήρξαν ο εκ Ματέν Παναγιώτης Χαριτωνίδης, ο εκ Μαδύτου Δαρδανελλίων παπά Κωνσταντίνος Μακρίδης (πατέρας του νυν εν Θεσσαλονίκη ιερέως παπά Μιλτιάδου Μακρίδη, ο οποίος μετά τον γάμο και τη χειροτονία του διετέλεσε ιερεύς και δάσκαλος της Σχολής Μεσουτιέ), ο απόφοιτος της εν Χάλκη Θεολογικής Σχολής Απ. Χρυσαφίδης, ο εκ Κοτυώρων απόφοιτος του Τσοτιλείου Γυμνασίου Θεόδωρος και τελευταίως ο εν Ματέν χειροτονηθείς εκ Κοτυώρων Κωνσταντίνος Κεχαγιάς (πατέρας του εν Νέα Υόρκη βιομηχάνου σιγαρέττων Ευριπίδου Κεχαγιά).
Κατά το έτος 1910 οι εν Αμερική διαμένοντες φιλόπροοδοι Μεταλλειώτες φιλοδόξησαν να προαγάγουν τη Σχολή ταύτη σε πλήρες γυμνάσιο, πλην όμως τα επακολουθήσαντα πολεμικά γεγονότα εματαίωσαν τα ωραία και ευγενή σχέδιά τους. Η αίγλη των τότε αρχιερέων και ο σεβασμός με τον οποίο περιέβαλαν αυτούς οι αγνοί και άδολοι χριστιανοί των μερών εκείνων φαίνεται από τον κάτωθι ύμνο, με τον οποίο προϋπάντησαν οι μαθητές της Σχολής Μεταλλείου τον περιοδεύοντα ανά την επαρχία του Μητροπολίτη Κολωνίας και Νικοπόλεως Γεννάδιο, όταν το έτος 1883 έφθασε εκ Γιαϊλά-Γιουζή στα πρόθυρα του χωρίου τούτου:
{Τι ωραία τι λαμπρά και χαρμόσυνος ημέρα τι γλυκύταται φωναί γεμίζουν τον αέρα
μεγίστη ήταν η ύλη διά να χαρούμεν φίλοι ΙΔΟΥ Ο ΑΡΧΙΕΡΕΥΣ ΜΑΣ!
ευ ει, ευ εάν, ευ ει, ευ εάν
Χαίρετε άπαντες μικροί και μεγάλοι γενική σιωπή βλέπω να κρατάτε
και με βλέμμα προς ένα κοιτάτε τις θείες του ιερές ευλογίες
ας χαρίζει ο Θεός τους πιστούς του ευμενώς ευ ει, ευ εάν, ευ ει, ευ εάν}.
Πλησίον του Ματέν ευρισκόταν το μικρό χωρίο Μαλγότα υπαγόμενο στη Μητρόπολη Νικοπόλεως, με ολίγους Έλληνες κατοίκους, οι οποίοι διατηρούσαν μία εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου με ιερέα τον Γεώργιο Παπαδόπουλο. Οι κάτοικοι των ως άνω δύο χωρίων δεν εξετοπίσθησαν, αλλά όπως ήταν επόμενο δοκίμασαν τις ταλαιπωρίες και τα δεινά του πολέμου. Και όσοι εξ αυτών κατώρθωσαν να επιζήσουν κατέφυγαν στην Ελλάδα και εγκατεστάθηκαν στο Κιλκίς, Λαγκαδά, Κοζάνη, Γρεβενά, Καστοριά, Ελασσόνα, μεμονωμένες δε οικογένειες βρίσκονται στην Πελοπόννησο, Αθήνα, Δράμα και υπερπεντήκοντα οικογένειες στην Αμερική. Νικόπολη - Γαράσαρη Πόντου: Χωριά, Τοπωνύμια, Χοροί, ήθη, έθιμα, παραδόσεις

Πηγή: Ιστορία & Λαογραφία Κολωνίας και Νικοπόλεως Πόντου

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com