Γεώργιου Θ. Κανδηλάπτη (Κάνι) - Η Αργυρούπολις του Πόντου "Ιστορική Μελέτη" - Σε ποια μέρη της Ελλάδος εγκατεστάθηκαν οι Αργυροπολίτες

Γεώργιου Θ. Κανδηλάπτη (Κάνι) - Η Αργυρούπολις του Πόντου "Ιστορική Μελέτη" - Σε ποια μέρη της Ελλάδος εγκατεστάθησαν οι Αργυροπολίται

Όπως είναι γνωστό, εκτός από εκείνους που από το 1890 είχαν μεταναστεύσει σποραδικά στη Ρωσία, αρκετοί συμπατριώτες μου, λόγω του οικονομικού μαρασμού της πόλης, κατέβηκαν για λόγους εμπορίου στην Τραπεζούντα και πρόκοψαν. Αυτοί, κατά τον βίαιο διωγμό των Τραπεζουντίων το 1922, κατέβηκαν μαζί στην Ελλάδα. Όσοι δε Αργυροπολίτες εγκαρτέρησαν με βάσανα και υπό την τυραννία των κρατούντων μέχρι την τελευταία ημερομηνία της ανταλλαγής, ξεριζώθηκαν από τον τόπο τους τον Φεβρουάριο του 1924, μέσα σε βαρύ χειμώνα, παρά τις διατάξεις των όρων της ανταλλαγής, και κατέβηκαν στην Τραπεζούντα. Εκεί, αφού ταλαιπωρήθηκαν για πέντε μήνες σε ναούς, πανδοχεία και ερειπωμένα σπίτια, τελικά τον Ιούλιο του ίδιου έτους μεταφέρθηκαν με τα ατμόπλοια «Θρασύβουλος» και «Καβάλα», μαζί με άλλους 4.500 ομογενείς από διάφορα σημεία των επαρχιών του Πόντου, στο Λοιμοκαθαρτήριο του Αγίου Γεωργίου Πειραιώς. Αφού παρέμειναν εκεί για 14 ημέρες υποβαλλόμενοι στη σχετική υγειονομική κάθαρση, μεταφέρθηκαν στο Χαρμάνκιοϊ της Θεσσαλονίκης.

Εκεί έγινε σύσκεψη για το σε ποια πόλη θα έπρεπε να εγκατασταθούν, η οποία να έχει το ίδιο κλίμα και τα ίδια νερά με τη μητρόπολή τους. Μετά από πολλές επισκέψεις σε διάφορες πόλεις και χωριά, προκρίθηκε η Νάουσα, όπου μπορούσαν να εργαστούν και στα εκεί εργοστάσια. Έτσι, αφού ανέβηκαν εκεί, έχτισαν στο υψηλότερο μέρος της πόλης τον συνοικισμό «Νέα Αργυρούπολις» (1), όπου ίδρυσαν και Σύλλογο φιλεκπαιδευτικό στο όνομα του μεγάλου δασκάλου Γεωργίου Κυριακίδου, καταθέτοντας σε αυτόν και την πλούσια βιβλιοθήκη του Φροντιστηρίου που είχαν μεταφέρει από την Αργυρούπολη.
Δεν θεωρώ δε άσκοπο, από όσα εξέτασα και έμαθα, να αναγράψω σε ποιες πόλεις εγκαταστάθηκαν οι Αργυροπολίτες, εκτός από εκείνους που είχαν κατέβει πριν από την ανταλλαγή: Αλεξάνδρεια 5 οικογένειες, Κομοτηνή 2, Δαφνών 1, Δράμα 3, Σέρρες 6, Κιλκίς 21, Θεσσαλονίκη 131, Καλαμαριά 8, Νάουσα 91, Βέροια 18, Σούμπουσκον 3, Καταχάς (Αικατερίνης) 2, Κοζάνη 2, Νεάπολη (Λειψίστα) 4, Αθήνα 25, Πειραιάς 30, Καστοριά 3 και άλλες σε άλλες πόλεις.

