Αγροτική οικία εις το χωρίον Κόγκα (Σιμοχώρι Κογκά / Alaçam) της περιφερείας Τραπεζούντος το 1900.
Αγροτική οικία εις το χωρίον Κόγκα (Alaçam) της περιφερείας Τραπεζούντος το 1900.
Μούντα και Κογκά (Gözalan, Alaçam): Τα δύο χωριά είναι χτισμένα στις δυτικές πλαγιές της κοιλάδας του Δαφνοπόταμου, πάνω από τον Άγιο Βασίλειο, σήμερα Τσαγλαγιάν (Çağlayan). Η Μούντα είχε 25 ελληνικές οικογένειες, εκκλησία και σχολείο, στο οποίο πήγαιναν και οι μαθητές του γειτονικού Κογκά. Μετά την Ανταλλαγή οι περισσότεροι κάτοικοι των δυο χωριών εγκαταστάθηκαν στη Νέα Τραπεζούντα Γιαννιτσών και τη Γερακαρού Θεσσαλονίκης.
Μια φωτογραφία-ντοκουμέντο. Ένα παράθυρο στον Ποντιακό Ελληνισμό λίγο πριν το τέλος του. Τι βλέπουμε στην εικόνα: Εννέα άνδρες κάθονται γύρω απο ένα τραπέζι στην αυλή μιας οικίας. Είναι χειμώνας ή αρχές άνοιξης - τα δέντρα πίσω είναι γυμνά, το χορτάρι ξερό. Κάθονται σε πρόχειρα σκαμνιά, κυκλικά γύρω από ένα μικρό ξύλινο τραπεζάκι. Πάνω στο τραπέζι μια καράφα, πιθανότα με τσίπουρο ή κρασί, μια λευκή κανάτα, ένα ποτήρι, ψωμί και ίσως κάποιες πίτες. Μια στιγμή ανάπαυλας από τις αγροτικές δουλειές, μια μικρή σύναξη. Η στάση τους είναι σοβαρή, σχεδόν επιβλητική. Δεν χαμογελούν. Κοιτούν τον φωτογράφο - που τότε ήταν σπάνιο γεγονός σε ένα χωριό. Η σοβαρότητα ήταν ο κανόνας στις φωτογραφίες του 1900 λόγω του χρόνου έκθεσης, αλλά εδώ δείχνει και αξιοπρέπεια.
Τα ενδύματα αποτελούν μάλλον το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο στην φωτογράφηση αυτή. Δεν φορούν παραδοσιακές φορεσιές, αλλά ευρωπαϊκά αστικά ρούχα της εποχής: μακριά μάλλινα παλτό, ρεπούμπλικες και καπέλα μπορσαλίνο, ψηλές μπότες, ενώ τα μουστάκια τους είναι περιποιημένα. Αυτό μας λέει πολλά: Οι Έλληνες του Κόγκα δεν ήταν απομονωμένοι χωρικοί. Ήταν άνθρωποι με επαφές στην Τραπεζούντα, το μεγάλο αστικό και εμπορικό κέντρο του Πόντου, με κάποια οικονομική ευμάρεια. Το Κόγκα και η γειτονική Μούντα, είχαν 25 ελληνικές οικογένειες, εκκλησία και σχολείο. Το σχολείο της Μούντας που εξυπηρετούσε και τα δύο χωριά είναι απόδειξη μιας κοινότητας που επένδυε στην μόρφωση. Ο άνδρας στη μέση με την κάπα/εσάρπα στους ώμους ξεχωρίζει - πιθανότατα ο γηραιότερος, ίσως ο προεστός. Η οικία: Πρόκειται για μια αγροτική οικία στο φόντο είναι χαρακτηριστική της ποντιακής αρχιτεκτονικής: μονώροφη, με σοβά, ξύλινα παράθυρα με κάσωμα, κεραμοσκεπή και ένα μικρό χαγιάτι με ξύλινους στύλους μπροστά στην πόρτα. Λιτή, λειτουργική, χτισμένη με υλικά του τόπου. Όχι αρχοντικό, αλλά ένα νοικοκυρεμένο σπίτι. Το χωριό βρίσκεται, στις δυτικές πλαγιές της κοιλάδας του Δαφνοπόταμου, πάνω από το σημερινό Çağlayan, μια περιοχή εύφορη, με νερά. Το ιστορικό βάρος Αυτό που κάνει την εικόνα συγκλονιστική είναι αυτό που ξέρουμε εκ των υστέρων. Το 1900 είναι 15-20 χρόνια πριν το τέλος. Αυτοί οι εννέα άνδρες είναι η τελευταία γενιά που πιθανώς να έζησε ειρηνικά εκεί. Μετά ήρθαν οι διωγμοί, ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, και τελικά η εκρίζωση και η Ανταλλαγή του 1923-24. Οι κάτοικοι της Μούντας και του Κογκά εγκαταστάθηκαν στη Νέα Τραπεζούντα Γιαννιτσών και στην Γερακαρού Θεσσαλονίκης. Μετέφεραν το όνομα της χαμένης πατρίδας στη νέα γη. Αυτοί οι άνδρες στη φωτογραφία είναι πιθανότατα οι παππούδες ή προπάπποι των σημερινών κατοίκων εκεί. Η φωτογραφία είναι, ουσιαστικά, το πιστοποιητικό ύπαρξης ενός κόσμου που δεν υπάρχει πια γεωγραφικά, αλλά επιβίωσε στη μνήμη και στην προσφυγιά. Είναι μια πολύτιμη φωτογραφία για τον Ελληνισμό του Πόντου που χάθηκε!
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com