Γενική άποψις και τέλος. Είναι αλήθεια ότι μόλις σταμάτησαν οι εργασίες των μεταλλείων προκλήθηκε οικονομική καχεξία στην Αργυρούπολη (2), με αποτέλεσμα η πόλη να αρχίσει να ερειπώνεται. Όμως, όσοι εγκαρτέρησαν σε αυτήν και δεν ξενιτεύτηκαν, δεν έχασαν ούτε κατ' ελάχιστον τις προγονικές τους αρετές και «αγαπώντας το ωραίο με μέτρο», για να χρησιμοποιήσω τα λόγια του θείου Περικλή, δεν μείωσαν την πίστη τους προς τα θεία, αλλά με ευλάβεια φρόντιζαν τις εκκλησίες στους μεγαλοπρεπείς ναούς τους και, έχοντας στην καρδιά τους τις Μούσες, έδειξαν μεγαλύτερο ζήλο για τα γράμματα και ως απόδειξη έχουμε το περίφημο Φροντιστήριό τους, το οποίο θεωρούσαν και λάτρευαν ως ιερό Παλλάδιο και από το οποίο απολάμβαναν τις προγονικές αρετές σαν από πηγή που αναβλύζει αφθονούντα αγαθά. Δεν θέλω να επεκταθώ για να μην θεωρηθεί ότι πλέκω υπερβολικά εγκώμια για τη γενέθλια γη μου. Μόνο προς επιβεβαίωση όσων έγραψα, παραθέτω εδώ τις γνώμες που διατυπώθηκαν από διακεκριμένους λογίους για τους Αργυροπολίτες. Όπως έγραψε ο Δημοσθένης Ηλ. Οικονομίδης: «Η φύσει πετρώδης και κατά τα άλλα άγονη γη της πόλης και της περιφέρειάς της, πλούσια ανέκαθεν σε πολύτιμα μέταλλα, προσέφερε στους έξοχους αρχιμεταλλουργούς της την ευκαιρία να μετατρέψουν την αρχικά μικρή πόλη σε πολυάνθρωπη, και να την προαγάγουν με τον αμύθητο πλούτο των εξασφαλιζόμενων από τα μεταλλεία πολυτίμων μετάλλων, ώστε αυτή κατά τους χρόνους της ακμής της να περιβληθεί με πολλή αίγλη και να καταλάβει σημαντική θέση στην ιστορία του Ελληνισμού στον Πόντο και την Ανατολή γενικότερα, ενισχύοντας οικονομικά και το Οθωμανικό κράτος» («Αρχ. Πόντου», τόμ. Ζ΄, σελ. 194).

Του Σάββα Ιωαννίδη: «Οι κάτοικοι της Αργυρουπόλεως είναι φιλόξενοι και προσηνείς, έχοντας κληρονομήσει όχι την ευτυχία των πατέρων τους, αλλά έναν πολιτισμό και μια συμπεριφορά. Αν και οι άλλοτε ακμάζουσες οικογένειες παρήκμασαν τελείως, φαίνεται εντούτοις ζωγραφισμένη η πρώιμη ευγένεια και ευτυχία της» (Ιστορ. και Στατ. Τραπεζ., σελ. 250). Του καθηγητή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Μαξίμου Μαραβελάκη: «Οι Αργυροπολίτες διακρίνονταν ανέκαθεν για την ευφυΐα τους, για τον άκρατο πατριωτισμό τους, την έφεση προς την παιδεία και γενικά την καλλιέργεια των Μουσών. Σε κάθε πράξη τους έπρεπε να βάζουν τη σφραγίδα της ελληνικής καταγωγής τους και του πατριωτισμού τους. Το ίδιο συνέβαινε και με όλους τους κατοίκους της Χαλδίας μέχρι και του τελευταίου χωριού. Όλοι έσπευδαν να μην υστερήσουν σε ό,τι αφορούσε την πρόοδο και τον πολιτισμό της πνευματικής τους μητρόπολης Τραπεζούντας και του υπόλοιπου παραλιακού τμήματος του Πόντου, παρότι κατοικούσαν σε υψηλά βουνά με υψόμετρο 1000–2500 μ., σε μέρη άγρια και απρόσιτα, αλλά πολύ γραφικά και υγιεινά, στερούμενα συγκοινωνίας». (Εκ της εν τη Ευξ. Λέσχη της 2ας Φεβρ. 1919 διαλέξεώς του).

Καθώς και του κ. Παντελή Ηλ. Μελανοφρύδου, ο οποίος, αφού έζησε για αρκετά χρόνια εκεί και γνώρισε και μελέτησε από κοντά τους συμπολίτες μου, διατύπωσε τα εξής: «Αλλά δεν είναι δυνατόν να μην αναγνωρίσουμε στους Κανέτες πολλά προσόντα. Εκτός από την αναμολογούμενη φιλομουσία τους και τη γενναιοδωρία τους για τον πλουτισμό των λαμπρότατων εκκλησιών τους, οι Κανέτες είναι πατριώτες φλογεροί, εργατικοί, τίμιοι στις συναλλαγές τους, πιστοί θεματοφύλακες των πατρίων. Στους τρόπους τους υπήρχε πάντοτε μια αξιοπρέπεια, ένα επιβλητικό ύφος, τα σπίτια τους ήταν κατακάθαρα, ευπρόσωπα και περιποιημένα. Παντού φαίνεται ότι υπήρξε μια αρχοντιά που πέρασε, αλλά και μέσα στη φτώχεια τους έμειναν αξιοπρεπείς, σοβαροί, μετρημένοι, νοικοκυρεμένοι, καλοί οικογενειάρχες, με άριστη επίδοση στο εμπόριο, τα γράμματα και τις επιστήμες» («Ποντ. Εστία» Έτ. Α΄, τεύχ. 7ον, σελ. 431-432).

Κλείνω αυτή την ατελή μελέτη για τη φιλτάτη πατρίδα και γενέθλια γη μου, καθώς είμαι, όπως και ο καθένας, υποχρεωμένος να αποδώσω φόρο ευγνωμοσύνης στον τόπο της γέννησής μου, καθότι αυτός είναι ο επίγειος παράδεισός του, όπως είπε και ο διαπρεπής ψυχολόγος Παν. Παπαδούκας: «Κάθε άνθρωπος από κάθε μέρος έχει κάποιες αναμνήσεις και το μέρος αυτό του φαίνεται παράδεισος, ακόμη κι αν είναι ξερόβραχος ή ένα χωράφι με αγριόχορτα». Στρέφω λοιπόν νοερά τα μάτια μου στον τόπο όπου γεννήθηκα, έζησα, έμαθα τα λίγα γράμματα, ανδρώθηκα, παντρεύτηκα, αξιώθηκα να αποκτήσω τέκνα, έθαψα πολυαγαπημένους γονείς και αδέλφια και μοιράστηκα τη χαρά και τη λύπη των προσφιλών συμπολιτών μου, σύμφωνα με τα λόγια του Πόντιου λογογράφου Ιωάννου Βαλαβάνη: «Όσο κι αν μεγαλώνουμε στην ηλικία και την πνευματική ανάπτυξη, όσο κι αν λεπτυνόμαστε και αποβάλλουμε τον παλαιό άνθρωπο, εντούτοις είναι αδύνατον να λησμονήσουμε εντελώς τους τόπους στους οποίους πρωτοείδαμε το φως του ήλιου, ή στους οποίους κύλησαν ανεπιστρεπτί, δυστυχώς, τα πρώτα χρόνια της παιδικής μας ηλικίας, χρόνια αθωότητας και γεμάτα αναμνήσεις προσφιλών προσώπων». Και γι' αυτό, όπου κι αν βρίσκομαι, η ψυχή μου φτερουγίζει προς τα εκεί, όπως λέει και ο ποιητής:
«Απόψε με της θάλασσας ταξίδεψα τ' αγέρι, σε τόπους που μονάχα η σκέψη νοσταλγεί,
και λήθης ώρες έζησα μαζί με το φεγγάρι, σε βράχους, σε ποτάμια και σε βουνοκορφές».
Τέλος

(1) Προς τιμήν της Αργυρουπόλεως ονομάστηκε και το παρά το Κιλκίς χωρίον Στρέζοβον Αργυρούπολις, συνοικισθέν εκ των κατοίκων των περί την Αργυρούπολιν χωρίων.
(2) Ο σεβαστός αρχιμανδρίτης και διευθυντής του «Αρχ. του Πόντου» κ. Άνθιμος Παπαδόπουλος στο 18ο τεύχος αυτού (σελ. 92-93) περί της γραφής της λέξεως «Αργυρόπολις» ή «Αργυρούπολις» προκρίνει τη δεύτερη γραφή. Εμείς όμως προκρίναμε τη γραφή «Αργυρόπολις», καθότι ο δάσκαλός του και εμού τοιούτος, σχολάρχης Θωμάς Παυλίδης και ο τούτου δάσκαλος Πολύβ. Κυριακίδης έγραφαν «Αργυρόπολις», κατά το Ροδόπολις, Αργυρόκαστρον, Νικόπολις, Χρυσόπολις.

Γεώργιου Θ. Κανδηλάπτη (Κάνι) - Η Αργυρούπολις του Πόντου "Ιστορική Μελέτη" - Σε ποια μέρη της Ελλάδος εγκατεστάθησαν οι Αργυροπολίται - Πηγή: Ποντιακή Εστία 1957

Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com